agriculture stories in marathi agrowon agralekh on IPM | Agrowon

‘आयपीएम’चा विसर नको
विजय सुकळकर
सोमवार, 17 सप्टेंबर 2018

आयपीएम ही कीड नियंत्रणाची कमी खर्चाची, पर्यावरणप्रिय आणि प्रभावी पद्धत आहे. त्यामुळे सर्वच पिकात प्रत्येक किडीसाठी या पद्धतीचा अवलंब व्हायला हवा. 

आयपीएम अर्थात एकात्मिक कीड नियंत्रण तंत्राचा वापर शेतकऱ्यांनी केल्यामुळे यंदा ७०० गावांच्या पुढे बोंड अळी पोचू शकली नाही. यातील १०० गावांमधून बोंड अळी पूर्णपणे नियंत्रणात आली असल्याचे कृषी विभागाचे म्हणणे आहे. पूर्व हंगामी बीटी कापूस फुलं-पात्या लागतानाच बोंड अळीच्या प्रादुर्भावाच्या बातम्या राज्यातील अनेक गावांमधून आल्या. परंतु, त्यानंतर कृषी विद्यापीठे, कृषी विभागाने बोंड अळीच्या एकात्मिक नियंत्रणाबाबत चांगलेच प्रबोधन केले. त्याला कापूस उत्पादकांनी चांगला प्रतिसाददेखील दिला. त्यामुळे राज्यात बोंड अळीचा प्रादुर्भाव थोडा कमी झाल्याचे चित्र आहे. खरे तर देशात कापसामध्ये बीटी तंत्रज्ञान येण्याआधी तीन प्रकारच्या बोंड अळीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात होत होता. परंतु, त्याही वेळी शास्त्रशुद्ध पद्धतीने आयपीएममधील सर्व घटकांचा सामूहिकरित्या अवलंब केल्याने अनेक गावांनी बोंड अळीला हद्दपार केल्याच्या यशोगाथा याच राज्यात घडल्या आहेत. बीटी तंत्राच्या आगमनानंतर कापसामध्ये आयपीएम तंत्राचा शेतकरी, शास्त्रज्ञ तसेच शासनालादेखील विसर पडला आहे. इतर पिकांमध्येसुद्धा आयपीएमच्या एखादं-दुसऱ्या घटकांचा अवलंब काही शेतकऱ्यांकडून होतो. आजही राज्यात रोग-कीड नियंत्रण म्हणजे ‘घेतला पाठीवर पंप की कर फवारणी’ असेच सर्रासपणे चालू आहे.

हवामान बदलाच्या काळात कापसासह इतर पिकांवरही रोग-किडींचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. त्यातच कीडनाशकांचा अनियंत्रित वापरही वाढला आहे. त्यामुळे कीड-रोगांचे प्रभावी नियंत्रण होत नाही, शेतकऱ्यांचा फवारणीवरील खर्च वाया जातो, पिकांचे उत्पादन आणि दर्जाही खालावतो. कीडनाशकांचा अनियंत्रित वापराने पर्यावरण प्रदूषणातही वाढ होत आहे. अशा परिस्थितीमध्ये सर्वच पिकांमध्ये आयपीएमचा अवलंब सामूहिक पातळीवर व्हायलाच हवा. कापसामध्ये केवळ कामगंध सापळे लावले, निंबोळी अर्काची फवारणी केली म्हणजे आयपीएमचा अवलंब झाला असा समज कोणीही करून घेऊ नये. आयपीएमध्ये मशागतीय, भौतिक-यांत्रिक, जैविक, रासायनिक पद्धती आदीं घटकांचा समावेश आहे. पीक लागवडपूर्वीच्या मशागतीपासून ते काढणीनंतरच्या शेत स्वच्छता मोहिमेपर्यंत टप्प्याटप्प्याने या घटकांचा अवलंब अपेक्षित असतो. जमिनीची योग्य मशागत, पीक फेरपालट पद्धती, बीजप्रक्रिया, लागवडीमध्ये सापळा पिके तसेच पूरक आंतरपिकांचा अंतर्भाव, पिकांमध्ये विविध सापळे, ट्रायकोकार्डचा वापर, मित्र कीटकांची जोपासना, पक्षी थांब्यांचा वापर, जैविक, वनस्पतीजन्य आणि रासायनिक कीडनाशकांचा अवलंब आदी बाबींचा समावेश अाहे.

रासायनिक कीडनाशक हे किडींविरोधात लढण्याचे शेवटचे अस्त्र अाहे. प्रतिबंधात्मक अथवा नियंत्रणात्मक अगोदरचे सर्व उपाय उपयुक्त ठरले नाहीत आणि कीड नुकसानकारक ठरू लागल्यास शिफारशीत रासायनिक कीडनाशकांचा प्रमाणबद्ध वापर करणे अपेक्षित असते. आयपीएम ही कीड नियंत्रणाची कमी खर्चाची, पर्यावरणप्रिय आणि प्रभावी पद्धत आहे. त्यामुळे सर्व पिकात प्रत्येक किडीसाठी या पद्धतीचा अवलंब व्हायला हवा. कृषी विद्यापीठे, कृषी विभागासह विस्तार यंत्रणेतील इतर संस्थांनी पीकनिहाय आयपीएमचे कोणते घटक, कधी वापरायचे याचे प्रबोधन शेतकऱ्यांमध्ये करायला हवे. आयपीएमच्या बाबतीतील अजून एक अडचण म्हणजे यातील ट्रायकोकार्ड, जैविक-वनस्पतीजन्य कीडनाशके पुरेशा प्रमाणात आणि योग्य गुणवत्तेत शेतकऱ्यांना उपलब्ध होत नाहीत. ही अडचण पण शासनाने दूर करायला हवी.  

इतर संपादकीय
कृषिकेंद्रित ग्रामविकासाची पायाभरणी! स्वातंत्र्योत्तर कालखंडापासून भारतीय कृषी...
जाणिवेचा दुष्काळ नको राज्य शासनाने दुष्काळ जाहीर...
वृक्ष होऊन जगू यामागील आठवड्यात असाच एक मुलाखतीचा सुंदर, कार्यक्रम...
एकत्र या, निर्यात वाढेलकेंद्रात मोदी सरकार सत्तेत आल्यापासून शेतमाल...
कपाळावर कंकू नसेल; पण मनगटात ताकद आहे...शेतकरी मोर्चाच्या बॅनरपासून ते पहिल्या रांगेत...
शिल्लक कांद्याचे करायचे काय?कांद्याचे भाव दिवसेंदिवस खाली खाली येत आहेत....
ऑपरेशन ‘मनीऑर्डर’शेतीमालास मिळत असलेल्या अत्यंत कमी दराबाबत...
‘स्मार्ट’ पाऊल पडते पुढे प्रचलित बाजार व्यवस्थेत उत्पादक आणि ग्राहक या...
शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्वातंत्र्यातच... नियोजनवादी औद्योगिकीकरण दुसऱ्या महायुद्धानंतर...
शेत तेथे हवे शेततळेमहाराष्ट्रात २०१२ ते २०१४ सलग तीन वर्षे भीषण...
शेतीच्या शोषणातून आर्थिक विकास अशक्यभांडवलशाही औद्योगीकरण  सतराव्या शतकात...
संघर्ष वाढला; मदतही वाढवा वन्यजीव प्राण्यांच्या हल्ल्यात मृत्यू पावलेल्या...
काळ्या आईचे जपूया आरोग्यपृथ्वीवर निवास करणाऱ्या सुमारे ६.७ अरब...
यांत्रिकीकरणात घडवूया क्रांतीराज्यात आत्तापर्यंत १७१ अवजारे बॅंका तयार झाल्या...
शेतरस्त्यातून जाते देश विकासाची वाटजुन्या हैद्राबाद संस्थानातील जिल्ह्यांत...
अस्वस्थ वर्तमान अन् स्वस्थ शासनदेशाच्या कानाकोपऱ्यातील शेतकरी प्रचंड अडचणीत आहेत...
शेतकरी उत्पादक कंपन्यांसाठी ‘स्मार्ट’...महाराष्ट्र शेतकरी उत्पादक कंपनी चळवळीत अग्रेसर...
शेती कल्याणासाठी हवे स्वतंत्र वीजधोरणसगळा भारत दीपोत्सव (दिवाळीचा सण) साजरा करत असताना...
सामूहिक संघर्षाचे फलितसामाजिक प्रतिष्ठेच्या आवरणाखालील मागासलेपणाच्या ...
कोरडवाहू शेतकऱ्यांना प्राधान्य कधी?२०१८ चा दुष्काळ हा ‘न भूतो न भविष्यती’ असा आहे....