agriculture stories in marathi agrowon agralekh on dryspell | Agrowon

उघडिपीवरील उपाय
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 15 जून 2018

उघडिपीवर मात करायची असेल तर शेततळे अथवा विहिरीतून उपलब्ध होणारे थोडे पाणी, त्याला लागणारी वीज आणि तुषार संचासह पंपसेट या तीन गोष्टी शेतकऱ्यांकडे हव्या आहेत.

राज्यात मॉन्सूनचे दमदार आगमन झाल्यानंतर १२ ते २३ जूनपर्यंत पावसाचा खंड पडणार असल्याची शक्यता हवामान विभागाने अगोदरच वर्तविली होती. परंतु, तीन-चार दिवसांच्या चांगल्या पावसाने राज्यात १४ जूनपर्यंत ४५ हजार हेक्टरवरील खरिपाचा पेरा उरकला होता. हवामान विभागाच्या अंदाजाप्रमाणे मागील चार दिवसांपासून उघाड आहे. तापमानाचा पारा वाढू लागला आहे, अगोदर झालेल्या पावसाने उकाडा वाढला आहे. अशा वातावरणात जमिनीतील ओल लवकर फाकते. त्यातच उगवून येत असलेल्या भात, कापूस, सोयाबीन आदी खरीप पिकांच्या रोपांना हलका पाण्याचा शिडकावा हवा असतो. पावसाच्या खंडाने असा शिडकावा मिळत नसल्याने रोपे कोमेजून जाण्याचे प्रमाण वाढत आहे. अजून आठवडाभर पाऊस नाही आल्यास काही शेतकऱ्यांना दुबार पेरणी करावी लागण्याची शक्यता आहे. पहिल्या पेरणीसाठी पदरमोड करून बी-बियाण्याची सोय लावल्यानंतर दुबार पेरणीची सोय करायाची कशी? अशी चिंताही अनेकांना लागली आहे. ज्यांनी पेरण्या केलेल्या नाहीत त्यांना २० जूनपर्यंत थांबण्याचा सल्ला कृषी विभागाकडून दिला जातोय. अशा शेतकऱ्यांनी तणमोड करण्यासाठी सध्याच्या उघाडीत वखराची पाळी देऊन घ्यावी, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. मागील तीन वर्षांपासून राज्यात सरासरी एवढा पाऊस पडत असला तरी जून, जुलै, ऑगस्टमधील पावसाच्या मोठ्या खंडाने शेतकऱ्यांना खरीप पिकांचे उत्पादन कमी मिळत आहे. अशा वेळी सातत्याच्या उघडिपीवर उपाय शोधावाच लागेल.

पावसाचा वाढता लहरीपणा आपण थांबवू शकत नाही; पण त्यास तोंड कसे द्यावे याची आखणी निश्चित करू शकतो. पावसाच्या खंडात हवामान रखरखीत कोरडे असते, तापमान वाढते, बाष्पीभवनाचा वेगही अधिक असतो. बाष्पीभवनाचा वेग कमी करण्यासाठी पेरणी केलेले जमेल तेवढे क्षेत्र पाला-पाचोळा अथवा पीक अवशेषाने आच्छादित करावे. तसेच सोयाबीन, कापसाचे कोंब चांगले वर आले असल्यास त्यात आंतरमशागत करत राहावे. यामुळे जमिनीत ओलावा टिकून राहतो आणि उघडिपीचा फारसा फटका पिकांना बसत नाही. पाऊसमान कमी, अनियमित झाले आहे. पावसाचे खंड वारंवार पडताहेत. अशा परिस्थितीमध्ये भूगर्भ आणि जलाशयेदेखील कोरडी असतात आणि शेतीसाठी नव्हे तर पिण्यासाठी पाण्याचा प्रश्न गंभीर होऊन बसतो. म्हणून पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात बारमाही पिके विशेषतः अधिक पाणी लागणाऱ्या पिकांवर मर्यादा हव्यात. पावसाच्या लहरीपणात हंगामी पिके वाचविण्यासाठी जिरायती शेतीस संरक्षित सिंचनाची सोय सर्वांनी करायलाच हवी. ‘हर खेत को पानी’, ‘पाण्याच्या प्रत्येक थेंबातून अधिक पिके ’, ‘मागेल त्यास शेततळे’ अशा घोषणा केंद्र-राज्य शासन सातत्याने करते आहे. मात्र, त्या दिशेने फारसे प्रयत्न होताना दिसत नाहीत. राज्य शासन जलयुक्त शिवारच्या माध्यमातून दुष्काळमुक्तीचे स्वप्न पाहते. परंतु, त्याची व्याप्ती फारच कमी असून सर्वच ठिकाणी जलयुक्तच्या उपाययोजना योग्य ठरणार नाहीत. पावसाळ्यातील उघडिपीवर मात करायची असेल तर शेततळे अथवा विहिरीतून उपलब्ध होणारे थोडे पाणी, त्याला लागणारी वीज आणि तुषार संचासह पंपसेट या तीन गोष्टी शेतकऱ्यांकडे हव्या आहेत. शासनाने मागेल त्याला शेततळे ही योजना प्रत्यक्षात उतरवून जिरायती शेतकऱ्यांना पंपसेट, तुषार संच सवलतीच्या दरात उपलब्ध करून द्यावेत. असे झाले तरच जिरायती शेतीतून शाश्वत उत्पादनाची हमी मिळेल.

इतर अॅग्रो विशेष
महाराष्ट्राची सिंचनक्षमता आता 40 लाख...मुंबई - शेतीयोग्य जमिनीतील केवळ 18 टक्‍के...
देशात ऊस लागवड 51.9 लाख हेक्टरवरनवी दिल्ली ः मागील वर्षी अतिरिक्त साखर...
देशातील कृषी संशोधन व्यवस्था खिळखिळी...पुणे: केंद्र सरकारने देशातील १०३ पैकी ६१...
मराठवाड्यात ३५ टक्के खरिप पीककर्ज वाटपऔरंगाबाद : मराठवाड्यात खरीप पीककर्ज वाटप...
सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती...ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील...
पाणी अडवले, पाणी जिरवले पाण्याचे संकट...नांदेड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असलेल्या...
राज्यात पाच कीटकनाशके विक्रीला दोन...अकोलाः राज्यात कीटकनाशक फवारणीद्वारे विषबाधा...
उत्तर महाराष्ट्र, उत्तर कोकणात...पुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ चक्रीवादळाने...
अकोला कृषी विद्यापीठात ड्रोनद्वारे...नागपूर ः ड्रोनद्वारे फवारणीचा राज्यातील पहिला...
विदर्भात आज अतिवृष्टीचा इशारा पुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाब...
राज्यातील १७ जिल्हे दुष्काळाच्या छायेतमुंबई ः राज्यात मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर अनेक...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...
चीनसह बांगलादेशची कापूस आयात वाढणारजळगाव ः देशात आॅगस्टअखेर ११२ लाख हेक्‍टरवर...
भाजीपाला शेतीसह कापूस बीजोत्पादनातील...भाजीपाला पिके तसेच कापूस बीजोत्पादन या पद्धतीतून...
मिर्झापूर ः साखळी शेततळ्यांचे गाव‘मागेल त्याला शेततळे` योजनेअंतर्गत मिर्झापूर (ता...
इजा झाल्यानंतर वनस्पती पाठवतात धोक्याचा...जेव्हा वनस्पतींना इजा होते, त्या वेळी वनस्पतीच्या...
ठिबक नोंदणीवरील विक्रेत्यांच्या...नागपूर  ः ठिबक नोंदणीवरील विक्रेत्यांच्या...
कमी दाब क्षेत्राचे निर्माण; पावसाच्या...पुणे   : बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे...
पावसाने ताण दिल्यामुळे खरीप धोक्यातपुणे ः राज्यात काही ठिकाणी परतीच्या पावसाने हजेरी...
चांदक-गुळूंब अोढा जोडप्रकल्पाने साधली...सातारा जिल्ह्यातील चांदक-गुळुंब (ता. वाई) हा ओढा...