agriculture stories in marathi agrowon agralekh on electricity use for agriculture | Agrowon

वीजवापरातील ‘अंधार’
विजय सुकळकर
गुरुवार, 24 जानेवारी 2019

शेतीला वेळेवर, योग्य दाबाची वीज मिळत नसताना, वरून दरवाढीचा आणि चुकीच्या बिलांचा भुर्दंड शेतकऱ्यांना बसतोय. हे थांबायला पाहिजे. 
 

वी ज दरवाढ तसेच शेती पंपासाठीची बिलं दुरुस्त करून ती भरण्यासाठी कृषी संजिवनी योजना जाहीर करावी, या प्रमुख मागण्यांसह इतरही काही मागण्यांसाठी कोल्हापूर जिल्ह्यात नुकतेच रास्ता रोको आंदोलन झाले. त्या वेळी वीज दरवाढ रद्द करून शेती पंपासाठीची बिलं दुरुस्त करण्याचे आश्वासन शासनाने दिले आहेत. राज्यात फडणवीस सरकार सत्तेत आल्यानंतर घरगुती, शेती आणि औद्योगिक वीजवापर दरात पाच वेळा वाढ करण्यात आली आहे. मागील तीन-साडेतीन वर्षांत शेतीपंपासाठीच्या वीजदरात दुपटीहून अधिक वाढ झाली आहे. एप्रिल २०१९ पासून अजून वाढीव दर आकारणी होणार आहे. शेतीला वेळेवर, योग्य दाबाची वीज मिळत नसताना वरून दरवाढीचा आणि चुकीच्या बिलांचा भुर्दंड मात्र शेतकऱ्यांवर बसतोय. त्यामुळे महाराष्ट्र वीज ग्राहक संघटना, महाराष्ट्र राज्य इरिगेशन फेडरेशन यांच्यासह राज्यातील तमाम वीज ग्राहकांची दरकपातीची मागणी असून, संघटनांच्या मागणीनुसार शासनाने तत्काळ दर कमी करायला हवेत.

कृषीच्या वीजबिलात दुरुस्तीबाबत शासनाने आश्वासन तर दिले, पण हे करणार कोण, कधी आणि कसे याबाबत काहीही स्पष्टता नाही. राज्यात उपसा सिंचन योजना जवळपास हजार असून, त्यांना मीटर आहे. त्यांचे रीडिंग होऊन बिलिंगसुद्धा होते. त्यामुळे त्यांच्या दुरुस्तीचा हिशेब सहज जुळू शकतो. त्याचबरोबर राज्यात सध्या ४३ लाख कृषिपंप असून, त्यांची वीजबिल तपासणी आणि दुरुस्ती खरे अवघड काम आहे. ४३ लाख कृषिपंपापैकी मीटर नसलेल्या पंपांची संख्या १५ लाख, तर मीटर असलेले २८ लाख पंप आहेत. मीटर नसलेल्या कृषिपंपांचा एचपी २०१०-११ पासून वाढविला आहे. तीन एचपीला पाच, तर पाच एचपीला साडेसात करण्यात आले आहे. या पंपांचा खरोखरच जोडभार किती आहे, हे जागेवर जाऊन तपासावे लागेल. ज्यादा बिलिंग कधीपासून झाले ते वर्ष निश्चित करून त्या वर्षीपासून वीजबिले दुरुस्त करावी लागतील. महावितरणकडे ग्राहकांच्या वैयक्तिक खात्याचा (सीपीएल) डाटा आहे. त्यानुसार जोडभार निश्चित करून बिले दुरुस्त करता येतील. मीटर असलेल्या २८ लाख कृषिपंपांपैकी फक्त २० टक्के (पाच ते सहा लाख) मीटरच चालू आहेत; आणि या २० टक्के चालू मीटरपैकी फक्त ७ टक्के (४० हजार) कृषिपंपांचेच मीटरचे रीडिंग आणि बिलावरील रीडिंग जुळते. अर्थात ते अचूक आहेत. बाकी २७.५ लाख बिले चुकीची आहेत. त्यांचे सरासरी बिलिंग करण्यात आले आहे. 

मीटर चालू नसलेल्या २२ लाख कृषी पंपांचे जोडभार निश्चित करून योग्य बिलिंग कसे करणार, हा खरा कळीचा मुद्दा आहे. याकरिता दोन पर्याय आहेत. पहिला पर्याय असा, जिथं कृषीचे फीडर स्वतंत्र आहेत, तिथं फीडरचा इनपुट डाटा (त्या फीडरवरून किती वीज दिली गेली) कंपनीकडे आहे. त्या आकडेवारीच्या आधारे प्रति एचपी किती वीज वापरली गेली, त्याचा सरासरी हिशेब लागू शकतो. त्या आधारे बिले दुरुस्त केली जाऊ शकतात. मिक्स फीडरसाठी मात्र त्या भागातील कृषी फीडरवर सरासरी वापरल्या गेलेल्या विजेनुसार वीजवापर निश्चित करून बिलिंगशिवाय पर्याय नाही. दुसरा पर्याय म्हणजे एचपीनुसार सरासरी बिलिंगचा आहे; पण हा पर्याय कायदेशीररीत्या योग्य नाही. कारण कृषी पंपाला मीटर असताना एचपीनुसार बिलिंग करता येत नाही. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे महावितरण यंत्रणेवर हे काम सोपवले, तर १०० टक्के अचूकतेने आणि प्रामाणिकपणे ते हे करतील का, याबाबत सर्वांच्याच मनात संभ्रम आहे. त्यामुळे हे काम त्रयस्थ यंत्रणेकडे द्यायला हवे. असे झाले तरच शेतीपंपांचा खरा वीजवापर स्पष्ट होईल. वीजग्राहक, महावितरणसह शासन अशा सर्वांच्याच हे हिताचे ठरेल. 


इतर संपादकीय
थकीत एफआरपीचा तिढासा  खरेच्या किमान विक्री मूल्यात प्रतिक्विंटल २००...
रयत राजाची अन् राजा रयतेचाहिंदवी स्वराज्य संस्थापक, रयतेचा लोककल्याणकारी...
पोकळ घोषणा, की भक्कम आधार  पंतप्रधान नरेंद्र मोदी नुकतेच...
शेतीच्या मूळ दुखण्यावर हवा इलाज येत्या लोकसभा निवडणुकांत...
रविवार विशेष : दावणत्या दाव्यानं असे किती जीव ओढत नेले असतील...
केंद्रीय कृषी विद्यापीठे ही काळाची गरज...देशात वातावरणावर आधरित १५ झोन आहेत. या...
श्रीमंत रानातला ‘गरीब’ प्रतिभावंत !ठकाबाबांनी जगण्यावर, कलेवर भरभरून प्रेम केले. कला...
कसा टळेल मानव-वन्यप्राणी संघर्ष? अलीकडे वन्यप्राण्यांकडून शेतपिकांचे होणारे नुकसान...
शेतीतूनच होते औद्योगिक विकासाची पायाभरणीची नमधील कम्युनिस्ट पक्षाच्या राज्यकर्त्यांनी...
सेस, सेवाशुल्क आणि संभ्रमप्रक्रियायुक्त शेतमाल, फळे-भाजीपाला आणि शेवटी...
चीनमधील शेतीची विस्मयकारक प्रगतीविसाव्या शतकाच्या मध्यावर भारताला स्वातंत्र्य...
फूल गुलाब का...व्हॅ लेंटाइन डे हा फूल उत्पादक तसेच...
शेती-पाणी धोरणात हवा अामूलाग्र बदलयंदा महाराष्ट्रात नोव्हेंबर महिन्यातच अभूतपूर्व ‘...
नदीजोड ः संकल्पना की प्रकल्परखडलेले प्रकल्प ः असंख्य प्रकल्प इतके रखडले आहेत...
‘ई-नाम’ कशी होईल गतिमान?प्र चलित बाजार व्यवस्थेतील कुप्रथा, लूट,...
‘ट्रेलर’चा उत्तरार्धही फसवाआमच्या शासन काळात भ्रष्टाचार दूर झाला, महागाई कमी...
आयातीने कोलमडले काजू शेतीचे अर्थकारण२०२२ अखेरपर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट...
भ्रष्ट आणि निगरगट्टकृषी आयुक्तालयातील गुण नियंत्रण विभागात राजरोस...
सेंद्रिय शेतीस मिळेल बळखरे तर सेंद्रिय शेती ही आपली पारंपरिक कृषी पद्धती...
हमीभावाची सदोष पद्धती आणि कार्यप्रणाली हमीभाव जाहीर करण्याची प्रक्रिया...