Agriculture stories in Marathi, agrowon agralekh on spices scope in vidharbha | Agrowon

मसाला पिकांचा पर्याय उत्तम
विजय सुकळकर
शनिवार, 28 ऑक्टोबर 2017

विदर्भातील स्थानिक बाजार समित्या देशभरातील मसाला पिकांच्या मोठ्या बाजारपेठांशी जोडण्यात याव्यात. असे झाल्यास ओवा, बडीशेप या पिकांना शाश्वत बाजारपेठ उपलब्ध होईल.

विदर्भात काळी, कसदार जमीन आहे. निश्चित पावसाचा 
 हा प्रदेश मानला जातो; परंतु या भागातील बहुतांश शेती ही जिरायती आहे. या भागात खरिपात कापूस, सोयाबीन; तर रब्बीमध्ये हरभरा, गहू ही पिके सोडली तर फारशी पर्यायी पिके उपलब्ध नाहीत. सिंचनाच्या सुविधेअभावी विदर्भात फळे-फुले-भाजीपाला लागवडीस मर्यादा आहेत.

कापूस, सोयाबीन, गहू, हरभरा यांची घटती उत्पादकता आणि या पिकांना मिळणारा अत्यंत कमी भाव यामुळे ही पिके शेतकऱ्यांना परवडेवाशी झाली आहेत. सातत्याने तोट्याच्या शेतीमुळे विदर्भात कर्जबाजारीपणा वाढत असून, त्यातून शेतकऱ्यांच्या आत्महत्याही वाढताहेत. अशावेळी या भागात शेतकऱ्यांना आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरतील अशी पर्यायी पिके शेतकऱ्यांना मिळायला हवीत.

खरे तर विदर्भातील खारपाण पट्ट्यात कापसाच्या बाद फुलीवर शेतकरी ओवा, बडीशेपची लागवड पूर्वापार करीत होते. त्यात त्यांना चांगले उत्पादन मिळत होते. त्यातूनच या पिकांच्या सलग लागवडीचा विचार पुढे आला. डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला येथे २००९-१० पासून चालू असलेल्या संशोधनात विदर्भातील वातावरण ओवा, बडीशेपला पोषक असून, या पिकाचे खर्च मिळकतीचे गुणोत्तरही फायदेशीर आढळून आले आहे.

शेतकऱ्यांचा या पिकांच्या लागवडीकडे कल वाढत असताना त्यावर उत्पादनवाढीच्या अनुषंगाने अधिक संशोधन व्हायला हवे; तसेच ओवा, बडीशेप यांचे काढणीपश्चात व्यवस्थापन विकसित करून देशभरातील बाजारपेठांशी येथील शेतकऱ्यांना जोडण्यासाठी प्रयत्न वाढवावे लागतील.

ओवा, बडीशेप ही दोन्ही पिके रब्बी हंगामात येतात; तर खारपाण पट्ट्यात या पिकांची लागवड ऑगस्टच्या पहिल्या पंधरवाड्यात (लेट खरीप) करावी लागते. या दोन्ही पिकांना रासायनिक खते अजिबात लागत नाहीत. या पिकांवर रोग किडींचा फारसा प्रादुर्भावही होत नाही. त्यामुळे फवारणीवरील खर्चही नसल्यातच जमा आहे. उत्पादन खर्च अत्यंत कमी, चांगले उत्पादन आणि भावही बऱ्यापैकी मिळत असल्याने या पिकांचे क्षेत्र वाढत आहे. अशावेळी ओवा, बडीशेपच्या अधिक उत्पादनक्षम स्थानिक जाती शेतकऱ्यांना मिळायला हव्यात; तसेच त्यांचे उत्पादनवाढीचे प्रगत तंत्र विकसित होणेही गरजेचे आहे.

सातत्याच्या संशोधनातूनच हे शक्य असल्याने राष्ट्रीय मसाला बीज संशोधन केंद्राचे ‘सब-सेंटर’ अकोला येथील कृषी विद्यापीठात देण्याच्या बाबतीतही विचार व्हायला हवा. सध्या मजुरांची टंचाई सर्वत्रच जाणवत असल्याने या पिकांची काढणी, मळणीसाठी छोटी छोटी यंत्रे विकसित करावी लागतील. यावर अकोला येथील कृषी विद्यापीठात काम सुरू असल्याचे कळते, ते अधिक गतिमान करावे लागेल.

महत्त्वाचे म्हणजे राजस्थान, गुजरात, मध्य प्रदेश, आंध्र प्रदेश येथे ओवा, बडीशेपच्या मोठ्या बाजारपेठा आहेत. सध्या तेथील व्यापारी विदर्भात येऊन ओवा, बडीशेपची खरेदी करीत आहेत; परंतु विदर्भातील स्थानिक बाजार समित्या देशभरातील मसाला पिकांच्या मोठ्या बाजारपेठांशी जोडाव्यात. असे झाल्यास या मसाला पिकांना शाश्वत बाजारपेठ उपलब्ध होईल. याबाबतचा प्रस्ताव कृषी विद्यापीठाने दोन वेळा कृषी आयुक्तांकडे पाठविला असल्याचे कळते. तो मार्गी लागल्यास या मसाला पिकांच्या लागवडीस विदर्भातील शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन मिळेल.

धने, जीरे, ओवा, बडीशेप यांचा बऱ्याच आजारांवर (विशेषतः पचनसंस्थेचे) आयुर्वेदिक औषध म्हणूनही वापर वाढतोय. त्यामुळे यांची मागणी सातत्याने वाढत जाणार आहे. अशावेळी देशभरातील बाजारपेठांशी विदर्भातील उत्पादक जोडला गेल्यास त्यांचा फायदाच होईल.

इतर संपादकीय
आज मराठवाडा मुक्तीदिन ! संग्रामाला झाली...15 ऑगस्ट 1947 रोजी आपला भारत देश स्वातंत्र्य झाला...
‘आयपीएम’चा विसर नकोआयपीएम अर्थात एकात्मिक कीड नियंत्रण तंत्राचा वापर...
खाडी से नही, अब तेल आयेगा बाडी सेभारतीय जनता पार्टीचे छत्तीसगड राज्याचे ...
पीककर्ज द्याऽऽऽ पीककर्जखरे तर हंगामाच्या सुरवातीस पेरणीकरिता शेतकऱ्यांना...
शास्त्राशी सुसंगत असावीत शेतीची कामेआपल्या देशातील शेतीचा तीन हजार वर्षांचा ज्ञात...
इंडिया-भारतातील दरी करा कमी हरितक्रांतीमुळे उत्पादनात लक्षणीय प्रमाणात वाढ...
स्थलांतर थांबविणारा विकास हवारवांडा येथील किगॅली येथे आंतरराष्ट्रीय युवा परिषद...
पांढरे सोने झळकेल!या वर्षी बोंड अळीच्या भीतीपोटी राज्यात आणि देश...
न परवडणाऱ्या क्षेत्रात थांबणार कोण?अलीकडे उद्योग व सेवाक्षेत्रातील रोबोच्या (यंत्र...
‘सिल्क रूट’ व्हावा प्रशस्तरेशीम कोष असो अथवा इतर शेती आणि शेतीपूरक...
अव्यवहार्य नियंत्रणाची अंमलबजावणी अशक्यप्रस्तावातील एका नियमानुसार, अधिसूचित...
सहकारी बॅंकांनी असावे सजग सहकारी क्षेत्रात बॅंक स्थापनेसाठी निकष...
पशुधनालाही हवे दर्जेदार खाद्य दुग्धोत्पादनाला चालना देण्यासाठी पंजाब सरकारने...
प्रत्येक डोळ्यातील अश्रू मिटवू या...३० जानेवारी १९४८ रोजी महात्मा गांधी यांच्या...
अनियंत्रित कीड नियंत्रणराज्यात मागील १५ ते २० दिवसांपासून सतत ढगाळ...
हमला लष्करी अळीचाआफ्रिका खंडात कहर केल्यानंतर लष्करी अळीने (आर्मी...
विनाशकारी विकास नकोचइस्त्रोचे माजी अध्यक्ष डॉ. माधवन नायर सुद्धा...
‘मिशन’ फत्ते करासेंद्रिय शेती-विषमुक्त शेतीच्या राज्य पुरस्कृत...
ताळेबंदातील हेराफेरी ः एक वित्तीय संकटसहकारी संस्था/ बॅंकांमध्ये ताळेबंदाला फार महत्त्व...
उपसाबंदीपेक्षा नैसर्गिक पुनर्भरण करा!महाराष्ट्र भूजल (विकास व व्यवस्थापन) नियम, २०१८...