agriculture stories in marathi agrowon agralekh on dryspell | Agrowon

उघडिपीवरील उपाय
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 15 जून 2018

उघडिपीवर मात करायची असेल तर शेततळे अथवा विहिरीतून उपलब्ध होणारे थोडे पाणी, त्याला लागणारी वीज आणि तुषार संचासह पंपसेट या तीन गोष्टी शेतकऱ्यांकडे हव्या आहेत.

राज्यात मॉन्सूनचे दमदार आगमन झाल्यानंतर १२ ते २३ जूनपर्यंत पावसाचा खंड पडणार असल्याची शक्यता हवामान विभागाने अगोदरच वर्तविली होती. परंतु, तीन-चार दिवसांच्या चांगल्या पावसाने राज्यात १४ जूनपर्यंत ४५ हजार हेक्टरवरील खरिपाचा पेरा उरकला होता. हवामान विभागाच्या अंदाजाप्रमाणे मागील चार दिवसांपासून उघाड आहे. तापमानाचा पारा वाढू लागला आहे, अगोदर झालेल्या पावसाने उकाडा वाढला आहे. अशा वातावरणात जमिनीतील ओल लवकर फाकते. त्यातच उगवून येत असलेल्या भात, कापूस, सोयाबीन आदी खरीप पिकांच्या रोपांना हलका पाण्याचा शिडकावा हवा असतो. पावसाच्या खंडाने असा शिडकावा मिळत नसल्याने रोपे कोमेजून जाण्याचे प्रमाण वाढत आहे. अजून आठवडाभर पाऊस नाही आल्यास काही शेतकऱ्यांना दुबार पेरणी करावी लागण्याची शक्यता आहे. पहिल्या पेरणीसाठी पदरमोड करून बी-बियाण्याची सोय लावल्यानंतर दुबार पेरणीची सोय करायाची कशी? अशी चिंताही अनेकांना लागली आहे. ज्यांनी पेरण्या केलेल्या नाहीत त्यांना २० जूनपर्यंत थांबण्याचा सल्ला कृषी विभागाकडून दिला जातोय. अशा शेतकऱ्यांनी तणमोड करण्यासाठी सध्याच्या उघाडीत वखराची पाळी देऊन घ्यावी, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. मागील तीन वर्षांपासून राज्यात सरासरी एवढा पाऊस पडत असला तरी जून, जुलै, ऑगस्टमधील पावसाच्या मोठ्या खंडाने शेतकऱ्यांना खरीप पिकांचे उत्पादन कमी मिळत आहे. अशा वेळी सातत्याच्या उघडिपीवर उपाय शोधावाच लागेल.

पावसाचा वाढता लहरीपणा आपण थांबवू शकत नाही; पण त्यास तोंड कसे द्यावे याची आखणी निश्चित करू शकतो. पावसाच्या खंडात हवामान रखरखीत कोरडे असते, तापमान वाढते, बाष्पीभवनाचा वेगही अधिक असतो. बाष्पीभवनाचा वेग कमी करण्यासाठी पेरणी केलेले जमेल तेवढे क्षेत्र पाला-पाचोळा अथवा पीक अवशेषाने आच्छादित करावे. तसेच सोयाबीन, कापसाचे कोंब चांगले वर आले असल्यास त्यात आंतरमशागत करत राहावे. यामुळे जमिनीत ओलावा टिकून राहतो आणि उघडिपीचा फारसा फटका पिकांना बसत नाही. पाऊसमान कमी, अनियमित झाले आहे. पावसाचे खंड वारंवार पडताहेत. अशा परिस्थितीमध्ये भूगर्भ आणि जलाशयेदेखील कोरडी असतात आणि शेतीसाठी नव्हे तर पिण्यासाठी पाण्याचा प्रश्न गंभीर होऊन बसतो. म्हणून पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात बारमाही पिके विशेषतः अधिक पाणी लागणाऱ्या पिकांवर मर्यादा हव्यात. पावसाच्या लहरीपणात हंगामी पिके वाचविण्यासाठी जिरायती शेतीस संरक्षित सिंचनाची सोय सर्वांनी करायलाच हवी. ‘हर खेत को पानी’, ‘पाण्याच्या प्रत्येक थेंबातून अधिक पिके ’, ‘मागेल त्यास शेततळे’ अशा घोषणा केंद्र-राज्य शासन सातत्याने करते आहे. मात्र, त्या दिशेने फारसे प्रयत्न होताना दिसत नाहीत. राज्य शासन जलयुक्त शिवारच्या माध्यमातून दुष्काळमुक्तीचे स्वप्न पाहते. परंतु, त्याची व्याप्ती फारच कमी असून सर्वच ठिकाणी जलयुक्तच्या उपाययोजना योग्य ठरणार नाहीत. पावसाळ्यातील उघडिपीवर मात करायची असेल तर शेततळे अथवा विहिरीतून उपलब्ध होणारे थोडे पाणी, त्याला लागणारी वीज आणि तुषार संचासह पंपसेट या तीन गोष्टी शेतकऱ्यांकडे हव्या आहेत. शासनाने मागेल त्याला शेततळे ही योजना प्रत्यक्षात उतरवून जिरायती शेतकऱ्यांना पंपसेट, तुषार संच सवलतीच्या दरात उपलब्ध करून द्यावेत. असे झाले तरच जिरायती शेतीतून शाश्वत उत्पादनाची हमी मिळेल.

इतर अॅग्रो विशेष
शेतकऱ्यांच्या विधवांचे २१ला मुंबईत...मुंबई : देशभरात विविध शेतकऱ्यांचे मोर्चे...
बा सरकार, प्रश्न जगण्याचा आहे!‘‘ज रा कुठे दुष्काळ पडला, गारपीट झाली,  पूर...
विना `सहकार` नाही उद्धारग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत...
राज्यातील धरणांमध्ये ५५ टक्के पाणीसाठापुणे   : राज्यात पाणीटंचाईची तीव्रता वाढू...
महाबळेश्र्वरमध्ये ३५०० एकरांवर...सातारा  ः महाबळेश्वरसह वाई, जावली, कोरेगाव...
दुष्काळात तीन श्रेणींत कामांचे नियोजन...पुणे : राज्यात आलेल्या दुष्काळात मदतीचा...
ओडिशात भाडोत्री ट्रॅक्टर योजनेस प्रारंभभुवनेश्‍वर ः राज्यातील शेतकऱ्यांना अद्ययावत...
सोयाबीन वधारण्याची चिन्हेपुणे: राज्यात सध्या सोयाबीनचे दर गडगडले असले...
राज्याच्या दक्षिण भागात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात थंडी वाढण्यास सुरुवात झाली आहे....
कापूस खरेदीला आजपासून प्रारंभनागपूर : पणन महासंघाव्दारे कापूस खरेदीला आजपासून...
चारा लागवडीसाठी शासकीय जमिनी देणारमुंबई : राज्यावरील दुष्काळाचे संकट लक्षात...
दुष्काळात २५ एकरांत शेवगा, रंगबिरंगी...मुंबई येथील ‘कोचिंग क्लास’चा व्यवसाय असलेले तपन...
प्रतिकूलतेतून प्रगती घडवत आले पिकात...वांगी (जि. सांगली) येथील एडके कुटुंबाने अत्यंत...
दूध का दूध... देशातील दूध न दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये ६८ टक्के...
पीककर्ज वितरणातील दोष व्हावे दूर पूर्वी जेमतेम तग धरून चालणाऱ्या शेती व्यवसायाने...
पाऊस बरा, मात्र दीर्घ खंड अन् कीडरोगाने...जिल्ह्यात सरासरीच्या जवळपास पाऊस पडला खरा; मात्र...
अन्न प्रक्रिया प्रकल्पांसाठी...औरंगाबाद : शेती उत्पादनात आघाडीवर असलेल्या आपल्या...
मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्रात थंडी वाढलीपुणे ः गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून थंडीने...
साखर कारखान्यांनी सह-उत्पादनांवर सक्षम...मुंबई  ः देशांतर्गत साखर उद्योग संकटात आहे....
राज्यात ९१ कारखान्यांची धुराडी पेटली;...पुणे : राज्यात चालू गाळप हंगामात आतापर्यंत ९१...