Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on erratic rain in state | Agrowon

गाभ्रीचा पाऊस
विजय सुकळकर
गुरुवार, 12 ऑक्टोबर 2017

सप्टेंबर आणि आता ऑक्टोबरमध्ये धोधो कोसळणाऱ्या पावसाने राज्यावरील दुष्काळाचे सावट दूर झाले असले, तरी शेतकऱ्यांच्या हाताशी आलेला खरीप हंगाम हिरावून घेण्याचे काम केले आहे. 

यावर्षी पावसाबाबत आलेल्या हवामान विभागाच्या पहिल्या अंदाजाने बळिराजा चांगलाच सुखावला होता. सरासरीच्या ९६ टक्के अशा चांगल्या पावसाचा तो अंदाज होता. अंदाज वर्तविल्याप्रमाणे जवळपास तेवढाच पाऊस झाला असल्याचा दावा भारतीय हवामान विभागाचे प्रमुख डॉ. के. जे. रमेश यांनी नुकताच केला आहे. परंतु या वर्षीच्या पावसाचे मुख्य वैशिष्टे त्याचे असमान वितरण म्हणावे लागेल; आणि त्याचा फटका महाराष्ट्रासह देशभरातील अनेक राज्यांतील शेतकऱ्यांना बसला आहे, बसत आहे.

राज्याचा विचार करता सुरवातीच्या दोन मोठ्या पावसाच्या खंडाने जिरायती शेतीचे मोठे नुकसान झाले. १५ ऑगस्टपर्यंत अर्ध्याहून अधिक राज्यावर दुष्काळाचे सावट घोंघावत होते. त्यानंतर सप्टेंबर आणि आता ऑक्टोबरमध्ये धोधो कोसळणाऱ्या पावसाने दुष्काळाचे सावट दूर झाले असले, तरी शेतकऱ्यांच्या हाताशी आलेला खरीप हंगाम हिरावून घेण्याचे काम केले आहे. पावसाच्या खंडात विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशमधील जिरायती शेतीतील मूग, उडीद ही पिके होरपळली. आता बहुतांश शेतकऱ्यांचे काढणी चालू असलेले सोयाबीन भिजले आहे. पहिल्या दुसऱ्या वेचणीचा कापूसही भिजून लोळत अाहे. या शेतकऱ्यांचे वर्षभराचे अर्थकारण पूर्णपणे कोलमडले आहे.

पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकणातील शेतकऱ्यांचे नुकसानही कमी नाही. पश्चिम महाराष्ट्रात ऊस, द्राक्षासह अनेक फळे आणि भाजीपाला पिकांचे नुकसान मोठे आहे. ऑक्टोबर छाटणीदरम्यान सातत्याने ढगाळ वातावरण आणि पडणाऱ्या पावसाने ‘डावणी’सह अनेक रोगांच्या प्रादुर्भावाने बहुतांश शेतकऱ्यांना बागा सोडून द्याव्या लागतील, अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. काढणीस तयार भातालाही या पावसाचा जोरदार फटका बसला आहे. 

हवामान बदलाच्या काळातील अनिश्चित शेती आणि शेतकऱ्यांचे जीवन यावर ‘गाभ्रीचा पाऊस’ हा चित्रपट काही वर्षांपूर्वी येऊन गेला. सध्याच्या नुकसानकारक पावसात या चित्रपटाची कथा राज्यातील शेतकरी वास्तवात अनुभवतोय. मागील काही वर्षांपासून नैसर्गिक आपत्तीने होणारे नुकसान वाढले आहे. परंतु पंचनामे करणे, नुकसानभरपाई ठरविणे, याबाबतचा अहवाल सादर करून शेतकऱ्यांच्या पदरात मदत टाकणे या पद्धतीत फारशा काही सुधारणा झालेल्या नाहीत. नुकसानग्रस्त भागांत अनेक ठिकाणी पंचनामेच होत नाहीत, झाले तर अपेक्षित नुकसानभरपाई शेतकऱ्यांपर्यंत पोचत नाही. या वेळी असे होता कामा नये.

पावसाने धुमाकूळ घातलेल्या भागांतील प्रत्येक पिकांचे पंचनामे तत्काळ व्हायला हवेत. नुकसानभरपाई मिळण्यापासून एकही शेतकरी वंचित राहणार नाही, याची काळजी राज्य शासन-प्रशासनाने घ्यायला हवी. या वर्षी राज्यात पंतप्रधान पीकविमा योजनेसही चांगला प्रतिसाद लाभला आहे. परंतु ३१ जुलैनंतरचे पीक पेरणीचे दाखले जोडलेल्या शेतकऱ्यांना विम्याचा लाभ मिळणार नाही, असेच दिसते. याबाबतचा शेतकऱ्यांमधील संभ्रम दूर करून ज्या शेतकऱ्यांनी विमा हप्ता भरला अशा सर्वांना विम्याचा लाभ मिळायला हवा.

महत्त्वाची बाब म्हणजे हवामान बदलाचे दुष्परिणाम या देशातील शेतकरी मागील दीड दशकापासून भोगतोय. यात शेतीचे अपरिमित असे नुकसान झाले आहे. दुष्काळ, गारपीट, अवकाळी पाऊस, अतिवृष्टी, महापूर अादी नैसर्गिक आपत्तींमध्ये मोठ्या प्रमाणात जीवित-वित्तहानी झाली आहे, होत आहे. याची दखल कोणी, कधी घेणार आहे की नाही, हा खरा प्रश्न आहे. या देशात हवामान बदलाचे परिणाम, त्यातून होणारे नुकसान हा विषय गांभीर्याने घेऊन अभ्यास, संशोधनातून त्याच्या झळा कमी करण्याबाबत प्रयत्न वाढवायला हवेत.  

इतर संपादकीय
गावची कुंडली मांडता आली पाहिजेशहरी महिलांना साद घालून १९९२ ला कोल्हापुरात...
उत्पन्नवाढीची सूत्रेअर्थसंकल्पीय अधिवेशनात राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद...
‘जलयुक्त’कडून दुष्काळमुक्तीकडे...राज्यातील मर्यादित सिंचन सुविधा, अवर्षण प्रवण...
शेखचिल्ली धारणा कधी बदलणार?खरीप पिकांच्या काढणीच्या वेळी अवकाळी पाऊस आणि रबी...
बोंड अळीबरोबरच्या लढाईत हवी दक्षताराज्यात कापसाचे क्षेत्र ४० लाख हेक्टरवर आहे....
निर्धार गावांच्या सर्वांगीण विकासाचागावचा विकास आराखडा सरपंचाची निवड आतापर्यंत...
योजना नको, गैरप्रकार बंद करादेशाच्या २०१७-१८ च्या आर्थिक पाहणी अहवालात ...
ग्रामविकासातून जाते उन्नत भारताची वाट२१व्या शतकात भारताला एक प्रगत राष्ट्र बनविण्याचे...
प्रश्‍न वसुलीचा नाही, तर थकबाकीचा!तुलनेने अधिक संपन्न असलेले, पण बॅंकांची कर्जे...
नको बरसू या वेळी...जिवापाड जपलेला घास तोंडाशी रे आला। नको बरसू या...
चांगल्या उपक्रमाचे परिणामही हवेत चांगलेशेतीसाठी वीज, पाणी, रस्ते या पायाभूत सुविधांबरोबर...
अर्थार्जन आणि अन्नसुरक्षेचा वेगळा...चार-पाच वर्षांपूर्वीची आठवण. माझ्या अमेरिका भेटीत...
घातक वीज दरवाढ नकोचनववर्षाच्या सुरवातीलाच आपल्या शेजारील तेलंगणा...
सहनशीलतेचा अंत किती दिवस पाहणार? परवा सुसलाद, तालुका जत या गावी जाण्याचा योग आला....
आनंदवन ः आनंदाचा दुर्मीळ महासागर प्रत्येक माणूस जीवन जगतो. त्याच्या प्रवासाला...
एफपीओ सक्षमीकरणाची दिशाकृषी क्षेत्राच्या विकासाशिवाय ग्रामीण भागाचा...
उत्पादककेंद्रित हवे धोरणराज्याच्या पुढील पाच वर्षांच्या वस्त्रोद्योग...
धोरणात्मक पाठिंब्याने चमकेल पांढरे सोने...कच्च्या मालाचे पक्‍क्‍या मालात रूपांतर करून या...
थेट उत्पन्नवाढीसाठी ठोस उपायांचा अभाव अर्थसंकल्पातील काही तरतुदींमुळे ग्रामीण...
आवळा देऊन कोहळा काढणार?मुळात पिकांचा उत्पादनखर्चच कमी धरायचा आणि त्यावर...