agriculture stories in marathi agrowon agralekh on kharif planning | Agrowon

सूर्य तळपताना छत करा दुरुस्त
विजय सुकळकर
सोमवार, 22 एप्रिल 2019

आपली खाण्यासाठी तसेच शेतीपूरक उद्योगाची गरज, जागतिक बाजारपेठेतील दराचा कल, निर्यात यानुसार पीकपद्धतीत बदलाबाबत शेतकऱ्यांना कोणीही मार्गदर्शन करीत नाही. त्यामुळेच पीकपद्धतीत बदल दिसून येत नाही.

आठवड्यापूर्वी आलेल्या चांगल्या पावसाच्या अंदाजाने आगामी खरिपाविषयी बळिराजाची उमेद वाढविण्याचे काम केले आहे. शेत स्वच्छता, बांध बंदिस्ती, जमिनीची मशागत अशा कामात सध्या राज्यातील शेतकरी गर्क आहेत. खरिपात नेमकी कोणती पिके, किती क्षेत्रावर घ्यायची, याचे नियोजनही चालू आहे. पावसाचा अंदाज, उपलब्ध संसाधने, आर्थिक कुवत आणि मागील एक-दोन वर्षांची पिकांची उत्पादकता, त्यांस मिळालेला बाजारभाव यानुसारही शेतकरी पिकांचे नियोजन करीत असतो. खरीप हंगाम शेतकरी आणि राष्ट्राच्या दृष्टीने महत्त्वाचा असल्याने शासन-प्रशासन पातळीवरही नियोजनाची तयारी असते. यावर्षी मात्र केंद्र-राज्य शासन लोकसभा निवडणुकीत गुंग आहे. प्रशासनही निवडणुकीच्या कामात अडकल्याने खरीप नियोजनाचे काम रखडलेले आहे. मागील अनेक वर्षांपासूनच्या खरिपातील पिकाखालील क्षेत्रानुसार निविष्ठा पुरविणे आणि पतपुरवठ्याचे उद्दिष्ट घालून देणे एवढाच नियोजनाचा अर्थ शासनाच्या लेखी आहे. अशा नियोजनावर आधारित लागवडीतून उत्पादन हाती आले की मागणीच्या तुलनेत अधिक पुरवठा झाला म्हणून शेतमालाचे भाव पडले, असेही नंतर शेतकऱ्यांना सांगण्यात येते. परंतू आपली खाण्यासाठी तसेच शेतीपूरक उद्योगाची गरज, जागतिक बाजारपेठेतील दराचा कल, निर्यात यानुसार पीक पद्धतीत बदलाबाबत शेतकऱ्यांना कोणीही मार्गदर्शन करीत नाही. त्यामुळेच वर्षानुवर्ष विभागनिहाय पीकपद्धतीत बदल दिसून येत नाही. हे चित्र यावर्षीच्या खरीप हंगामापासून तरी बदलायला हवे.

निविष्ठांच्या पुरवठ्यामध्ये शेतकऱ्यांच्या गरजेनुसार त्यांची उपलब्धता एवढेच काम खरीप नियोजनात अपेक्षित नाही.  शेतकऱ्यांच्या मागणीनुसार उपलब्ध निविष्ठांचा पुरवठा व्हायला पाहिजे. ऐन हंगामात मागणी असलेल्या निविष्ठा ब्रॅंडची कंपनी तसेच पुरवठादार कृत्रिम टंचाई करतात. असे ब्रँड काळ्या बाजारात अधिक दराने विकून स्वतःचे उखळ पांढरे करून घेतात. राज्यात दरवर्षी नामवंत ब्रॅंडच्या नावाने बोगस, भेसळयुक्त निविष्ठांचा सुळसुळाट पाहावयास मिळतो. यात शेतकऱ्यांचे कष्ट, पैशांबरोबर पूर्ण हंगाम वाया जातो. असे प्रकार पूर्णपणे बंद होतील, याची काळजी घ्यायला हवी. मागील काही वर्षांपासून एचटीबीटी कापसाने राज्यात धुमाकूळ घातला आहे. एचटीबीटी लागवडीस देशात परवानगी नाही, त्यामुळे याचे बियाणे निर्मिती, वाटप आणि लागवड हे सर्व प्रकार अनधिकृत आहेत. कृषी विभागाने अशा अनधिकृत पद्धतीवरही आळा घालायला हवा.   

मागील वर्षभरापासून सुरू असलेल्या नैसर्गिक आपत्तीने पिकांचा उत्पादन खर्च वाढला तर उत्पादन घटले आहे. खरीप आणि रब्बी हंगामातील शेतमालास अत्यंत कमी दर मिळालेला आहे. त्यामुळे शेतकरी आर्थिक कोंडीत सापडलेला आहे. अशा वेळी आगामी खरिपात पतपुरवठा नियोजनाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. दरवर्षी बँकांकडून उद्दिष्टाच्या ५० टक्क्यांहूनही कमी पीककर्जवाटप केले जाते. त्यामुळे सहकारी तसेच राष्ट्रीयीकृत बॅंकांकडून उद्दिष्टनिहाय पीक कर्जवाटप केले जात आहे की नाही, याचा वरचेवर आढावा घेतला पाहिजे. शेतकऱ्यांना पतपुरवठ्यास टाळाटाळ करणाऱ्या बॅंकांवर उद्दिष्टपूर्तीसाठी दबाव आणायला हवा. सूर्य तळपत असतानाच आपले छत दुरुस्त करायला पाहिजे, असे नियोजनाबाबत अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ केनडी यांचे असे म्हणणे होते. कोणत्याही कामाचे वेळीच योग्य नियोजन केले नाही तर ऐनवेळी दैना उडू शकते, असा याचा अर्थ होतो. खरीप नियोजनाच्या बाबतीत तर हे म्हणणे शब्दशः खरे ठरते.     

इतर अॅग्रो विशेष
जलदारिद्र्य निर्देशांकातही आपली पिछाडीचएखाद्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेचे मूल्यमापन करणार...
पांढऱ्या सोन्याची काळी कहाणीजागतिक पातळीवर कापसाखाली असलेल्या क्षेत्राच्या एक...
...आवाज कुणाचा? लोकसभा २०१९चा आज निकालनवी दिल्ली : संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून असलेल्या...
कृषी विद्यापीठांना नकोय शिक्षण परिषदेचे...नागपूर : भारतीय कृषी संशोधन परिषदेने तयार...
कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात...पुणे : उन्हाचा चटका वाढल्याने राज्यातील...
राज्यात कृत्रिम पावसाची तयारी सुरूमुंबई : राज्यातील यंदाच्या भीषण दुष्काळाची...
जमिनीच्या आरोग्य कार्डाची उपयुक्तताभारतातील प्रत्येक शेतकऱ्याला त्याच्या जमिनीचे...
संत्रा झाडे वाळण्याची कारणे जाणून करा...विविध संत्रा बागांमध्ये उन्हाळ्यात आणि पावसाळा...
सोलापूर : ओसाड रानं अन्‌ जनावरांची पोटं...सोलापूर ः टॅंकरच्या पाण्यासाठी गावोगावी...
कान्हूरपठार, करंदी परिसरात वादळी वा-...टाकळी ढोकेश्वर, जि. नगर  ः पारनेर...
वर्धा : रोजगारासाठी स्थलांतरामुळे गावं...वर्धा : शेतीपूरक दुग्ध व्यवसायाच्या माध्यमातून...
गावाेगावी पाण्याच्या टॅंकरकडं नजरानगरः तलाव, धरणं कोरडी पडली. कधीच आटल्या नाहीत,...
दुष्काळ निवारणाच्या उपाययोजनांची माहिती...मुंबई : दुष्काळासंदर्भात उत्तर देण्यासाठी...
सत्तर कारखान्यांना बजावली 'आरआरसी'पुणे : राज्यातील १९५ साखर कारखान्यांकडून...
सेवानिवृत्तीनंतर शिक्षकाची शेतीत सेवा...आयुष्यभर नोकरी करताना अनेक गोष्टींचा त्याग करावा...
पतआराखड्याची वाट न बघता खरिपासाठी कर्जपुणे : खरीप पीक कर्जवाटप नियोजनात मुख्य भूमिका...
गिलक्‍याने दिले अर्थकारणाला बळबाजारपेठेची गरज ओळखून कठोरा (ता. जि. जळगाव) येथील...
जरंडीत ‘एक गाव, एक वाण’ योजना फसलीनागपूर ः कापसाचे एक गाव एक वाण लावण्याचा आदर्श...
उन्हाचा चटका कायम राहणार पुणे : विदर्भ, मध्य महाराष्ट्रात काही ठिकाणी...
आया मौसम बदली कामार्च ते मे हे तीन महिने शासकीय अधिकारी-...