agriculture stories in marathi agrowon agralekh on quality feed | Agrowon

पशुधनालाही हवे दर्जेदार खाद्य
विजय सुकळकर
बुधवार, 29 ऑगस्ट 2018

पशुखाद्याचा घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत.

दुग्धोत्पादनाला चालना देण्यासाठी पंजाब सरकारने गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्य पुरवठ्याबाबत नवीन धोरण आखले आहे. या धोरणाद्वारे पशुपालकांची मुख्य अडचण दूर करण्याचा पंजाब सरकारचा मानस दिसतो. पशुपालन अथवा दुग्धोत्पादन या व्यवसायात संतुलित आहाराला सर्वाधिक महत्त्व असून, त्यावरच या व्यवसायाचे यश पूर्णपणे अवलंबून आहे, असे म्हटले तर ते वावगे ठरणार नाही. जनावरांच्या आहारात हिरवा, कोरडा चारा आणि पशुखाद्य यांचा प्रामुख्याने समावेश असतो. एकाच प्रकारचा निकृष्ट दर्जाच्या चाऱ्यामुळे जनावरांची ऊर्जा, प्रथिने आणि खनिजांची गरज पूर्णपणे भागत नाही. दुष्काळजन्य परिस्थितीमध्ये तर चारा टंचाईमुळे तो अपुऱ्या प्रमाणातही दिला जातो. याचा परिणाम दुग्धोत्पादनावर होतो. त्यामुळे जनावरांना पूरक आहार म्हणून पशुखाद्य देणे आवश्यक ठरते. परंतु पशुखाद्याचाही घसरलेला दर्जा, त्यातील भेसळ, अनियमित पुरवठा आणि वाढते दर यामुळे पंजाबमधीलच नव्हे; तर देशभरातील पशुपालक त्रस्त आहेत. त्यामुळेच गुणवत्तापूर्ण पशुखाद्याची निर्मिती, साठवण, विक्री, दरावर नियंत्रण ठेवणारे पंजाबचे नवीन धोरण महत्त्वाचे वाटते.

पशुसंवर्धनात सुमारे ६५ टक्के खर्च हा समतोल, संतुलित पशुआहारावर होतो. योग्य वयात जनावरांना संतुलित आहार मिळत नसल्याने शारीरिक वाढ खुंटणे, वयाप्रमाणे वजन न वाढणे, कालवडी-वगारी उशिरा माजावर येणे, आल्यातरी त्या गाभण न राहणे, गाई-म्हशीसुद्धा माजावर न येणे, वारंवार उलटणे, भाकड काळ वाढणे, मांस आणि दुग्धोत्पादनात घट येणे आदी समस्यांना पशुपालकांना सामोरे जावे लागत आहे. याचा अर्थ संतुलित आहाराअभावी पशुपालकांना अनउत्पादक किंवा कमी उत्पादन क्षमता असणारे पशुधन सांभाळावे लागत आहे आणि हे व्यावसायिकदृष्ट्या परवडणारे नाही. आपल्या राज्याचा विचार करता घटलेले दूध उत्पादन, दुधाचे कमी दर आणि वाढलेल्या उत्पादन खर्चाने अनेक पशुपालक दुग्धोत्पादन व्यवसाय बंद करीत आहे. पशुधनाला लागणारा वर्षभर चारा-पशुखाद्याचे शासन पातळीवर काहीही नियोजन नाही. तसेच पशुखाद्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यापासून ते पक्क्या मालाच्या दरापर्यंत शासनाचे काहीही नियंत्रण दिसत नाही, ही बाब खेदजनकच म्हणावी लागेल.

उत्तम पशुखाद्याची काही गुणवैशिष्ट्ये आहेत. त्यातील प्रथिने आणि ऊर्जेचे प्रमाण अनुक्रमे १८ ते २० आणि ६५ ते ७५ टक्के असे ठराविक असायला हवे. पशुखाद्यातील ओलसरपणाही ११ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावा. जास्त ओलसरपणा असलेल्या पशुखाद्यात बुरशीचा प्रादुर्भाव होऊन त्याची प्रत खालावते. अशा गुणवत्तेचे पशुखाद्य राज्यात कुठे उपलब्ध असेल, हाच संशोधनाचा विषय ठरू शकतो. बाजारात उपलब्ध बहुतांश पशुखाद्य खासगी कंपन्यांचे आहेत. त्यांचे दर कंपन्यांनी मनमानी पद्धतीने वाढविले आहेत. हे दर पशुपालकांना परवडणारे नाहीत. अशा एकंदर परिस्थितीमध्ये पशुखाद्य निर्मितीपासून ते दर ठरविणे, त्याची विक्री करण्यापर्यंत यावर शासनाचे नियंत्रण हवे. सरकारमान्य स्वस्त पशुखाद्यांची दुकाने गावोगाव उभी करून त्यातून उत्तम प्रतीचे पशुखाद्य स्वस्तात उपलब्ध करून दिल्यास उत्पादन खर्च कमी होऊन दुग्धोत्पादनात वाढ होऊ शकते. त्यामुळेच पंजाबचा आदर्श समोर ठेऊन राज्य शासनानेसुद्धा पशुखाद्य गुणवत्तेबाबत नवीन धोरण आणायला हवे. असे झाले तरच राज्यात दुग्धोत्पादन हा व्यवसाय पुन्हा भरभराटीस येईल.

इतर संपादकीय
उच्च जीवनमूल्य जपणारी आदिवासी संस्कृती मेळघाटात अंधश्रद्धेचे प्रमाण खूप आहे. यावर...
आर्थिक विकासवाट . देशात नोटाबंदीच्या निर्णयाला नुकतीच दोन वर्षे...
ऊसदराबाबत हवे दीर्घकालीन धोरणऊसदराचा प्रश्न मिटत नाही तोपर्यंत आम्ही कोणताही...
मेळघाटातील शेती आणि समाजमेळघाटात अादिवासी शेतकरी बांधव अजूनही निसर्गाला...
थेट पणन उत्तम पर्याय दसरा, दिवाळी आणि लग्न-...
बँकिंग क्षेत्रावरील 'बुडीत' भार! बुडीत कर्जे ही सध्या बँकिग व्यवस्थेतील मोठी...
इडा पिडा टळो दिवाळीची धामधुम सर्वत्र चालू आहे. बळीच्या...
शेतीतील अंधार करुया दूर... माझ्या आईवडिलांना शेतीची खूपच आवड होती....
"आशा'कडून न होवो निराशा! "आशा' हे केंद्र सरकारने शेतकऱ्यांना दिलासा...
बीजोत्पादनातून साधा आर्थिक उन्नती विदर्भातील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त सहा...
साखरेचा वाढला गोडवाशेतीमध्ये रासायनिक खते आणि कीडनाशकांच्या वाढत्या...
धरणात गाळ आणि गाळात शेतकरीजगणं मुश्किल झालेल्या शेतकऱ्यांच्या आयुष्यात अजून...
झळा व्यापार युद्धाच्याअमेरिका आणि चीनमध्ये व्यापार युद्ध जुंपल्यापासून...
धनत्रयोदशी : जीवनतत्त्वाच्या पूजनाचा...धनत्रयोदशी म्हणजे धनाची पूजा. अर्थात धन म्हणजे...
सर्वसंमतीनेच हवे पाणीवाटपनाशिक व नगर जिल्ह्यांतील गोदावरी नदीवरील धरणातून...
प्रबोधनातून वाढेल प्रतिसादकमी विमा हप्ता अधिक आणि हमखास नुकसानभरपाई, असा...
सरकार बदलले अन् परिस्थिती बिघडलीऑगस्ट २०१४ मध्ये विधानसभा निवडणुकांच्या आधी...
ज्वारीचे श्रीमंती मूल्यमागील दोन दशकांत पीक पद्धतीत झालेला मोठा बदल,...
दरवाढीच्या धक्क्याने वीजग्राहक घायाळअखेर श्री गणेशाच्या आगमनाच्या आनंदाच्या दिवशीच...
ऊसतोड मजुरांची घ्या दखल मराठवाडा, विदर्भ, पश्चिम महाराष्ट्रातील दुष्काळी...