Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on importance of agril education in school. | Agrowon

शिक्षणातून वाढेल शेतीची गोडी
विजय सुकळकर
गुरुवार, 16 नोव्हेंबर 2017

ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जगण्याच्या विषयाबाबत शाळेतून काहीही माहिती मिळत नसेल, तर ही बाब दुर्दैवीच म्हणावी लागेल.

पूर्वी लहान मूल शाळेत जात नसेल तेव्हा ‘शिकला नाही तर तुला ढोरं वळावी लागतील, अथवा रुमणं दाबावं लागेल,’ असे बोलले जात होते, आजही बोलले जाते. अर्थात शिक्षण घेतले तर नोकरीच करायची, शेती करण्याचा विचारही करायचा नाही, असेच लहानपणापासून मुलांच्या मनावर बिंबवले जाते. यात तथ्यही आढळून येते. ग्रामीण भागातील बहुतांश मुले आजही दहावी-बारावीपर्यंत शिकतात. या शिक्षणात त्यास शेतीचे काहीही ज्ञान मिळत नाही. दहावी-बारावीनंतर शेतीसह इतर व्यावसायिक शिक्षणाचे धडे मिळतात. परंतु ग्रामीण भागातील बहुतांश मुले तिथपर्यंत पोचतच नाहीत. त्यामुळे शालेय शिक्षण घेऊन शेती करणाऱ्या मुलांना त्यांनी घेतलेल्या शिक्षणाचा फारसा फायदा होत नाही.

पूर्वी शेतीत फारशी आव्हाने नव्हती. त्यामुळे न शिकताही पारंपरिक पद्धतीने शेती करता येत होती. परंतु आज आपण पाहतोय, शेतीमध्ये आव्हाने वाढली आहेत. शेती क्षेत्र घटत चालले आहे, नैसर्गिक संसाधनांचा ऱ्हास वाढला आहे, हवामान बदलाच्या काळात नैसर्गिक संकटे वाढली आहेत, शेतमाल विक्रीमध्ये अनेक समस्या पुढे येत आहेत. या सर्व आव्हानांचा सामना करीत शेतीत यशस्वी व्हायचे असेल, तर शेती समजून उमजूनच करावी लागेल आणि शेतीच्या शिक्षणाशिवाय हे शक्य नाही.

खरे तर शेती शिक्षणाचे धडे हे मुलांना शालेय शिक्षणापासूनच मिळायला हवेत. याबाबत २००० साल उजाडेपर्यंत तर विचारच झाला नाही. २००० पासून काही कृषी शास्त्रज्ञ याबाबत आग्रह करीत आहेत. २००८ मध्ये माजी कुलगुरु डॉ. राजाराम देशमुख यांनी शालेय शिक्षणात शेतीचे महत्त्व पटवून देत हा विषय पर्यायी नको तर सक्तीचा करावा, असा अहवालही शासनाला सादर केला आहे. परंतु याबाबतची शासनाची उदासीनता अनाकलनीयच म्हणावी लागेल.

महाराष्ट्रातील ५५ ते ६० टक्के लोक आजही ग्रामीण भागात राहतात. ग्रामीण भागातील बहुतांश विद्यार्थी हे थेट शेती अथवा शेती आधारित इतर व्यवसाय असलेल्या कुटुंबातून येतात. या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जगण्याच्या विषयाबाबत शाळेतून काहीही माहिती मिळत नाही, ही बाब दुर्दैवीच म्हणावी लागेल.

शालेय शिक्षणात शेतीचा समावेश करण्याचा विषय ज्या ज्या वेळी एेरणीवर येतो, तेव्हा शहरी भागातील लोकांचा तसेच शिक्षण विभागातील लॉबीचा त्यास विरोध होत असल्याचे दिसते. खरे तर आज ग्रामीण लोकांबरोबर शहरी लोकांनाही शेती शिक्षण गरजेचे झाले आहे. आपण खात असलेले अन्न कुठून आणि कसे येते, त्याचे उत्पादन कसे घेतले जाते, हे शहरी ग्राहकांना कळायला हवे. त्यामुळे शालेय शिक्षणात शेतीचा समावेश संपूर्ण राज्यभर पाचव्या वर्गापासूनच करायला हवा.

एवढे करूनही शहरी लोकांचा विरोध कायम राहत असेल, तर किमान ग्रामीण भागातील मुलांना तरी शेतीचे शिक्षण मिळायला हवे. आज शेतीबाबत नकारात्मक वातावरण आहे. शेती हे कष्टाचे काम असून, ती कायम तोट्यातच असते, असा प्रसार सर्वत्र झालेला असून, शेती करायला कोणीही तयार होताना दिसत नाही. अशा वेळी कृषी शिक्षणातून कमी कष्ट (अत्याधुनिक/यांत्रिक शेती) आणि फायदेशीर शेतीचे धडे मुलांना मिळाले तर त्यांची शेतीबाबत गोडी निर्माण होईल.

सध्याची शेती ही हवामान बदल, जागतिक पीकपद्धती आणि बाजार व्यवस्था, आयात-निर्यात याचा अभ्यास करून करावी लागणार आहे. शेतमालाचे केवळ उत्पादन घेऊन चालणार नाही, तर त्याचे मूल्यवर्धन-प्रक्रिया करून ग्राहकांना हव्या असलेल्या स्वरूपात बाजारात आणावे लागेल; आणि हे सर्व कृषी शिक्षणातूनच साध्य होणार असल्याने राज्य शासनाने याबाबत तत्काळ निर्णय घ्यायला हवा.

इतर संपादकीय
निराशेचे ढग होताहेत अधिक गडद७  ते १० जूनपर्यंत सर्वत्र चांगला पाऊस   ...
गोंधळलेला शेतकरी अन् विस्कळित नियोजनशेती क्षेत्रात सर्वाधिक महत्त्व हे नियोजनाला आहे...
अनधिकृत कापूस बियाणे आणि हतबल सरकारमहाराष्ट्र सरकारच्या कृषी विभागाने ...
का झाले बीटीचे वाटोळे?राज्यात सुमारे १५० लाख हेक्टरवर खरिपाचा पेरा होतो...
नवे संशोधन, नवे वाण ही काळाची गरज...आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या प्रसारास झालेला विलंब...
उद्विग्न शेतकरी; उदासीन बॅंकामृग नक्षत्र चार दिवस बरसल्यानंतर पावसाने उघडीप...
कोरडवाहू शेतकऱ्यांकडे लक्ष कधी देणार?आज घडीला कोरडवाहू शेतकरी मित्रांना एक विवंचना...
सीईटीनंतरही सातबारा उताऱ्याची सवलत...राज्यात दरवर्षी सुमारे १५ हजार कृषी पदवीधर बाहेर...
प्रवास त्रिशुळी नदीबरोबरचा‘नेपाळ’ हा दक्षिण आशियामधील चीन, भारत आणि...
चांगला निर्णय; पण उशिरानेच!बीटीबाबत बोंड अळ्यांमध्ये प्रतिकारक्षमता निर्माण...
आयात धोरण ठरणार कधी?अनुदानाशिवाय टिकणार नाही शेतकरी  आज सरकार...
उघडिपीवरील उपायराज्यात मॉन्सूनचे दमदार आगमन झाल्यानंतर १२ ते २३...
उत्पादकांना बसणार तूर आयातीचा फटकाकर्नाटक विधानसभा निवडणुकांसाठीचे मतदान...
कार्यतत्परता हीच खरी पात्रताकेंद्र सरकारमध्ये महसूल, अर्थ, कृषी, रस्ते वाहतूक...
तुरीचे वास्तवराज्यात हमीभावाने खरेदीसाठी नोंदणी केलेल्या परंतु...
मॉन्सूनचे आगमन आणि पेरणीचे नियोजनयंदाच्या मॉन्सूनच्या संदर्भात भारतीय...
पूरक व्यवसायातही घ्या तेलंगणाचा आदर्श शेतीसाठी २४ तास मोफत वीज, खरीप आणि रब्बी अशा...
विकेंद्रित विकासाची चौथी औद्योगिक...त्रिमिती उत्पादन प्रक्रियेच्या वापराने मालांच्या...
चिंब पावसानं रान झालं...या वर्षी मॉन्सूनने केरळमध्ये दोन दिवस अगोदरच...
रोजगाराच्या संधी वाढवणारी चौथी औद्योगिक...फेब्रुवारी महिन्यात संपन्न झालेल्या या ...