Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on collective marketing is future need. | Agrowon

एकत्र या, प्रगती साधा
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 6 ऑक्टोबर 2017

अमूल या सहकारी संस्थेने मात्र सहकाराच्या भावनेबरोबर व्यावसायिक दृष्टिकोन जपला आहे. प्रत्येक शेतकरी उत्पादक कंपनीने अमूलचा हा आदर्श घेतला तर आपल्या क्षेत्रात आमूलाग्र बदल घडवून आणू शकते.
 

द्राक्षे, डाळिंब, संत्रा, आंबा, केळी बरोबर कांदा, टोमॅटो, कारले, कोथिंबिरीपर्यंत अशा अनेक फळे-भाजीपाल्याच्या उत्पादनात महाराष्ट्र अग्रेसर आहे. फळे-भाजीपाल्याच्या अधिक आणि दर्जेदार उत्पादनासाठी अत्याधुनिक तंत्राचा अवलंब राज्यातील शेतकरी करतात. अलीकडे हवामान बदलाच्या काळात फळे-भाजीपाल्यांच्या व्यवस्थापनात अडचणी येऊन त्यांची उत्पादकता घटत चालली आहे. त्यातच प्रक्रिया आणि विक्री-पुरवठा साखळीतील सोयीसुविधांअभावी अनमोल अशा शेतीमालाच्या उत्पादनाचे आकर्षक उत्पन्नात रूपांतर होताना दिसत नाही.

या समस्येवर माजी केंद्रीय कृषिमंत्री शरद पवार यांनी अत्यंत मार्मिकपणे बोट ठेवत अमूलने सहकाराच्या बळावर दुधाची अर्थव्यवस्था जशी बदलली, त्याच धर्तीवर राज्यातील फळे-भाजीपाला उत्पादकांनी एकत्र येऊन क्रांती करावी, असा सल्ला त्यांनी नुकताच दिला आहे. विशेष म्हणजे फळे-भाजीपाल्यात संशोधन, अभ्यासासाठी ‘व्हीएसआय’च्या धर्तीवर स्वतंत्र संस्थेबाबतची त्यांची संकल्पना चांगली वाटते.

सोळा हजारांच्या वर सोसायट्यांना गुजरातमधील लाखो शेतकरी दूध पुरवितात. त्यावर प्रक्रिया करून विक्रीचे काम अमूल करते. गुणवत्तापूर्ण उत्पादनांनी अमूलने देशातच नव्हे, तर जगभर विश्वासार्हता मिळवून ती टिकून ठेवली आहे. अगदी खालपासून ते वरपर्यंत सर्व स्तरावर अमूल पारदर्शक आणि निर्भेळ संस्कृतीचे जतन करते.

अमूलच्या यशाचे गमक अभ्यास व संशोधन, तंत्रज्ञानाचा अवलंब, उत्कृष्ट विस्तार शिक्षण, उत्तम व्यवस्थापन आणि पारदर्शक व्यवहार ही पंचसूत्री आहे. डेअरी उद्योगातील दिग्गज ब्रॅंड अमूलने आता शेतकऱ्यांकडून ताजा फळे-भाजीपाला विकत घेऊन प्रस्थापित यंत्रणेद्वारेच शहरांमध्ये पोचवायचा निर्णय घेतला आहे. याबाबत तीन महिन्यांपूर्वीच त्यांचा गुजरात सरकार बरोबर सामंजस्य करार झाला असल्याचे कळते.

याच धर्तीवर आपल्या राज्यातील शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन फळे-भाजीपाल्याची थेट विक्री, त्यांचे मूल्यवर्धन करून प्रक्रियायुक्त पदार्थांची विक्री करायला हवी. प्रचलित बाजार यंत्रणेत शेतकऱ्यांना कदापि न्याय मिळणार नाही, असेच चित्र दिसत असताना फळे-भाजीपाल उत्पादक शेतकरी एकत्र आले तर अमूलसारखी क्रांती घडवून आणता येऊ शकते.   

खरे तर राज्यात जवळपास हजारएेक शेतकरी उत्पादक कंपन्यांच्या माध्यमातून शेतकरी एकत्र आले आहेत. अशा कंपन्या म्हणजे सहकार आणि उद्योग यांचा संगम म्हणता येईल. परंतु, सह्याद्री फार्मर्स प्रोड्युसर कंपनीसारख्या अगदी हाताच्या बोटावर मोजता येतील एवढ्याच कंपन्यांचे काम उल्लेखनीय आहे. बाकी शेतकरी उत्पादक कंपन्यांना कामाची योग्य दिशाच मिळाली नसल्याने त्या नावालाच कागदावर आहेत.

अमूल या सहकारी संस्थेने मात्र सहकाराच्या भावनेबरोबर व्यावसायिक दृष्टिकोन जपला आहे. प्रत्येक शेतकरी उत्पादक कंपनीने अमूलचा हा आदर्श घेतला तर आपल्या क्षेत्रात आमूलाग्र बदल घडवून आणू शकते. फळे-भाजीपाल्यात उत्पादकता वाढ, मूल्यवर्धन याबाबत प्रगत संशोधनाची आता गरज आहे.

बदलत्या हवामानात टिकणारी वाणं, नवनवीन कीड-रोगांचे प्रभावी नियंत्रण, उत्पादकता वाढीचे अद्ययावत तंत्र शेतकऱ्यांना हवे आहे. आणि हे काम व्हीएसआयसारखी स्वतंत्र संस्थाच सातत्याने करू शकते. सध्या काढणीपश्चात तंत्रज्ञानाच्या अभावी मोठ्या प्रमाणात फळे-भाजीपाल्यांचे नुकसान होते. हे नुकसान वाचवायचे असेल तर फळे-भाजीपाला उत्पादकांनीच आपल्या उत्पन्नातील थोड्याफार हिस्सा देऊन अशी संस्था उभी राहू शकते. यावरही गांभीर्याने विचार व्हायला हवा.

इतर संपादकीय
स्वातंत्र्य संग्रामातील ग्रामीण सहभागब्रिटिश सत्तेविरोधी स्वातंत्र्य चळवळीत केवळ शहरी...
सापळ्यात अडकलाय शेतकरीयावर्षी जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात बीटी कापसावर एक...
वानरांचा बंदोबस्त करणार कसा? माकडे आणि वानरे हजारो वर्षांपासून जंगलामध्ये,...
योजना चांगली, पण...हा य व्होल्टेज डिस्ट्रिब्युशन सिस्टिम (एचव्हीडीएस...
पंढरपुरीला ग्रहणराज्यामध्ये म्हैसपालनाचा अवलंब पूर्वापार असून,...
महावितरणचे फसवे दावे अाणि सत्य स्थिती जी कंपनी गेली अाठ वर्षे शेतीपंप वीज वापराच्या...
दिशाभूल करणाऱ्या प्रचाराचे बळी आज देशात जवळपास ९८ टक्के बीटी कापूसच आहे. हे सर्व...
यंत्र-तंत्राचा विभाग हवा स्वतंत्रराज्य सरकारांनी जिल्हानिहाय कृषी अभियंत्यांची...
कुंपणच राखेल शेतचार जून रोजी ॲग्रोवनमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या ‘या...
लावलेली झाडे जगवावी लागतीलराज्यातील वृक्षांची संख्या कमी झाल्याने आपल्याला...
अनियमित पावसाचा सांगावापावसाळ्याचे दोन महिने संपले आहेत. या काळातील...
डोंगराचे अश्रू कोण आणि कधी पुसणार?डोंगराची व्याख्या काय? एका ग्रामीण साहित्यकाराने...
‘ऊस ठिबक’ला हवे निधीचे सिंचनराज्यातील दुष्काळी भागातील काही उपसा सिंचन...
तणनाशकावरील निर्बंध वाढवणार समस्यादेशात लागवडीसाठी मान्यता नसलेल्या हर्बिसाइड...
देशात तंट्यांचा प्रमुख मुद्दा जमीनचमहसूल खात्याच्या बेजबाबदार कार्यपद्धतीत मूलभूत...
खासगीकरणाची वाट चुकीचीकेंद्र सरकारची कठोर धोरणे सार्वजनिक क्षेत्रातील...
जल निर्बंध फलदायी ठरोत दिवसेंदिवस पावसाचे प्रमाण कमी होत आहे. पडणारा...
प्रश्‍न प्रलंबित ठेवणारे महसूल खाते महाराष्ट्रातील महसूल खात्याला पेंडिंग प्रकरणातील...
व्यापार युद्धाच्या झळा कोणाला?केंद्राने हमीभावात केलेल्या वाढीवर सध्या जोरदार...
निर्णयास हवी नियोजनाची साथदेशात दोन-तीन वर्षांनी गरजेपेक्षा अधिक साखरेचे...