Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on dharama patil sucide in mantralaya | Agrowon

व्यवस्थेचा बळी
विजय सुकळकर
बुधवार, 31 जानेवारी 2018

नोंद झालेली पहिली आत्महत्या शासनाने गंभीरतेने घेऊन उपाययोजना सुरू केल्या असत्या, तर आज एका शेतकऱ्याला मंत्रालयात जाऊन जीव देण्याची वेळच आली नसती.
 

धुळे जिल्ह्यातील शेतकरी धर्मा पाटील यांनी संपादित जमिनीचा योग्य मोबदला मिळाला नसल्यामुळे मंत्रालयात विष प्राशन केले होते. त्यानंतर सहा दिवस त्यांची मृत्यूशी झुंज चालू होती. अखेर ८० वर्षांच्या या शेतकऱ्याची प्राणज्योत रविवारी मालवली. शासन-प्रशासनाने असंवेदनशीलता, निष्काळजीपणा, निगरगट्टपणाचा कळस गाठला असून, हा मृत्यू नसून सरकारी अनास्थेचा बळी म्हणावा लागेल.

खेदजनक बाब म्हणजे धर्मा पाटील यांच्या निधनानंतर यास आम्ही नाहीतर पूर्वीचे शासन-प्रशासन जबाबदार असल्याची टीका-टिप्पणीही सुरू आहे. यावरून कशाचे राजकीय भांडवल करावे आणि करू नये, याचे भानही या शासनाला उरलेले दिसत नाही. राज्यातील कोणत्याही खेड्यात जिरायती शेतीचा भाव चार ते पाच लाख रुपये एकरच्या कमी नाही, तर संपादित जमिनीचा पाच पट मोबदला देण्याचे शासनाचे धोरण आहे. अशावेळी धर्मा पाटील यांच्या पाच एकर बागायती शेतीपोटी त्यांना केवळ चार लाख रुपये मोबदला कोणत्या आधारे देण्यात आला, हे कळायला हवे. विशेष म्हणजे याच प्रकल्पातील काही लाभार्थ्यांना कोट्यवधीचा मोबदला मिळाला आहे. एकाच प्रकल्पात मोबदल्याबाबत अशा भेदभावातून भूसंपादनातील अनागोंदी दिसून येते. त्यामुळेच योग्य मोबदल्यासाठी धर्मा पाटील यांचा संघर्ष सुरू होता. जिल्हा प्रशासनाकडे खेटे मारून झाल्यानंतर त्यांनी मंत्रालयाचे उंबरठेही झिजवले. तरीही शासनाला जाग आली नाही आणि अखेरपर्यंत त्यांना न्याय मिळाला नाही. हे सर्व सरकारी व्यवस्थेचे अपयश म्हणावे लागेल. 

कृषी संस्कृती हा जिथला जगण्याचा आधार आहे. केवळ शेतीवर ज्यांच्या कुटुंबाची उपजीविका होते, त्यांच्यासाठी मातीचे मोल होऊच शकत नाही. असे असताना एखाद्या प्रकल्पाची धोरणकर्त्यांना चाहूल लागली की तेथील जमीन नाममात्र दरात ते खरेदी करतात. पुढे प्रकल्प मंजुरीनंतर जमिनीचे भाव गगनाला भिडल्यावर लोण्याचा गोळा हे बोके मटकावतात. शेतकरी मात्र प्रकल्पात जमीन गेल्याने रस्त्यावर येतो. बहुतांश विकास प्रकल्पात असेच होते. धर्मा पाटील यांच्या मृत्यूनंतर येत्या सात दिवसांत जमिनीचे फेरमूल्यांकन करून पाटील यांच्या कुटुंबीयांना व्याजासह मोबदला देण्यात येईल, असे आश्वासन ऊर्जामंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी दिले आहे. हेच काम त्यांनी आधी केले असते तर धर्मा पाटील यांचा जीव वाचला असता. आता या मृत्यूला जबाबदार सर्वांवर कठोर कारवाई करून शासनाने व्यवस्था परिवर्तनावर लक्ष द्यायला हवे. अर्थात एखादा निर्णय घेण्यासाठी विपरित घटनेची त्यांनी वाट पाहू नये.

सुमारे ३२ वर्षांपूर्वी यवतमाळ जिल्ह्यातील साहेबराव करपे या शेतकऱ्याने आपल्या कुटुंबासह आत्महत्या केली होती. ही आत्महत्या राज्याच्या इतिहासात शेतकऱ्यांची पहिली आत्महत्या म्हणून नोंदली गेली. दुर्दैवाची बाब म्हणजे यानंतरच्या काळात राज्यात हजारो शेतकऱ्यांनी आपले जीवन संपविले आहे. यातील काहींनी व्यवस्थेविरुद्ध आवाज उठविला तर काहींनी निमुटपणे मरण पत्करले; परंतु सरकारी व्यवस्थेतील शेती, शेतकऱ्यांसंबंधीची अनास्था काही कमी होत नसून वाढतच आहे. नोंद झालेली पहिली आत्महत्या शासनाने गंभीरतेने घेऊन उपाययोजना सुरू केल्या असत्या तर आज एका शेतकऱ्याला मंत्रालयात जाऊन जीव देण्याची वेळच आली नसती. शासन कोणाचेही असो आजही बहुतांश निर्णय, ध्येयधोरणे शेतकऱ्यांच्या मुळावर उठतील अशीच आहेत. यात बदल केला गेला नाही तर यापुढेही असे अनेक ‘धर्मा पाटील’ होत राहतील, हे लक्षात घ्यायला हवे.

इतर अॅग्रो विशेष
उत्पादकांना मिळावा उत्पादनवाढीचा लाभदेशातील काही भागांत विशेषत: कर्नाटक, तमिळनाडू व...
सेसवसुली नव्हे; सर्रास लूटजळगाव कृषी उत्पन्न बाजार समितीद्वारे आवाराबाहेर...
कर्नाटकच्या मुख्यमंत्रिपदी कुमारस्वामी...बंगळूर : जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी यांनी...
पाणलोट गैरव्यवहार; चौघांचे निलंबन शक्यपुणे : पाणलोट खात्यातील भ्रष्टाचारप्रकरणी कृषी...
‘मेकुणू’ चक्रीवादळ होणार अतितीव्रपुणे : अरबी समुद्रात घोंगावत असलेल्या ‘मेकुणू’...
कोकणात शनिवारपासून पाऊस?पुणे : अरबी समुद्रात अालेले ‘मेकुणू’ चक्रीवादळ...
खरिपासाठी पैशांची तजवीज करण्यात शेतकरी...अकोला  ः अागामी हंगामाला अाता अवघा...
सेस वसुलीच्या मुद्यावर प्रशासन, जळगाव...जळगाव ः भाजीपाला व फळे नियमनमुक्त केल्याने...
यंदा वापरा घरचेच सोयबीन बियाणेपुणे : राज्यात गेल्या हंगामात झालेल्या अवेळी...
प्रयोगशील कांदा शेतीत ठळक अोळख मिळवलेले...नाशिक जिल्हा कांदा उत्पादनात अग्रेसर आहे. त्यातही...
गोकुळानं ‘गणित’ नाही मांडलंपशुपालनातून दूध व्यवसाय म्हणजे मुळातच उद्योग आहे...
ब्राझीलचा धडा घेणार कधी?सातत्याने दोन वर्षांच्या चांगल्या पाऊसमानानंतर...
उत्तर प्रदेशातील कारखान्यांची अतिरिक्त...नवी दिल्ली ः बाजारात साखरेचे पडलेले दर आणि...
भारतात गोड्या पाण्याची उपलब्धता घटलीवॉशिंग्टन ः भारतात उपलब्ध पाण्याचा आणि पाणी...
कापसाच्या ३७० वाणांच्या विक्रीला...नगर  ः बोंड अळीच्या नियंत्रणासाठी कमी आणि...
अधिकाऱ्यांनी कोंडून दिली खुनाची धमकीपुणे  : कृषी खात्यातील पाणलोट व मृद्संधारण...
उन्हाचा चटका कायम राहणारपुणे : राज्यात उन्हाचा ताप वाढल्याने विदर्भ, मध्य...
वादळाने बाष्प खेचून नेले; अरबी समुद्रात...पुणे : अरबी समुद्रात मंगळवारी कमी तीव्रतेचे वादळ...
हिरापूरच्या बैल बाजारात चार कोटींवर...बीड : हिरापूर (ता. गेवराई) येथे बैलांचा आठवडे...
दापोलीत उद्यापासून जॉइंट ॲग्रेस्कोपुणे ः यंदा ४६ वी संयुक्त कृषी संशोधन व विकास...