Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on food processing policy | Agrowon

अन्नप्रक्रियेत क्रांतीच्या दिशेने एक पाऊल
विजय सुकळकर
गुरुवार, 26 ऑक्टोबर 2017

संशोधनातून प्रक्रियेस पूरक वाणं शेतकऱ्यांना, तर आरोग्यदायी मूल्यवर्धित पदार्थनिर्मितीचे तंत्र उद्योजकांना उपलब्ध झाल्यास अन्नप्रक्रिया व्यवसायात क्रांती घडेल.

फळे-भाजीपाला, कडधान्ये यांच्या उत्पादनात महाराष्ट्र देशात क्रमांक एक राज्य आहे. शेतमाल निर्यातीतही राज्य देशात आघाडीवर आहे. असे असताना राज्यात अन्न व कृषीप्रक्रिया उद्योगाविषयीचे ठोस असे धोरण अस्तित्वात नव्हते. त्यामुळे राज्यात अन्न व कृषीप्रक्रिया उद्योगाला चालना मिळत नव्हती. बदलत्या जीवनशैली आणि खाद्यसंस्कृतीमुळे प्रक्रियायुक्त अन्नपदार्थांची मागणी वाढते आहे. ही गरज ओळखून काही उद्योजक कृषीप्रक्रियेमध्ये उतरले आहेत; परंतु कृषी आणि उद्योग मंत्रालयामध्ये अन्नप्रक्रियेविषयी संभ्रमाचे वातावरण आहे.

कृषीप्रक्रिया उद्योजकांना पायाभूत सुविधा, योग्य प्रशिक्षण उपलब्ध होत नाही. प्रक्रिया उद्योगाच्या समस्या सोडविण्यासाठी धोरणात्मक नियमावली आजतागायत नव्हती. त्यामुळे मोठी क्षमता असूनही राज्यात कृषीप्रक्रियेला खीळ बसली होती. आता उशिरा का होईना, अन्न व कृषीप्रक्रिया उद्योग धोरणाला राज्य मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली आहे. संतुलित आणि रचनात्मक धोरणामुळे देशातील काही राज्यांत अन्नप्रक्रिया वाढली अाहे. आपल्या राज्यातही अन्नप्रक्रिया धोरणाची प्रभावी आणि गतिमान अंमलबजावणी करून या उद्योगात भरभराट साधावी लागेल.     

अन्नप्रक्रिया उद्योगाच्या विकासातून शेतमालाची नासाडी कमी होणार आहे. बाजारात शेतमालाची मागणी वाढून अधिक दरही मिळणार आहे. परिसरातील युवक; तसेच महिलांना प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष रोजगारांच्या असंख्य संधी उपलब्ध होणार आहेत आणि ग्राहकांनाही टिकाऊ, पोषक अन्नपदार्थ उपलब्ध होणार आहेत. असे हे शेतकरी, बेरोजगार, व्यावसायिक यांच्या विकासाबरोबर ग्रामीण भागाच्या एकात्मिक विकासाचे मॉडेल आहे. आता राज्यात अन्नप्रक्रिया धोरण मंजूर झालेच आहे तर याबाबतची सुटसुटीत नियमावली तयार करुन त्याबाबत शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजकांमध्ये प्रबोधन करावे लागेल. नव्या धोरणानुसार शेतमाल उत्पादक, उद्योजक यांना नेमक्या कोणत्या सोयी, सवलती मिळणार आहेत ते जिल्हा, तालुका, गावपातळीवर जाऊन सांगावे लागेल. 

नवीन धोरणानुसार पायाभूत सुविधांबरोबर विविध परवाने एकाच ठिकाणी आणि तातडीने मिळणार असल्याने नव उद्योजक  कृषीप्रक्रियेकडे वळतील; परंतु प्रक्रिया उद्योगात उतरणे हे कौशल्याचे काम असून, यासाठी मोठी गुंतवणूकही करावी लागते. त्यामुळे अशा उद्योजकांना प्रशिक्षण देऊन सवलतीच्या दरात भांडवल उपलब्ध करून द्यावे लागेल; तसेच नवउद्योजकांना सुरवातीची काही वर्षे करसवलतही मिळायला हवी. काही प्रक्रिया उद्योजक मूल्यवर्धित उत्पादनांत पोषक घटक वाढवून; तसेच आरोग्यास अपायकारक घटक कमी करीत आहेत. अशा उत्पादनांचा आरोग्यदायी जीवनासाठी ग्राहकांना फायदाच होणार आहे.

अन्नप्रक्रिया धोरणात शेतमाल उत्पादनापासून ते प्रक्रियायुक्त पदार्थ निर्माण करेपर्यंत सातत्याने संशोधन व्हायला हवे. अशा संशोधनातून प्रक्रियेस पूरक वाणं शेतकऱ्यांना तर आरोग्यदायी मूल्यवर्धित पदार्थनिर्मितीचे तंत्र उद्योजकांना उपलब्ध झाल्यास या व्यवसायात क्रांती घडेल. नवीन धोरणानुसार उद्योग आणि कृषी आयुक्तांच्या कार्यालयात अन्नप्रक्रिया संचालनालय स्थापन होणार असल्याने या संचालनालयांनी कृषी, फळबाग, पशुसंवर्धन, उद्योग, वाणिज्य, पणन आदी विभागांबरोबर अपेडा, एनएचएम, एनएचबी, एसआयडीबीआय आदी संस्थांमध्ये समन्वयाचे काम करावे. त्यांच्या विविध योजनांच्या माध्यमातून राज्यात अन्नप्रक्रियेस कशी चालना मिळेल हे पाहावे. कृषीप्रक्रिया धोरणांच्या गतिमान अंमलबजावणीसाठी मंत्री समितीची स्थापना ही संकल्पनाही चांगली आहे. या समिती संदर्भातील सर्व मंत्री; तसेच इतर सदस्यांनी वेळोवेळी आढावा घेऊन हे धोरण प्रभावीपणे राबविले तर अन्नप्रक्रियेमध्ये अल्पावधित राज्य क्रमांक एकवर पोचेल.

इतर अॅग्रो विशेष
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...
निफाड तालुक्‍यात द्राक्ष काढणीला सुरवातनिफाड, जि. नाशिक  ः तालुक्‍यातील उगाव,...
पशुगणनेकरिता आता महिनाअखेरपर्यंत मुदतनागपूर   ः पशुगणनेसाठी पूरक साहित्याचा...
ट्रायकोकार्ड निर्मिती प्रशिक्षण प्रकल्प...नागपूर ः कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठातील...
राज्य वित्त आयोगाच्या अध्यक्षांनी जाणून...औरंगाबाद :  राज्य वित्त आयोगाचे अध्यक्ष व्ही...
दराअभावी कांदापट्टा सुन्ननाशिक : कांद्याला अगदी मोड फुटेस्तोवर वाट...
वनशेतीसह आंतरपिके ठरतोय फायद्याचा सौदाशाश्वत उत्पादनासाठी पारंपरिक पिकांसोबत वनशेतीचा...
अर्थसंकल्पीय कृषी कर्ज तरतूदीत १० टक्के...नवी दिल्ली : आगामी २०१९-२०च्या अर्थसंकल्पात शेती...
राज्यात शुक्रवारपासून पावसाचा अंदाजपुणे : वायव्य भारतातील पश्चिमी चक्रावाताची...
औरंगाबाद येथील आंतरराष्ट्रीय सुक्ष्म...औरंगाबाद : औरंगाबाद येथे आयोजित नवव्या...
शेतीपूरक उद्योगातून बचत गट झाले सक्षमचिखली (जि. बुलडाणा) येथील हिरकणी महिला उत्कर्ष...
गोरक्षणासोबतच जपला व्यसनमुक्‍तीचा वसालाठी (ता. मंगरुळपीर, जि. वाशीम) येथील दिलीप बाबा...
अप्रमाणित रोपांमुळे ‘फेल' बागांवर...पुणे : दुष्काळात जीवापाड जपलेल्या बागा अप्रमाणित...
सोयाबीन दराचा आलेख चढताच; लातूरला ३८११...लातूर : येथील उच्चत्तम कृषी उत्पन्न बाजार...
धान उत्पादकांना बोनस कधी?नागपूर : लगतच्या छत्तीसगड राज्याच्या तुलनेत...
उत्तर भारतात थंडी कायमश्रीनगर : जम्मू-काश्‍मीर, पंजाब, हरियाना व हिमाचल...
राज्यात थंडी झाली कमीपुणे : राज्यात अपवाद वगळता सर्वच ठिकाणच्या किमान...
बांधावर फुलवा ‘हिरवं सोनं’ण्याचा अभाव, मजूरटंचाई, मजूर व निविष्ठांचे...
आधुनिक सेवेसोबत ग्राहकांना हवा विश्‍वास संपूर्ण जगात अग्रेसर असलेल्या आधुनिक बॅंकिंग...