Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on fruit plantation in state | Agrowon

उद्दिष्टालाच ग्रहण
विजय सुकळकर
सोमवार, 15 जानेवारी 2018

मागील तीन वर्षांपासून राज्यात फळबाग लागवडीचे उद्दिष्ट साध्य होणे तर दूर, उद्दिष्टाच्या जेमतेम १० ते १५ टक्केसुद्धा लागवड होत नाही. फळबाग लागवडीस लागलेले हे ग्रहण दूर करणे शेतकरी हिताचे ठरेल. 

एकदा लागवड केली की पुढे अनेक वर्षे फळबागा कमी पाणी, कमी खर्च, कमी मेहनतीत सातत्याने उत्पादन देतात. विशेष म्हणजे हवामान बदल तसेच नैसर्गिक आपत्तींमध्ये हंगामी पिकांच्या तुलनेत फळबागांचे नुकसान कमी होते. राज्यात द्राक्ष, डाळिंब, आंब्यापासून आवळा, बोर, चिंचेपर्यंत बागायती तसेच कोरडवाहू अशा अनेक फळपिकांच्या लागवडीस पोषक माती आणि अनुकूल वातावरण आहे. राज्यातील अनेक शेतकऱ्यांनी यशस्वीपणे फळपिकांची लागवड करून शाश्वत आर्थिक स्रोतांचा आदर्श इतरांपुढे ठेवला आहे. राज्यात १९९० पासून १०० टक्के अनुदानावर फळबाग लागवडीची योजना सुरू आहे. या योजनेत राज्यातील शेतकऱ्यांनी विक्रमी सहभाग नोंदवून राज्याला फळबाग लागवड, उत्पादन तसेच निर्यातीमध्ये देखील आघाडीवर नेऊन ठेवले आहे. असे असताना आज आपले राज्य मात्र फळबाग लागवडीत देशात पिछाडीवर जात आहे.

मागील तीन वर्षांपासून फळबाग लागवडीचे उद्दिष्ट साध्य होणे तर दूर उद्दिष्टाच्या जेमतेम १० ते १५ टक्केसुद्धा लागवड होत नाही. राज्यात फळबाग लागवडीस खीळ बसण्याची कारणे अनेक आहेत. जोखीम कमी आणि मिळकतीची हमी देणाऱ्या फळपिक लागवडीस राज्यात लागलेले ग्रहण दूर करणे हेच शेतकरी हिताचे राहील. मागील काही वर्षांत दुष्काळ तसेच गारपिटीमुळे अनेक फळबागा नष्ट झालेल्या आहेत. त्यानंतर नवीन लागवडीसह सध्या राज्यात फळपिकांखाली नेमके किती क्षेत्र आहे, याची अचूक, अद्ययावत आकडेवारीसुद्धा शासनाकडे उपलब्ध नाही.

राज्यात फळपीक लागवडीस खरी चालना रोहयोअंतर्गत फळबाग लागवड योजनेने मिळाली. मात्र याच योजनेच्या पारदर्शकतेसाठी लावलेल्या किचकट नियम-अटींमुळे शेतकरी या योजनेकडे पाठ फिरवीत असल्याचे दिसून येत आहे. कोणतेही शासकीय योजना अत्यंत पारदर्शकपणे राबविली जावी, यात शंकाच नाही. पण असे करीत असताना ती योजना अत्यंत प्रभावीपणे आणि गतिमानतेने राबविली गेली पाहिजे हेही पाहावे लागेल.

पूर्वी रोहयोअंतर्गत फळबाग लागवड योजनेत एकदा मश्टर (हजेरी पत्रक) भरले की तीन वर्षे चालत होते. आता अर्ज करण्यापासून ते रोपांना खते देणे, त्यांचे संरक्षण करेपर्यंत चार ते पाच वेळा मश्टर भरावे लागत आहे. विशेष म्हणजे ही प्रक्रियादेखील तेवढीच किचकट करून ठेवली आहे. प्रत्येक वेळी मजुरांची संपूर्ण कागदपत्रे सादर करावी लागतात. यात शेतकऱ्यांचा वेळ, पैसा तर खर्च होतो, त्यास श्रमही अधिक लागतात. त्यातच मश्टर भरणे, त्यास मंजुरी घेणे याकरिता ग्रामपंचायतीबरोबर कृषी आणि महसूल विभागात समन्वय दिसून येत नाही, त्याचा त्रासही शेतकऱ्यांना भोगावा लागतो.

खरे तर एकदा लागवडीबाबत मश्टर भरून घेतल्यानंतर पुढे त्यास वारंवार लागणारे मजूर आणि त्यांचे संबंधित कामाचे पुरावे एवढ्यावरही काम भागू शकते, याबाबत शासनाने विचार करायला हवा. मागील काही वर्षांपासून फळबाजारात प्रचंड मंदी आहे. फळपीक लागवडीकडे शेतकऱ्यांच्या दुर्लक्षाचे तेही एक कारण आहे. द्राक्ष, डाळिंब या अधिक दराने विकणाऱ्या फळांनासुद्धा योग्य दर मिळत नाही. देशांतर्गत बाजार अथवा निर्यातीसाठी एक आणि दोन नंबरची ताजी फळे चालतात. त्यापेक्षा कमी दर्जाची फळे ही एकूण उत्पादनाच्या ६० टक्के असून, त्यावर प्रक्रिया व्हायलाच हवी, याकरिताही प्रयत्न वाढवावे लागतील.   

इतर अॅग्रो विशेष
किमान आधारभूत किमती कशा ठरवल्या जातात ? केंद्र सरकार दरवर्षी प्रमुख पिकांच्या किमान...
हमीभावाने साखर खरेदीसाठी हवी तरतूदराज्यातील साखर कारखान्यांमध्ये लाखो टन पोती साखर...
अर्थसंकल्प समजून घेताना..अर्थसंकल्प म्हणजे सरकारने आगामी आर्थिक वर्षातील...
कर, अनुदान, उत्पादन दर्जा या बाबींमध्ये...सूक्ष्मसिंचन प्रणालीने शेती उत्पादनात पर्यायाने...
गाळमुक्त धरण, गाळयुक्त शिवारला यावी...गाव विकासाचा आराखडा करताना पाणी केंद्रस्थानी...
शेतकरी उत्पादक संघांना 'स्टार्टअप'चा...राज्यातील शेतकरी उत्पादक संघांना स्टार्टअप...
मुबलक वीज; पण यंत्रणा अद्ययावत नाहीशेतकऱ्यांच्या दृष्टीने शासनाने जाहीर केलेल्या...
ग्रामविकासच्या अार्थिक तरतुदींत वाढ...राज्य शासनाच्या अर्थसंकल्पात ग्रामविकास विभागाचा...
सहकारातील त्रिस्तरीय बॅंकिंग व्यवस्थेला...राज्याच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाची...
अवजार उद्योगाला अर्थसंकल्पात प्रोत्साहन...अवजार क्षेत्राबाबत अनेक महिन्यांपासून शासन...
दुग्ध व्यवसायासाठी हवा स्वतंत्र निधीगेल्या वर्षभरात दूध व्यवसाय मोठ्या संकटाला तोंड...
‘पोल्ट्री’च्या वाढीसाठी हवे ठोस सरकारी...दुष्काळी भागातील कोरडवाहू शेतकऱ्यांना उद्योजकतेची...
पीकसंरक्षणातील खर्च कमी करायला हवायवतवाळ जिल्ह्यात कीडनाशक विषबाधेची जी गंभीर घटना...
राज्याचाही पिकांना दीडपट हमीभाव?मुंबई : आगामी निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून राज्यातील...
केवळ विदर्भातच थंडीपुणे : हवेतील आर्द्रता कमी होऊ लागली आहे....
शेतीमाल मूल्यसाखळी मजबुतीसाठी ठोस धोरण...शेतीमालाचे उत्पादन, काढणीपश्चात तंत्रज्ञान आणि...
पारंपरिक उत्साहात शिवजयंती साजरीपुणे : संपूर्ण महाराष्ट्रासह देश-विदेशात अनेक...
माजी आमदार जयंत ससाणे यांचे निधन नगर  :  कॉंगेसचे जिल्हाध्यक्ष माजी...
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...