agriculture stories in marathi agrowon agralekh on shenda park research centre | Agrowon

पंढरपुरीला ग्रहण
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 10 ऑगस्ट 2018

राज्यातील पशुधनासाठी वंशनिहाय पशुपालक संघटना कार्यरत राहाव्यात यासाठीचे प्रयत्न शेंडा पार्कच्या माध्यमातून शासकीय यंत्रणेने आणि विद्यापीठाकडून हाती घ्यावेत आणि या प्रकल्पाच्या माध्यमातून राज्याला म्हैसपालनातून समृद्धी लाभावी.
 

राज्यामध्ये म्हैसपालनाचा अवलंब पूर्वापार असून, स्थानिक म्हशी सांभाळण्याकडे मोठा कल दिसून येतो. परंपरागत व्यवसाय करताना राज्यात निर्माण झालेल्या नागपुरी आणि पंढरपुरी या दोन म्हशींच्या जाती केंद्र शासनाने नोंदणीकृत केल्या आणि त्यासोबत गावठी म्हणून हिणवली जाणारी मराठवाडी जातसुद्धा नोंदणीकृत झाली. मात्र, सर्वाधिक संख्या असणारी पंढरपुरी म्हैस हेच राज्याचं भूषण असून, प्रामुख्याने गवळी समाजाकडून या म्हशीची विकासात्मक दर्जावाढ झाली, हे दिसून येते. महाराष्ट्र पशुधन विकास मंडळ आणि राष्‍ट्रीय दुग्धविकास मंडळ यांच्या संयुक्त विद्यमाने या म्हशींचा संवर्धनाचा यशस्वी प्रयोग सुरू असून, या म्हैसवर्गीय वंशाची बाह्य गुणधर्म आणि अनुवंशिकता वैशिष्ट्ये महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाकडून संशोधनाद्वारे सिद्ध करण्यात आली आहेत. मात्र, पंढरपुरी म्हशीच्या विकासात मैलाचा दगड ठरलेला शेंडा पार्क प्रकल्प अडचणीत आल्याचे समजल्यानंतर मोठी समस्या समोर दिसून येते.
पंढरपुरी म्हशीच्या संवर्धनाचा पहिला टप्पा कृत्रिम रेतन या तंत्रातूनच शक्य झाला असल्यामुळे शेंडा पार्क येथील म्हैस प्रकल्प गुंडाळल्यास राज्यात या जातीच्या रेतमात्रांची कमतरता निर्माण होऊ शकते. वंशनिहाय विकासासाठी राज्यातील इतर गाई किंवा म्हशींच्या संवर्धनाचा एकही प्रकल्प शेंडा पार्कच्या धर्तीवर अस्तित्वात नसून, या जातीच्या अभ्यासाबरोबर प्रकल्पातर्फे राबविण्यात येणारे विस्तार शिक्षणसुद्धा दुरापास्त होणार आहे. धक्कादायक बाब अशी की राज्य पशुसंवर्धन विभाग आणि एनडीडीबी यांच्या संयुक्त विद्यमाने पंढरपूर येथून राबविला जाणारा प्रकल्पसुद्धा गेल्या मार्च महिन्यात पूर्ण झाला असून, त्याला मुदतवाढ मिळणे अद्याप बाकी आहे. म्हणजे विद्यापीठ, शासन आणि दुग्धविकास मंडळ यांचे सर्व प्रयत्न आणि कार्य थांबल्याने पंढरपुरी वंशास शासकीय ग्रहण लागण्याची चिन्ह आहेत. सर्वाधिक म्हणजे सहा लाख संख्यात्मक पशुधन आणि दूध उत्पादनाच्या दृष्टीने जगात एकमेवाद्वितीय अशी पान्हा न चोरणारी गुणवैशिष्ट्याची बाब अभिमानाने सांगण्यासाठी आता राज्याला अडचण निर्माण होणार आहे. दुधासाठी वर्षभर आंदोलन करून आजपर्यंत केवळ आश्वासनेच पदरी पडलेल्या म्हैसपालकांना आता स्वबळावर पंढरपुरी म्हशींचा संवर्धनाचा मार्ग अवलंबावा लागेल आणि तो निश्चितच प्रतिकूल असेल, यात शंका नाही.

राज्यातील पशुधनासाठी वंशनिहाय पशुपालक संघटना कार्यरत राहाव्यात यासाठीचे प्रयत्न शेंडा पार्कच्या माध्यमातून शासकीय यंत्रणेने आणि विद्यापीठाकडून विनाविलंब हाती घ्यावेत आणि या प्रकल्पाच्या माध्यमातून राज्याला म्हैस पालनातून समृद्धी लाभावी, हीच अपेक्षा! खरे तर राज्यातील नेतृत्वाकडे कृषी विकासाची यंत्रणा हाती असताना अनेक वेळा सूचना देऊनही राज्यात राष्ट्रीय म्हैस संवर्धन आणि विकास संस्था स्थापन करण्यासाठी विद्यापीठीय यंत्रणा आणि शासन पाठपुरावा कमी पडला, ही बाब सर्वज्ञात आहे. माफक अपेक्षा अशी की सुरू असलेला विद्यापीठाचा म्हैस संवर्धन प्रकल्प आणि शासनाचा दुग्ध महामंडळासोबतचा म्हैस विकास प्रकल्प पुढे कार्यरत राहावा, यासाठी सर्व संबंधितांकडून सकारात्मक पाठबळ मिळण्याची गरज आहे. अन्यथा रिकाम्या हाताची दुर्दशा पाहावी लागेल.

इतर संपादकीय
पोकळ घोषणा, की भक्कम आधार  पंतप्रधान नरेंद्र मोदी नुकतेच...
शेतीच्या मूळ दुखण्यावर हवा इलाज येत्या लोकसभा निवडणुकांत...
रविवार विशेष : दावणत्या दाव्यानं असे किती जीव ओढत नेले असतील...
केंद्रीय कृषी विद्यापीठे ही काळाची गरज...देशात वातावरणावर आधरित १५ झोन आहेत. या...
श्रीमंत रानातला ‘गरीब’ प्रतिभावंत !ठकाबाबांनी जगण्यावर, कलेवर भरभरून प्रेम केले. कला...
कसा टळेल मानव-वन्यप्राणी संघर्ष? अलीकडे वन्यप्राण्यांकडून शेतपिकांचे होणारे नुकसान...
शेतीतूनच होते औद्योगिक विकासाची पायाभरणीची नमधील कम्युनिस्ट पक्षाच्या राज्यकर्त्यांनी...
सेस, सेवाशुल्क आणि संभ्रमप्रक्रियायुक्त शेतमाल, फळे-भाजीपाला आणि शेवटी...
चीनमधील शेतीची विस्मयकारक प्रगतीविसाव्या शतकाच्या मध्यावर भारताला स्वातंत्र्य...
फूल गुलाब का...व्हॅ लेंटाइन डे हा फूल उत्पादक तसेच...
शेती-पाणी धोरणात हवा अामूलाग्र बदलयंदा महाराष्ट्रात नोव्हेंबर महिन्यातच अभूतपूर्व ‘...
नदीजोड ः संकल्पना की प्रकल्परखडलेले प्रकल्प ः असंख्य प्रकल्प इतके रखडले आहेत...
‘ई-नाम’ कशी होईल गतिमान?प्र चलित बाजार व्यवस्थेतील कुप्रथा, लूट,...
‘ट्रेलर’चा उत्तरार्धही फसवाआमच्या शासन काळात भ्रष्टाचार दूर झाला, महागाई कमी...
आयातीने कोलमडले काजू शेतीचे अर्थकारण२०२२ अखेरपर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट...
भ्रष्ट आणि निगरगट्टकृषी आयुक्तालयातील गुण नियंत्रण विभागात राजरोस...
सेंद्रिय शेतीस मिळेल बळखरे तर सेंद्रिय शेती ही आपली पारंपरिक कृषी पद्धती...
हमीभावाची सदोष पद्धती आणि कार्यप्रणाली हमीभाव जाहीर करण्याची प्रक्रिया...
समन्यायी विकासाचे धोरण कधी?लोकपाल नियुक्तीबरोबर शेतकऱ्यांच्या काही...
सुबाभळीपासून मिळवा चारा, इंधन आणि...बाभूळ (Leucaena leucocephala) ही एक वेगाने...