Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on pesticide review in india | Agrowon

विषाचे परीक्षण आवश्यकच
विजय सुकळकर
बुधवार, 22 नोव्हेंबर 2017

कीडनाशकांचा गैरवापर होऊ नये आणि झालाच तर नेमकी कोणती यंत्रणा चुकली हे सहजपणे लक्षात येणाऱ्या शिफारशींचे संबंधित सर्व घटकांमध्ये प्रबोधन वाढवावे लागेल. 

यवतमाळ जिल्ह्यात कीडनाशकांच्या विषबाधेने २२ शेतकरी-
 शेतमजुरांचा जीव गेल्यानंतर ‘पिकावरील कीडनाशकांचा वापर’ या क्षेत्रात किती काळोख आहे हे स्पष्ट झाले. बोगस-भेसळयुक्त-देशविदेशांत बंदी असलेली कीडनाशके येथे सहज उपलब्ध होतात. एवढेच नव्हे अशा कीडनाशकांचा वापर करण्याबाबत शेतकऱ्यांना (कृषी विद्यापीठे, राज्य शासनाला डालवून) परस्पर मार्गदर्शन केले जाते. घातक अशा कीडनाशकांची फवारणी करताना घ्यावयाच्या दक्षतेबाबत बहुतांश शेतकऱ्यांमध्ये प्रबोधन नाही. अशा सर्व स्तरांवरील अनियंत्रित व्यवस्थेतून शेतकऱ्यांचा जीव गेला आहे. असे असताना कीडनाशके उत्पादक कंपन्या, विक्रेते, कृषी विद्यापीठ तसेच राज्य शासनाचा कृषी, महसूल, आरोग्य विभाग या घटनेबाबत एकमेकांकडे बोट दाखवत आहेत. ‘क्रॉप केअर इंडिया’ने तर शेतकऱ्यांचे मृत्यू कीडनाशकांमुळे झालेच नाहीत, असा दावा केला आहे. विशेष म्हणजे कीडनाशकांची निर्मिती, आयात-निर्यात, विक्री, वापर, त्यावरील नियंत्रण याबाबत कायदे-नियम आहेत. पण त्याचे काटेकोर पालन करते कोण, हा सवाल आहे.

यवतमाळच्या प्रकरणानंतर कीडनाशके निर्मितीपासून ते वापरापर्यंत संबंधित सर्व यंत्रणा जागी झाली अाहे. आता तरी या यंत्रणेत सर्वांगीण सुधारणा घडून त्याचे सकारात्मक परिणाम दिसायला हवेत, अशी आशा करूया. केंद्रीय कीटकनाशक मंडळ व नोंदणीकरण समितीद्वारे विदेशात बंदी असलेल्या परंतु भारतात सर्रासपणे वापरात असलेल्या ६६ कीडनाशकांचे फेरपरीक्षण चालू आहे. या समितीने यापैकी २१ कीडनाशकांवर बंदी घातली असून, २०२० पर्यंत त्यांचा वापर पूर्णपणे थांबवायचा आहे. तसेच उर्वरित ४५ कीडनाशकांच्या वापरास मान्यता दिली असली, तरी त्यांचे सातत्याने फेरपरीक्षण होत राहणार आहे. 

कीडनाशके हे विष असून, त्याचे मानवी आरोग्य, पशू-पक्षी-माती-पाणी-पर्यावरण यांवर अत्यंत प्रतिकूल परिणाम तर आढळून येतातच; परंतु किडींमध्ये प्रतिकारक्षमताही निर्माण होत जाते. त्यामुळे त्या सर्वांबाबत सातत्याने आणि पारदर्शकपणे फेरपरीक्षण हे होतच राहायला हवे. महत्त्वाचे म्हणजे या समितीने स्वतंत्र अहवालाद्वारे राज्य शासन, कृषी विद्यापीठे, रसायन उत्पादक कंपन्या, विक्रेते यांच्या जबाबदाऱ्याही निश्चित केल्या आहेत. कीडनाशके कुठे, कधी, कशी वापरायची अथवा वापरायची नाहीत, ती वापरताना, हाताळताना कोणती काळजी घ्यायची, तसेच घातक कीडनाशकांचा तज्ज्ञांच्या देखरेखीखालीच वापर व्हायला हवा, अशा शिफारशींचा त्यात समावेश आहे.

लेबल क्लेम हा सुस्पष्ट असावा, तसेच त्यावर आरोग्याबाबतची दक्षता ठळकपणे मांडण्यात यावी, अशी सूचना करण्यात आली आहे. सध्या अनेक किडींमध्ये प्रतिकारशक्ती वाढत असताना नियमित वापरातील कीडनाशकांप्रतीची प्रतिकारक्षमता अभ्यासण्याची जबाबदारी कृषी विद्यापीठांवर टाकण्यात आली आहे. तर जागतिक आरोग्य संघटनेने वर्गीकृत केलेल्या अतिविषारी कीडनाशकांच्या वापरांवर राज्य शासनाने नियंत्रण ठेवावे, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. सध्या एखाद्या शेतकऱ्यास विषबाधा झाली की आरोग्य यंत्रणाही गडबडून जाते. नेमका उपचार काय करावा, हेही कळत नाही. अशा वेळी विषबाधित रुग्णांवर त्वरित आणि योग्य उपचार होण्यासाठी वैद्यकीय अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी सातत्याने कार्यशाळा आयोजित करण्यात याव्यात, असेही समितीने स्पष्ट केले आहे.

कीडनाशकांचा गैरवापर होऊ नये आणि झालाच तर नेमकी कोणती यंत्रणा चुकली हे सहजपणे लक्षात येणाऱ्या या शिफारशींचे संबंधित सर्व घटकांमध्ये प्रबोधन वाढवावे लागेल. त्याचबरोबर या शिफारशींचे सर्वांकडून काटेकोर पालन होईल, हेही शासनाने पाहायला हवे. नाहीतर या सर्व चांगल्या शिफारशी कागदावरच शोभून दिसतील आणि शेतकऱ्यांचे हकनाक बळी जात राहतील.

इतर संपादकीय
पॉलिहाउस शेडनेट नायकांची करुण कथाउच्च तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतीत भरघोस नफा...
आर्थिक स्थैर्याचे अनुकरणीय मॉडेलराज्यातील शेतीमधील समस्यांची यादी केली तर ती खूप...
थकीत एफआरपीचा तिढासा  खरेच्या किमान विक्री मूल्यात प्रतिक्विंटल २००...
रयत राजाची अन् राजा रयतेचाहिंदवी स्वराज्य संस्थापक, रयतेचा लोककल्याणकारी...
पोकळ घोषणा, की भक्कम आधार  पंतप्रधान नरेंद्र मोदी नुकतेच...
शेतीच्या मूळ दुखण्यावर हवा इलाज येत्या लोकसभा निवडणुकांत...
रविवार विशेष : दावणत्या दाव्यानं असे किती जीव ओढत नेले असतील...
केंद्रीय कृषी विद्यापीठे ही काळाची गरज...देशात वातावरणावर आधरित १५ झोन आहेत. या...
श्रीमंत रानातला ‘गरीब’ प्रतिभावंत !ठकाबाबांनी जगण्यावर, कलेवर भरभरून प्रेम केले. कला...
कसा टळेल मानव-वन्यप्राणी संघर्ष? अलीकडे वन्यप्राण्यांकडून शेतपिकांचे होणारे नुकसान...
शेतीतूनच होते औद्योगिक विकासाची पायाभरणीची नमधील कम्युनिस्ट पक्षाच्या राज्यकर्त्यांनी...
सेस, सेवाशुल्क आणि संभ्रमप्रक्रियायुक्त शेतमाल, फळे-भाजीपाला आणि शेवटी...
चीनमधील शेतीची विस्मयकारक प्रगतीविसाव्या शतकाच्या मध्यावर भारताला स्वातंत्र्य...
फूल गुलाब का...व्हॅ लेंटाइन डे हा फूल उत्पादक तसेच...
शेती-पाणी धोरणात हवा अामूलाग्र बदलयंदा महाराष्ट्रात नोव्हेंबर महिन्यातच अभूतपूर्व ‘...
नदीजोड ः संकल्पना की प्रकल्परखडलेले प्रकल्प ः असंख्य प्रकल्प इतके रखडले आहेत...
‘ई-नाम’ कशी होईल गतिमान?प्र चलित बाजार व्यवस्थेतील कुप्रथा, लूट,...
‘ट्रेलर’चा उत्तरार्धही फसवाआमच्या शासन काळात भ्रष्टाचार दूर झाला, महागाई कमी...
आयातीने कोलमडले काजू शेतीचे अर्थकारण२०२२ अखेरपर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट...
भ्रष्ट आणि निगरगट्टकृषी आयुक्तालयातील गुण नियंत्रण विभागात राजरोस...