agriculture stories in marathi agrowon agralekh on urea shortage facts | Agrowon

युरियाचा वापर हवा नियंत्रितच
विजय सुकळकर
मंगळवार, 21 ऑगस्ट 2018

शासनाने खतांबाबतचे अनुदानाचे धोरण बदलायला हवे. तसेच युरियाप्रमाणे इतर खतांचा पुरवठा, दर ठरविणे यावर शासनाचे नियंत्रण आले तर ही खतेही शेतकऱ्यांना स्वस्तात उपलब्ध होतील.

पंधरा दिवसांच्या उघडिपीनंतर राज्यात पावसाने दमदार हजेरी लावली आहे. पावसाच्या खंडाच्या काळात युरियासह इतरही रासायनिक खतांची विक्री मंदावली होती. चांगल्या पावसानंतर शेतकऱ्यांचा कल पिकांना रासायनिक खते त्यातही खासकरून युरिया देण्याकडे असतो. त्यामुळे युरियाची अचानकच मागणी वाढली आहे. या परिस्थितीचा फायदा खत विक्रेते (डिलर्स) घेत आहेत. केवळ युरियाची मागणी करणाऱ्यास हे खत उपलब्धच नाही, म्हणून सांगितले जात आहे. शेतकऱ्यांनी आग्रह धरल्यानंतर मात्र चढ्या दराने युरियाची विक्री केली जात आहे. अनेक ठिकाणी युरिया सोबत इतरही खते विकली जावीत म्हणून लिंकिंगचे प्रकार चालू आहेत. युरियाचा पुरवठा कमी असलेल्या भागात तो नियमित करण्यासाठी कंपनीसह शासनानेही प्रयत्न वाढवायला हवेत. तसेच, शेतकऱ्यांकडून वाहतूक भाडे, हमाली वसुलीपासून युरियाची अधिक दराने डिलर्स विक्री करीत असताना हे प्रकारही तत्काळ बंद व्हायला हवेत. रासायनिक खतांचा पारदर्शी पुरवठा होऊन यातील काळाबाजार थांबविण्यासाठी ई-पॉसचा वापर करण्यात येतो. परंतु, अनेक ठिकाणी ई-पॉसमध्ये तांत्रिक अडचणी येत आहेत, तर काही ठिकाणी याचा वापर जाणीवपूर्वक टाळला जात आहे. यातील तांत्रिक अडचणी दूर करून जाणीवपूर्वक वापर टाळणाऱ्यांवर कारवाई व्हायला पाहिजे. हे करीत असतानाच रासायनिक खतांच्या संतुलित, सुरक्षित वापराबाबतसुद्धा शेतकऱ्यांमध्ये प्रबोधन होण्याची गरज प्रकर्षाने जाणवते आहे.

आपल्या देशात जेवढे रासायनिक खते वापरली जातात, त्यात ५५ टक्के वापर एकट्या युरियाचा होतो. युरिया स्वस्त आहे, युरियामुळे पिके लुसलुशित हिरवीगार होतात म्हणून शेतकऱ्यांकडून युरियाचा वापर अधिक प्रमाणात होतो. परंतु, युरियाच्या अधिक वापराचे दुष्परिणामसुद्धा शेतकऱ्यांसह शासनाने लक्षात घ्यायला हवेत. युरियामुळे पिकांची केवळ कायिक वाढ होते. पिकांचा कोवळेपणा, लुसलुशितपणा वाढल्याने त्यावर रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. युरियामध्ये नत्र अमाईड स्वरूपात असते आणि पिके नायट्रेट स्वरूपातील नत्र घेतात. अमाईडचे नायट्रेटमध्ये रूपांतर होण्यासाठी ८ ते १२ तासांचा कालावधी लागतो. भरपूर पाऊस तसेच अत्यंत कोरडे वातावरण या दोन्ही परिस्थितीत युरियाचा अनुक्रमे निचरा होऊन अथवा हवेत विरघळून मोठ्या प्रमाणात नाश होतो. अशावेळी युरियाला पर्यायी विद्राव्ये खतांचे एक ते दीड टक्का द्रावण फवारणीच्या स्वरूपात पिकाला देता येते. तसेच युरियाएेवजी संयुक्त दाणेदार खते पिकाला दिल्यास नत्राबरोबरच स्फुरद आणि पालाश हे अन्नघटकदेखील पिकांना मिळून चांगल्या वाढीबरोबरच उत्पादन वाढ होऊ शकते. खरे तर यातील तज्ज्ञांनी युरियाला पर्यायी पिके कोणती, ती कशी, कधी वापरायची याबाबतची माहिती शेतकऱ्यांपर्यंत पोचवायला हवी. युरियाच्या अधिक वापरास शासनाचे धोरणच जबाबदार आहे. सध्या रासायनिक खतांना ‘न्युट्रियंट बेसड् सबसिडी’चे धोरण आहे. यात युरियाला अधिक प्रमाणात अनुदान मिळते. महत्त्वाचे म्हणजे युरियाच्या पुरवठ्यापासून ते दर ठरविणे, ते नियंत्रणात ठेवणे हे काम शासनच करते. शासनाने सध्याचे अनुदानाचे धोरण बदलायला हवे. तसेच युरियाप्रमाणे इतर खतांचा पुरवठा, दर ठरविणे यावर शासनाचे नियंत्रण आले तर तेही शेतकऱ्यांना स्वस्तात उपलब्ध होतील. असे झाल्यास राज्यात कोणत्याही रासायनिक खताची टंचाई जाणवणार नाही शिवाय रासायनिक खतांचा संतुलित वापर होण्यास हातभारच लागेल.

इतर संपादकीय
रविवार विशेष : दावणत्या दाव्यानं असे किती जीव ओढत नेले असतील...
केंद्रीय कृषी विद्यापीठे ही काळाची गरज...देशात वातावरणावर आधरित १५ झोन आहेत. या...
श्रीमंत रानातला ‘गरीब’ प्रतिभावंत !ठकाबाबांनी जगण्यावर, कलेवर भरभरून प्रेम केले. कला...
कसा टळेल मानव-वन्यप्राणी संघर्ष? अलीकडे वन्यप्राण्यांकडून शेतपिकांचे होणारे नुकसान...
शेतीतूनच होते औद्योगिक विकासाची पायाभरणीची नमधील कम्युनिस्ट पक्षाच्या राज्यकर्त्यांनी...
सेस, सेवाशुल्क आणि संभ्रमप्रक्रियायुक्त शेतमाल, फळे-भाजीपाला आणि शेवटी...
चीनमधील शेतीची विस्मयकारक प्रगतीविसाव्या शतकाच्या मध्यावर भारताला स्वातंत्र्य...
फूल गुलाब का...व्हॅ लेंटाइन डे हा फूल उत्पादक तसेच...
शेती-पाणी धोरणात हवा अामूलाग्र बदलयंदा महाराष्ट्रात नोव्हेंबर महिन्यातच अभूतपूर्व ‘...
नदीजोड ः संकल्पना की प्रकल्परखडलेले प्रकल्प ः असंख्य प्रकल्प इतके रखडले आहेत...
‘ई-नाम’ कशी होईल गतिमान?प्र चलित बाजार व्यवस्थेतील कुप्रथा, लूट,...
‘ट्रेलर’चा उत्तरार्धही फसवाआमच्या शासन काळात भ्रष्टाचार दूर झाला, महागाई कमी...
आयातीने कोलमडले काजू शेतीचे अर्थकारण२०२२ अखेरपर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट...
भ्रष्ट आणि निगरगट्टकृषी आयुक्तालयातील गुण नियंत्रण विभागात राजरोस...
सेंद्रिय शेतीस मिळेल बळखरे तर सेंद्रिय शेती ही आपली पारंपरिक कृषी पद्धती...
हमीभावाची सदोष पद्धती आणि कार्यप्रणाली हमीभाव जाहीर करण्याची प्रक्रिया...
समन्यायी विकासाचे धोरण कधी?लोकपाल नियुक्तीबरोबर शेतकऱ्यांच्या काही...
सुबाभळीपासून मिळवा चारा, इंधन आणि...बाभूळ (Leucaena leucocephala) ही एक वेगाने...
सोयाबीन, शेतकरी आणि शासनसोयाबीनचा आणि माझा संबंध तसा १९७२ पासूनचा. त्या...
पशुधन विमा आजची गरजचगा यींचा १०० टक्के विमा शासनातर्फे उतरविण्याची...