agriculture stories in marathi agrowon agralekh on quality feed | Agrowon

पशुधनालाही हवे दर्जेदार खाद्य
विजय सुकळकर
बुधवार, 29 ऑगस्ट 2018

पशुखाद्याचा घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत.

दुग्धोत्पादनाला चालना देण्यासाठी पंजाब सरकारने गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्य पुरवठ्याबाबत नवीन धोरण आखले आहे. या धोरणाद्वारे पशुपालकांची मुख्य अडचण दूर करण्याचा पंजाब सरकारचा मानस दिसतो. पशुपालन अथवा दुग्धोत्पादन या व्यवसायात संतुलित आहाराला सर्वाधिक महत्त्व असून, त्यावरच या व्यवसायाचे यश पूर्णपणे अवलंबून आहे, असे म्हटले तर ते वावगे ठरणार नाही. जनावरांच्या आहारात हिरवा, कोरडा चारा आणि पशुखाद्य यांचा प्रामुख्याने समावेश असतो. एकाच प्रकारचा निकृष्ट दर्जाच्या चाऱ्यामुळे जनावरांची ऊर्जा, प्रथिने आणि खनिजांची गरज पूर्णपणे भागत नाही. दुष्काळजन्य परिस्थितीमध्ये तर चारा टंचाईमुळे तो अपुऱ्या प्रमाणातही दिला जातो. याचा परिणाम दुग्धोत्पादनावर होतो. त्यामुळे जनावरांना पूरक आहार म्हणून पशुखाद्य देणे आवश्यक ठरते. परंतु पशुखाद्याचाही घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत. त्यामुळेच गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्याची निर्मिती, साठवण, विक्री, दरावर नियंत्रण ठेवणारे पंजाबचे नवीन धोरण महत्त्वाचे वाटते.

पशुसंवर्धनात सुमारे ६५ टक्के खर्च हा समतोल, संतुलित पशुआहारावर होतो. योग्य वयात जनावरांना संतुलित आहार मिळत नसल्याने शारीरिक वाढ खुंटणे, वयाप्रमाणे वजन न वाढणे, कालवडी-वगारी उशिरा माजावर येणे, आल्यातरी त्या गाभण न राहणे, गाई-म्हशीसुद्धा माजावर न येणे, वारंवार उलटणे, भाकड काळ वाढणे, मांस आणि दुग्धोत्पादनात घट येणे आदी समस्यांना पशुपालकांना सामोरे जावे लागत आहे. याचा अर्थ संतुलित आहाराअभावी पशुपालकांना अनउत्पादक किंवा कमी उत्पादन क्षमता असणारे पशुधन सांभाळावे लागत आहे आणि हे व्यावसायिकदृष्ट्या परवडणारे नाही. आपल्या राज्याचा विचार करता घटलेले दूध उत्पादन, दुधाचे कमी दर आणि वाढलेल्या उत्पादन खर्चाने अनेक पशुपालक दुग्धोत्पादन व्यवसाय बंद करीत आहे. पशुधनाला लागणारा वर्षभर चारा-पशुखाद्याचे शासन पातळीवर काहीही नियोजन नाही. तसेच पशुखाद्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यापासून ते पक्क्या मालाच्या दरापर्यंत शासनाचे काहीही नियंत्रण दिसत नाही, ही बाब खेदजनकच म्हणावी लागेल.

उत्तम पशुखाद्याची काही गुणवैशिष्ट्ये आहेत. त्यातील प्रथिने आणि ऊर्जेचे प्रमाण अनुक्रमे १८ ते २० आणि ६५ ते ७५ टक्के असे ठराविक असायला हवे. पशुखाद्यातील ओलसरपणाही ११ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावा. जास्त ओलसरपणा असलेल्या पशुखाद्यात बुरशीचा प्रादुर्भाव होऊन त्याची प्रत खालावते. अशा गुणवत्तेचे पशुखाद्य राज्यात कुठे उपलब्ध असेल, हाच संशोधनाचा विषय ठरू शकतो. बाजारात उपलब्ध बहुतांश पशुखाद्य खासगी कंपन्यांचे आहेत. त्यांचे दर कंपन्यांनी मनमानी पद्धतीने वाढविले आहेत. हे दर पशुपालकांना परवडणारे नाहीत. अशा एकंदर परिस्थितीमध्ये पशुखाद्य निर्मितीपासून ते दर ठरविणे, त्याची विक्री करण्यापर्यंत यावर शासनाचे नियंत्रण हवे. सरकारमान्य स्वस्त पशुखाद्यांची दुकाने गावोगाव उभी करून त्यातून उत्तम प्रतीचे पशुखाद्य स्वस्तात उपलब्ध करून दिल्यास उत्पादन खर्च कमी होऊन दुग्धोत्पादनात वाढ होऊ शकते. त्यामुळेच पंजाबचा आदर्श समोर ठेऊन राज्य शासनानेसुद्धा पशुखाद्य गुणवत्तेबाबत नवीन धोरण आणायला हवे. असे झाले तरच राज्यात दुग्धोत्पादन हा व्यवसाय पुन्हा भरभराटीस येईल.

इतर संपादकीय
दूध दरवाढीसाठीही दाखवा तत्परताआंतरराष्ट्रीय बाजारात दूध भुकटीचे (पावडर) दर...
वेतन आयोगाने वाढते गरीब-श्रीमंतांतील दरीमाजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहनसिंग यांनी ४ ...
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
आधुनिक सेवेसोबत ग्राहकांना हवा विश्‍वास संपूर्ण जगात अग्रेसर असलेल्या आधुनिक बॅंकिंग...
बांधावर फुलवा ‘हिरवं सोनं’ण्याचा अभाव, मजूरटंचाई, मजूर व निविष्ठांचे...
साखरेच्या कमी दराची शिक्षा ऊस...ऊस दराच्या बाबतीत कधी नव्हे एवढी आर्थिक कोंडी या...
तहात अडकले ‘ब्रेक्झिट’युरोपीय महासंघातून बाहेर पडायचे अथवा नाही, या...
कांदा कोंडीवर उपाय काय?कांद्याचे कोठार असलेल्या नाशिक जिल्ह्यात सध्या...
सहकाराचा ऱ्हास घातकचसहकार क्षेत्राचे राजकीयीकरण झाल्याने सहकाराचा...
पणन सुधारणेत सुसंवादाचा अभावशे तमालाचे उचित बाजारभाव देण्यासाठी पणन सुधारणा...
प्रभावी राबवा ‘महा ॲग्रिटेक’ पीक पेरणी ते काढणीतील प्रत्येक टप्प्यावर...
सर्वंकष धोरणाचा हवा कापसाला आधारजगातील एकूण लागवडीखालील क्षेत्राच्या ३५ टक्के...
रोख मदतीने मिळेल शेतकऱ्यांना दिलासाशे तीला मदत करण्याची अमेरिकेची परंपरा तसी जुनीच (...
रणरागिणी तुला सलाम!यवतमाळ येथील ९२ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य...
हमीभाव वाढीत प्रगत राष्ट्रांचा खोडाअलीकडच्या काळात कमी फरकाने घडलेल्या दोन घटना -...
‘ती’चे शेतीतील योगदान दुर्लक्षितच!आज रोजी शेती क्षेत्रात शेतकरी, उद्योजक, शेतमजूर,...
अदृश्य ते दुर्लक्षित नकोभूजलाशी मैत्री या विषयावरील राज्यस्तरीय...
‘केम’चा धडाम हाराष्ट्रात खासकरून विदर्भामध्ये २००३ पासून...
तोट्यातील कारखाने फायद्यात कसे आणाल?महाराष्ट्र व देशातील साखर कारखान्यांना सध्या फार...