agriculture news in marathi success story of Jaywant Patil,Pal,Dist.Satara | Agrowon

नियोजनबद्ध, हंगामनिहाय पीकपद्धतीतून उंचावले अर्थकारण
विकास जाधव
सोमवार, 17 सप्टेंबर 2018

आम्ही कुटुंबातील सर्व सदस्य शेतीकडे व्यवसाय म्हणून पाहतो. शेतमालाचे दर आपल्या हातात नसले तरी उत्पादन हाती असल्याने त्यावर भर देऊन नफा कसा वाढेल हे पाहिले जाते. शेतीत नियोजनबद्ध कामे करण्याला मोठे महत्त्व आहे. कंपनी समजून त्यात राबल्यास आर्थिक प्रगती करणे शक्य होते. कुटुंबातील सर्वांच्या कष्टातून तशी प्रगती करणे शक्‍य झाले आहे.
- जयवंत पाटील

पाल (जि. सातारा) येथील जयवंत बाळासाहेब पाटील यांनी हंगामनिहाय विविध पिकांचे अत्यंत नियोजनबद्ध व्यवस्थापन केले आहे. आले व ऊस ही नगदी पिके, जोडीला पपईचे वार्षिक फळपीक व कमी कालावधीतील झेंडू, काकडी आदी पिके त्यांना वर्षभर उत्पन्न देत राहतात. त्यातून घरखर्च, शिक्षण, आरोग्य तसेच शेतीतील भांडवली खर्चाची सोय होऊन जाते. शिवाय गुंतवणूक करणेही सोपे होते. स्वतःची २४ एकर व भाडेतत्त्वावरील १४ अशा ३८ एकरांवर राबवलेल्या शिस्तबद्ध व्यवस्थापनातून शेतीचे व घरचे अर्थकारण उंचावणे त्यांना शक्य झाले आहे.

सातारा जिल्ह्यातील पाल हे खंडोबा देवाचे प्रसिद्ध देवस्थान असलेले कऱ्हाड तालुक्‍यातील गाव. येथे ऊस, आले यासारख्या नगदी पिकांसह झेंडूचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. गावातील जयवंत पाटील हे तरुण शेतकरी. या कुटुंबाची संयुक्त २४ एकर जमीन आहे. यात पूर्वी पाच एकर बागायत तर उर्वरित जिरायती होती. वडील आणि चुलत्यांच्या मार्गदर्शनाखाली जयवंत यांनी शेती करण्यास सुरवात केली. सन २००८ मध्ये वडिलांचे निधन झाल्यानंतर शेतीची मुख्य जबाबदारी जयवंत यांच्यावरच आली.

शेतीचा विकास
बागायत क्षेत्र वाढावे यासाठी जयवंत यांनी २००९ मध्ये तारळी नदीहून आठ हजार फूट पाइपलाइन करून विहिरीपर्यंत पाणी आणले. पूर्वी आल्याची वाफा पद्धतीने शेती केली जायची. पाटपाणी दिले जायचे.

केलेले बदल
पूर्वीच्या पद्धतीत बदल करून गादीवाफा पद्धतीचा वापर सुरू केला. सुरवातीला तीन-चार एकर क्षेत्रात मायक्रो स्प्रिंकलर बसवले. हळूहळू ठिबक सिंचनाचा वापर वाढवला. आले पिकात पपईसारखे आंतरपीक घेण्यास सुरवात केली. यात चुलते दिलीपराव, लालासाहेब, चुलतबंधू सचिन यांचीही मोलाची साथ लाभली. पाणी उपलब्ध झाल्याने आले क्षेत्रात वाढ केली.
 
अर्थकारण सुधारण्यासाठी नगदी पिके  
 जयवंत यांनी आपले अर्थकारण सुधारताना ऊस व आले या प्रमुख पिकांवर भर दिला. आल्याची १५ मे ते पाच जून या कालवधीत लागवड केली जाते. प्रत्येक वर्षी पाच ते सहा एकर तर यावर्षी दहा एकर क्षेत्रावर लागवड केली आहे. उसाचे १५ एकरांपर्यंत क्षेत्र असते. यंदा तुटणारा १५ एकर व नवीन आडसाली ११ एकर असे त्याचे नियोजन आहे. आडसाली लागवडीवरच भर असतो. खोडवा शक्यतो घेतला जात नाही.

अर्थकारणात सुधारणा
पूर्वी आल्याचे एकरी २० ते २२ गाड्या (प्रतिगाडी ५०० किलो) उत्पादन मिळायचे. सुधारित तंत्राच्या वापरातून एकरी ३५ ते ४० गाड्या उत्पादन मिळू लागले आहे. एकूण क्षेत्रात २०० ते २५० गाडी असे उत्पादन मिळते. त्यातून सरासरी १५ ते २० लाख रुपये वार्षिक एकूण उत्पन्न मिळते. अर्थात खर्च वेगळा असतो. उसाचे एकरी ५० ते ६० टन उत्पादन मिळते. एकूण १० ते १२ एकर क्षेत्रावरील ५०० ते ६०० टन उत्पादनापासून सुमारे १३ ते १४ लाख रुपये एकूण उत्पन्न मिळते.

पीक लागवडीचे पद्धतशीर नियोजन

सणांना केंद्रस्थानी ठेवून विविध पिकांची लागवड केली जाते. आले पिकात आंतरपीक म्हणून जुलै, अॅागस्टमध्ये पपई असते. पपईचे उत्पादन डिसेंबरपर्यंत मिळते. पपईचे एकरी ३० टन उत्पादन मिळते. दोन एकरांत सुमारे सहा ते सात लाख रुपये एकूण उत्पन्न मिळते. पपईतील उत्पन्न आले पिकाचा खर्च कमी करते. पपई काढणी झाल्यावर या क्षेत्रात दीड ते दोन एकरांत काकडीची लागवड केली जाते. सुमारे दोन महिने प्लॉट चालतो. एकरी २० ते २२  टन उत्पादन मिळते. मागील वर्षी या पिकातून एकूण पाच लाख रूपये उत्पन्न मिळाले होते.

ठरावीक रक्कम मिळत राहते 

गुढी पाडव्याचे लक्ष्य ठेऊन दर वर्षी चार ते पाच एकरांत झेंडू असतो. एकरी सरासरी सात टनांपर्यत उत्पादन मिळते. त्यातून दीड ते पावणे दोन लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळते. अशा एकूण नियोजनातून वर्षाला ठरावीक रक्कम, दोन ते तीन महिन्यांत ठरावीक रक्कम असे उत्पन्न मिळत राहते. एखाद्या नोकरीतील पगारासारखेच हे उत्पन्न असल्याचे जयवंत सांगतात.

आर्थिक प्रगती साधली
एकत्रित कुटुंबाची रचना लक्षात घेता पाटील यांनी टुमदार बंगला बांधला आहे. त्याबरोबर चारचाकी वाहनही घेतले आहे. ट्रॅक्टर व औजारेदेखील खरेदी केली आहेत. कुटुंबातील सर्व सदस्य शेतीत आपापल्या पद्धतीने राबतात. पाटील कुटूंब घरच्या २४ एकरांसह भाडेतत्त्वावरही १४ एकर शेती करीत आहे. त्यातून उत्पन्न वाढवणे अजून शक्य झाले आहे. गुजरात, मुंबई, पुणे, बेळगाव आदी ठिकाणचे शेतमालांचे दर नियमित घेणे, स्थानिक व्यापाऱ्यांशी चर्चा करून विक्री करणे या प्रयत्नांतून नफा वाढवण्याचे प्रयत्न सुरू असतात.

- जयवंत पाटील ९०११८६५०६५

 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
पशूपालन अन्‌ गूळनिर्मितीतून शेती केली...राशिवडे (ता. राधानगरी, जि. कोल्हापूर) येथील...
दुष्काळातही भाजीपाला शेतीतून मिळविले...लातूर जिल्ह्यातील उमरगा (यल्लादेवी) येथील माळी...
'उगम' करतेय शेती, पर्यावरण अन्‌...गेल्या बावीस वर्षांपासून शाश्वत ग्रामीण...
देशी गाईंचा दूध व्यवसाय ठरला फायदेशीरगेल्या तीन वर्षांपासून शेतकऱ्यांकडून देशी गाईचे...
विविध प्रयोगांमधून वाढवले उत्पन्नाचे...यवतमाळ जिल्ह्यातील अंबोडा येथील महेश व दीपक या...
पंधरा एकरांत उत्कृष्ठ हरभरा नंदुरबार जिल्ह्यातील ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा)...
मातीला गंध पुदीन्याचा....सांगली जिल्ह्यात मिरज शहराजवळील मुल्ला मळ्यात...
स्मार्ट शेती भाजीपाल्याची वर्षभरातील तीन हंगामांत मिरची, त्यातून...
खिलते है गुल यहाॅं... येळसेच्या गुलाब...पुणे जिल्ह्यातील वडगाव मावळ तालुका हा भाताचे आगार...
कमी कालावधीच्या हळदीची शेती; काबुली...महागाव (जि. यवतमाळ) येथील ‘एमबीए’ झालेले जयंत...
कमी पाणी, अल्प खर्चातील ज्वारी ठरतेय...जळगाव जिल्ह्यात तापी व गिरणा नदीच्या काठावरील...
पेरू फळबागेने दिली शेतीला दिशाठाणे शहरात महावितरणमधील नोकरी सांभाळून तुषार वसंत...
शेतीतूनच प्रतिकूलतेवर केली मातआलेगाव (ता. जि. अकोला) येथील श्रीमती मंगला रमेश...
थोरातांची राजगिऱ्याची व्यावसायिक शेतीपरभणी जिल्ह्यातील खानापूर (ता. परभणी) येथील तरुण...
दुष्काळी परिस्थितीत नैसर्गिक शेती...शेतीतील वाढता उत्पादन खर्च आणि उत्पन्न यांचा...
हुरड्यातून साधला हमखास उत्पन्नाचा मार्गदरवर्षी खास हुरड्याची ज्वारी करायची आणि तीन...
संघर्ष, चिकाटीतून साकारलेला ...जालना जिल्ह्यात कायम दुष्काळी शिरनेर येथील देवराव...
अंबोडा गावातील शेतकऱ्यांची शेतीसह रेशीम...आत्महत्याग्रस्त अशी ओळख असलेल्या यवतमाळ...
शिरोळच्या श्री दत्त साखर कारखान्याचे `...कोल्हापूर जिल्ह्यातील शिरोळ येथील श्री दत्त...
अभ्यास, योग्य नियोजनातून प्रक्रिया...शेतीमाल प्रक्रियेतून अधिक नफा मिळविता येऊ शकतो,...