Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on budget | Agrowon

बोलाचाच भात अन्‌...
आदिनाथ चव्हाण
शुक्रवार, 2 फेब्रुवारी 2018

वादाकरिता सरकार दीडपट हमीभाव देईल असे गृहीत धरले, तरी तुरीपासून सोयाबीनपर्यंतच्या सरकारी खरेदीचे देशभर निघालेले धिंडवडे आणि त्यात शेतकऱ्यांची झालेली ससेहोलपट लक्षात घेता हा ‘बोलाचाच भात आणि बोलाचीच कढी’ ठरण्याचीच शक्‍यता अधिक. 

शेतीमालाला उत्पादनखर्चाच्या दीडपट हमीभाव देण्याचे सूतोवाच अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी गुरुवारी केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर करताना केले आहे. त्याचे प्रत्यक्षात काय होते हे पाहणे निश्‍चितच औत्सुक्‍याचे ठरावे. डॉ. स्वामिनाथन आयोगाने शेतीमालाला उत्पादन खर्च अधिक ५० टक्के नफा या सूत्रानुसार हमीभाव देण्याची केलेली शिफारस गेली चार-पाच वर्षे सातत्याने चर्चेत आहे. आधीचे काँग्रेसप्रणीत सरकार या सूत्राची अंमलबजावणी करू न शकल्याने टीकेचे लक्ष्य बनले. त्यामुळे भाजप आघाडीने हा मुद्दा उचलून थेट आपल्या निवडणूक जाहीरनाम्यात घातला.

निवडणुकीचा धुरळा खाली बसल्यावर मात्र हे करता येणे शक्‍य नसल्याचा साक्षात्कार भाजपच्या धुरिणांना झाला. या विषयासंदर्भात सर्वोच्च न्यायालयात दाखल झालेल्या याचिकेवर इतका भाव देताच येणार नाही, असा विश्‍वामित्री पवित्रा या सरकारने घेतला. त्यामुळे कृषी क्षेत्रामध्ये मोठ्या प्रमाणावर अस्वस्थता तयार झाली. विविध समाजांचे निघालेले मोर्चे, शेतकऱ्यांची मोठी आंदोलने यांमुळे देश ढवळून निघाला. त्यापाठोपाठ गुजरातसारख्या गृहराज्यात सत्ता टिकविण्यासाठी रक्त आटवावे लागल्याने नरेंद्र मोदी सरकारने या अर्थसंकल्पात हमीभावाबाबत क्रांतिकारी भासणारा हा निर्णय जाहीर केला असावा. आगामी लोकसभा निवडणुकांचे वाजणारे पडघम या घोषणेमागे आहेतच. हे करताना डॉ. स्वामिनाथन यांचा साधा नामोल्लेख करण्याचे सौजन्यही अर्थमंत्र्यांना दाखविता आले नाही ही दुर्दैवाची बाब! 

आता मुद्दा अर्थमंत्र्यांच्या हमीभावाबाबतच्या घोषणेचा! ही घोषणा काय आहे याचे स्पष्ट आकलन होणार नाही याची काळजी घेणारी वाक्‍यरचना पेशाने वकील असलेल्या अर्थमंत्र्यांनी घेतली आहे. त्यांच्या घोषणेचा अर्थ असा निघतो, की सध्याच्या रब्बी हंगामात सरकारने दीडपट हमीभाव दिलेला आहे. प्रत्यक्षात याच सरकारने या हंगामासाठी ऑक्‍टोबर २०१७ मध्ये हमीभावाची जाहीर केलेली आकडेवारी पाहता असे काही झाल्याचा बोध होत नाही. उदाहरणार्थ, गव्हाला क्विंटलला गेल्या वर्षीच्या १६२५ या हमीभावात वाढ करून तो १७३५ रुपये करण्यात आला. ही वाढ ११० रुपये म्हणजे केवळ ६.८ टक्के आहे. हा दीडपट हमीभाव आहे काय याचे उत्तर जेटलीच देऊ शकतात.

वादाकरिता सरकार दीडपट हमीभाव देईल असे गृहीत धरले, तरी तुरीपासून सोयाबीनपर्यंतच्या सरकारी खरेदीचे देशभर निघालेले धिंडवडे आणि त्यात शेतकऱ्यांची झालेली ससेहोलपट लक्षात घेता हा ‘बोलाचाच भात आणि बोलाचीच कढी’ ठरण्याचीच शक्‍यता अधिक. शेवटी ‘करणार आहोत,’ ‘करत आहे’ आणि ‘केले आहे’ यांत फरक राहतोच. संकल्प आणि अंमलबजावणी यातील अंतर हा सर्वांत कळीचा मुद्दा! याबाबतीत कृषी, जलसंपदा, जलसंधारण आणि ग्रामविकास या क्षेत्रांत वर्षानुवर्षे अंधार आहे. शिवाय तरतूद केलेल्यापैकी २५ टक्के निधीसुद्धा भ्रष्ट यंत्रणेच्या हातातून खालीपर्यंत झिरपत नाही. हा झिरपा वाढविण्यासाठी काय करावे याचे दिशादर्शन कोण करणार, हा प्रश्‍न सालाबादप्रमाणे अनुत्तरितच आहे. याचे उत्तर अर्थसंकल्प देणार नसला तरी सरकार हे उत्तरदायित्व स्वीकारणार का, हा लाखमोलाचा प्रश्‍न ठरावा. त्याच्या उत्तरावरच शेतीचे आणि ग्रामीण भारताचे भले-बुरे अवलंबून आहे, उत्पन्न दुपटीच्या पंचवार्षिक वल्गनेवर नव्हे ! 

इतर अॅग्रो विशेष
परभणी, राहुरी कृषी विद्यापीठांना पाच...परभणी ः भारतीय कृषी संशोधन परिषदअंतर्गत कृषी...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात हलक्या ते मध्यम...पुणे : पावसाला पोषक हवामान झाल्याने आठवड्याच्या...
‘आरएसएफ’च्या मूळ सूत्रात घोडचूकपुणे: शेतकऱ्यांना हक्काचा ऊसदर मिळवून देणाऱ्या...
साखर कारखान्यांची धुराडी आजपासून पेटणारपुणे: राज्यातील साखर कारखान्यांच्या गाळप हंगामाला...
सहकारी बॅंकांना एकाच छताखाली आणणार :...पुणे ः सहकार क्षेत्राला ‘अच्छे दिन’ आणण्यासाठी...
चला मिरचीच्या आगारात राजूरा बाजारात...मिरचीचे आगार अशी ओळख अमरावती जिल्ह्यातील राजूरा...
‘एसआरटी’ तंत्राने मिळाली उत्पादनासह...पेंडशेत (ता. अकोले, जि. नगर) या कळसूबाई शिखराच्या...
तुटवड्यामुळे कांद्याच्या दरात सुधारणानवी दिल्ली ः देशातील महत्त्वाच्या कांदा उत्पादक...
कृषी विद्यापीठांचे संशोधन आता एका...मुंबई ः राज्यातील चारही कृषी विद्यापीठांनी केलेले...
महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्तांना...शिर्डी: महाराष्ट्रात यंदा पाऊस कमी झाला....
कोल्हापुरी गुळाचा गोडवा यंदा वाढणारकोल्हापूर : यंदाच्या पावसाळ्यात गुजरात,...
कमी दरांवरून जिनर्सचा ‘सीसीआय’च्या...जळगाव ः भारतीय कापूस महामंडळाच्या (सीसीआय) कापूस...
होय, आम्ही बदलू शेतीचे चित्र... ‘शाळेत सुरू असलेल्या कृषी शिक्षण अभ्यासक्रमातून...
‘पंदेकृवि’च्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षाचा...अकोला :  डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ...
शेतीपासून जितके दूर जाल तितके दुःख...पुणे : शेतीशी जोडलेली माणसं ही निसर्ग आणि मानवी...
नाबार्डच्या व्याजदरातच जिल्हा बँकांना...मुंबई : राज्य बँकेला नाबार्डकडून मिळणाऱ्या...
कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...पुणे : कोकण अाणि पश्‍चिम महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...
अकोला, बुलडाणा जिल्ह्यांत कोरडवाहू...अकोला : अकोला आणि बुलडाणा जिल्ह्यात कोरडवाहू...
अठरा गावांनी केली कचऱ्यापासून गांडूळखत...गावे आणि वाडीवस्त्याही स्वच्छतेत अग्रभागी...
‘सीसीआय’च्या खरेदीला दिवाळीत मुहूर्तमुंबई : देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...