agriculture stories in marathi agrowon agralekh on cooperative movement in india | Agrowon

विना `सहकार` नाही उद्धार
विजय सुकळकर
शनिवार, 17 नोव्हेंबर 2018
आता सहकारला पुन्हा लोकचळवळ बनवायचे असेल, तर प्रथमतः लोकप्रतिनिधींनी आपली मानसिकता बदलायला हवी.

ग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत असताना येणाऱ्या काळात सहकार ही लोकचळवळ बनेल, असा विश्वास उपराष्ट्रपती व्यंकय्या नायडू यांनी मुंबईतील एका कार्यक्रमादरम्यान नुकताच व्यक्त केला आहे. मागील दीड-दोन दशकांपासून सहकाराला उतरती कळा लागणे सुरू झाले असून, सध्या अत्यंत वाईट अवस्थेत हे क्षेत्र आहे. सहकाराचा असा ऱ्हास देश विकासाच्या दृष्टीने घातक आहे. त्यामुळे सहकार चळवळ पुन्हा उभी करावी लागेल, असे एक प्रकारे आवाहन उपराष्ट्रपतींनी केले आहे. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर केवळ सरकारच्या भरवशावर विकास होणे शक्य नव्हते. खासगी उद्योग आपापल्या परीने उभे राहून त्यांची वाटचाल सुरू होती, परंतु त्यात देशातील सर्वसामान्य नागरिकांचा थेट सहभाग नव्हता. देशाच्या सर्वसमावेशक विकासाच्या अनुषंगाने आपण सहकार हा मधला मार्ग निवडला होता. खरे तर आपल्या राज्यात सहकाराची बीजे सुमारे १०० वर्षांपूर्वी रोवली गेली. ‘एकमेकांच्या सहकार्यातून सर्वांचाच विकास’ या संकल्पनेवर राज्यात सहकार रुजला, फुलला. १९६०, ७०, ८० ही दशके सहकाराच्या दृष्टीने अनुकूल असा काळ होता. याच काळात सहकारी साखर कारखाने, सूतगिरण्या, दूध संघ, पतसंस्था, बॅंका, खरेदी-विक्री संघ आदी शेती संलग्न क्षेत्रात राज्याने उल्लेखनीय कामगिरी केली. याचा फायदा सहकाराशी संबंधित सर्वांनाच झाला. राज्यातील सहकाराचा आदर्श पुढे देशभर
पोचला.

सर्वांसाठी तळमळीने काम करणारे कार्यकर्ते जोपर्यंत सहकारात होते, तोपर्यंत सहकार चळवळीला देशभर भरभराट लाभली होती. सर्वांच्या हितापेक्षा स्वहित जपण्यास सहकारात सुरवात झाली, राजकारणाची कीड लागली आणि या किडीने सहकारला गिळंकृत केले. आज सहकार क्षेत्रातील बहुतांश संस्था आजारी आहेत. काही संस्था बंद पडल्या तर अनेक बंद पडण्याच्या मार्गावर आहेत. नवीन आर्थिक धोरण, मुक्त अर्थव्यवस्थेचा रेटाही सहकारला सहन झाला नाही. याच काळात सहकारला असलेला सरकारचा आधारही काढून घेण्यास सुरवात झाली. पूर्वी राष्ट्रीय सहकारी विकास महामंडळातर्फे सहकारी संस्थांना कर्ज मिळत होते. या कर्जाची हमी सरकार घेत होते. शासनाकडूनही अनेक सहकारी संस्थाना मोठे भागभांडवल, अनुदान मिळत होते. हे सर्व आता कमी झाले आहे, किंबहुना बंदच झाले आहे. विशेष म्हणजे बदलत्या काळानुसार सहकारने तंत्रज्ञानाचा अवलंब केला नाही. आपले मनुष्यबळ प्रशिक्षित केले नाही. या सर्वांचा परिपाक म्हणजे आपल्या राज्यात, देशात सहकार चळवळ मोडकळीस आली आहे.

आता सहकारला पुन्हा लोकचळवळ बनवायचे असेल तर प्रथमतः लोकप्रतिनिधींनी आपली मानसिकता बदलायला हवी. सहकार म्हणजे स्वाहाकार नसून सहकार म्हणजे सर्वांचा उद्धार हे लक्षात घ्यायला हवे. सहकारात जलद निर्णय होत नाहीत, कामे गतीने मार्गी लागत नाहीत, हे सत्य असून, शासन आणि प्रशासनाने अनुक्रमे कायदे-नियमावलीत दुरुस्ती आणि कामकाजात बदल करून सहकारला गतिमान करावे. शासनाने सहकारच्या भागभांडवलात वाढ करावी. सहकारी संस्थांनीसुद्धा तंत्रज्ञानाचा अवलंब आणि मनुष्यबळास प्रशिक्षित करून सरकारी तसेच खासगी क्षेत्राशी स्पर्धा वाढवायला हवी. असे झाले तरच सहकारी चळवळीला लोकचळवळीचे स्वरूप प्राप्त होऊन या क्षेत्राची पुन्हा भरभराट पाहावयास मिळेल.

इतर अॅग्रो विशेष
उसाला पूरक शर्कराकंदसाखरेचा वाढलेला उत्पादन खर्च, वाढलेले उत्पादन,...
राजकीय अन् आर्थिक उत्पाताची नांदीअखेर रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर ऊर्जित पटेल ...
कांदा उत्पादकांना दिलासा देण्यासाठी...छत्तीसगड, मध्य प्रदेश आणि राजस्थानमध्ये...
कृषी विद्यापीठ संत्रा बाग छाटणी सयंत्र...नागपूर ः संत्रा छाटणी सयंत्राला संत्रा...
ऊसबिल थकल्याने कोलमडले अर्थकारणकोल्हापूर : दक्षिण महाराष्ट्रात तोडणी झालेल्या...
केंद्राचा अन्नधान्य उत्पादनाचा 'कृषी...पुणे: अन्नधान्य उत्पादनात देशात सर्वांत चांगली...
कापूस उत्पादन ३४० लाख गाठी होणारमुंबई  ः देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...
कृषी विद्यापीठ देणार सेंद्रिय कापसाचा...नागपूर ः सेंद्रिय अन्नधान्यासोबतच येत्या काही...
पेथाई चक्रीवादळ आज धडकणारपुणे : बंगालच्या उपसागरात घोंगावत असलेल्या ‘पेथाई...
कापूस उत्पादकतेत महाराष्ट्र मागेजळगाव : कापूस उत्पादकतेमध्ये राज्य मागील चार...
मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांत झपाट्याने घटऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६८ प्रकल्पांतील...
धोत्रे यांची शेती देते हजार रुपये रोजफळबाग, आंतरपिके, भाजीपाला पिके यांच्या बहुविध...
साखर विक्री मूल्य ३१ रुपये करण्यासाठी...पुणे : राज्यातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना एफआरपी...
खरीप, केळी पीकविम्याच्या परताव्यापासून...जळगाव  : प्रधानमंत्री खरीप पीकविमा योजनेत...
खोजेवाडीत लोकसहभागातून जनावरांची छावणीनगर : दुष्काळाने होरपळ होत असलेल्या भागात शासनाने...
जमीन सुपीकता, नियोजनातून साधली शेतीमांजरी (जि. पुणे) येथील माधव आणि सचिन हरिलाल घुले...
मोकळ्या माळरानावर हिंडवतूया...चारा द्या...सांगली ः दूध इकून दौन पैकं मिळत्याती म्हणून...
मंगेशी झाली वंचितांची मायउपेक्षितांच्या जगण्याला अर्थ प्राप्त करून...
गेल्या वर्षीच्या अवकाळीपोटी साठ लाखांची...मुंबई : गेल्या वर्षी मार्च महिन्यात...
उत्तर प्रदेश, हरियाना, पंजाबप्रमाणे...पुणे : जागतिक साखरेचे बाजार आणि खप विचारात घेता...