Agriculture stories in Marathi, agrowon GI for Tripura Queen Pineapple | Agrowon

त्रिपुराचे वैभव ः राणी अननस
गणेश हिंगमिरे
शुक्रवार, 27 ऑक्टोबर 2017

त्रिपुरा राज्यातील अननसाला ‘त्रिपुरा राणी अननस’ या नावाने ओळखले जाते. खास चव, आकार आणि गुणवत्तेमुळे त्याला भौगोलिक मानांकन (जीआय) मिळाले. या अननसाची लागवड पूर्णपणे सेंद्रिय पद्धतीने केली जाते.

त्रिपुरा राज्यातील अननसाला ‘त्रिपुरा राणी अननस’ या नावाने ओळखले जाते. खास चव, आकार आणि गुणवत्तेमुळे त्याला भौगोलिक मानांकन (जीआय) मिळाले. या अननसाची लागवड पूर्णपणे सेंद्रिय पद्धतीने केली जाते.

त्रिपुरा हे नैसर्गिक समृद्धीने नटलेले राज्य. या राज्यात आठ जिल्हे आहेत. राज्याचे क्षेत्रफळ दहा लाख एकोणपन्नास हजार आहे. राज्याच्या तीनही बाजूंनी बांगलादेशची सीमा आहे, तर केवळ ईशान्येला काही भाग आसाम व काही भाग मिझोरमला जोडलेला आहे. राज्यात निसर्गाने सौंदर्याची मुक्तहस्ताने उधळण केली आहे. त्रिपुरा एक कृषिप्रधान राज्य. येथील निम्म्याहून अधिक लोक शेतीवर अवलंबून आहेत. येथे डोंगराळ भाग जास्त आहे. डोंगराळ भागामुळे येथील केवळ २७ टक्के जमीन लागवडीखाली आहे. अननस, भात आणि फणस ही मुख्य पिके, याशिवाय रबर, चहा ही नगदी पिके आहेत. येथील अननस हे पीक इतर राज्यांत लागवड केल्या जाणाऱ्या अननसापेक्षा काही बाबतीत खास आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. 

अननसाचा इतिहास 

  • अननस हे पोर्तुगीज नाव आहे. अननस हे फळ ख्रिस्तोफर कोलंबस याला १४९३ मध्ये सर्वांत प्रथम ग्वादेलोप (ग्वादेलोप हे बेट  कॅरिबियन समुद्रामधील  लेसर अँटिल्स द्वीप समूहाचा भाग असून, तो फ्रान्सच्या पाच परकीय प्रदेशांपैकी एक आहे.) या बेटावर सापडले असा उल्लेख आढळतो. 
  •  हे फळ मूळचे दक्षिण अमेरिकेतील आहे असे म्हणतात. असे असले तरी ख्रिस्तोफर कोलंबस त्याला पिना डी इंडस (piña de Indes) असे म्हणतो. या शब्दाचा अर्थ ‘भारतीय वंशाचा’ (‘pine of the Indians’) असा होतो. त्यामुळे अननसाचा संबंध आणि संदर्भ भारताशी जोडला गेला आहे. 

खास चव, रंग आणि आकारात वेगळेपणा  

  • त्रिपुरा राज्यातील अननसाला ‘त्रिपुरा राणी अननस’ या नावाने ओळखले जाते. खास चव, आकार आणि गुणवत्तेमुळे त्याला भौगोलिक मानांकन (जीआय) मिळाले.
  •  त्रिपुरा राणी अननसाची लागवड पूर्णपणे सेंद्रिय पद्धतीने केली जाते. ही जात इतर अननसापेक्षा चवीने, आकाराने तसेच गुणवत्तेच्या बाबतीत वेगळी आहे. 
  • अननसाची पाने थोडी कडक, त्याचा कडा काटेरी असतात. दोन्ही बाजूंच्या पृष्ठभागावर एक पांढऱ्या रंगाचे आवरण असते. हे फळ इतर प्रकारच्या अननसाच्या तुलनेत खूप लहान असले तरी सुवासिक सुगंध आणि सोनेरी पिवळा रंग याचे वैशिष्ट्य आहे. रस चमकदार पिवळ्या रंगाचा असतो. 
  • एका फळाचे वजन साधरणतः एक ते दीड किलो इतके असते. यामध्ये एकूण साखरेचे प्रमाण १३ ते १४ टक्के आहे. जीवनसत्त्व ‘क’चे प्रमाण २८ ते ३० मिलिग्रॅम/१०० ग्रॅम इतके आहे. टीएसएसचे प्रमाण १८ ते १९ टक्के तर पाण्याचे प्रमाण ८० टक्के ते ९० टक्के इतके असते. या फळात धागे कमी प्रमाणात असतात.

अनुकूल हवामानाचा फायदा 
 अननस हे भारतातील उत्तर-पूर्व राज्यांत घेतले जाणारे प्रमुख पीक. हे पीक व्यावसायिकदृष्ट्या आसाम, मेघालाय, त्रिपुरा, अरुणाचल प्रदेश नागालँड आणि मणिपूर या राज्यांत घेतले जाते. त्रिपुरा हे अननसाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेणाऱ्या राज्यांपैकी एक आहे. त्रिपुरामधील अननसाच्या लागवडीखालील क्षेत्र सुमारे ६,२०० हेक्टर आहे. साधारणपणे एका हेक्टरमध्ये १९ टन उत्पादन मिळते.

 त्रिपुरातील अननसाला जीआय रूपाने जे यश मिळाले, त्याचे एक कारण म्हणजे त्रिपुरामधील कृषी हवामानाची स्थिती. अननस लागवडीसाठी येथील हवामान उपयुक्त आहे. या ठिकाणी डोंगराळ भाग असल्यामुळे कमी कॅल्शियम आणि किंचित आम्लीय गुणधर्माची जांभ्या खडकाची जमीन आढळते. सामूचे प्रमाण ५ ते ६ इतके आहे. हे सामूचे प्रमाण अननस वाढीसाठी उपयुक्त ठरते. येथील तापमान साधारणत: १५ अंश सेल्सिअस ते ३२ अंश सेल्सिअस इतके असते. येथे पाऊस चांगल्या प्रमाणात पडतो. अशा प्रकारच्या हवामानामुळे येथील राणी अननस इतर राज्यांतील अननसापेक्षा चव आणि गुणवत्तेच्या बाबतीत वेगळा आहे.
   
शेतकऱ्यांना झाला फायदा 
उत्तर-पूर्व विभागीय कृषी विपणन महामंडळ (एनईआरएएमएसी) यांनी या अननसाच्या वैशिष्टपूर्ण गुणधर्मामुळे जीआय नोंदणीसाठी २९ ऑगस्ट २०१३ मध्ये जीआय रजिस्ट्रीकडे अर्ज सादर केला होता. नोंदणीसाठी या संस्थेला अथक प्रयत्न करावे लागले. या अननसातील अद्वितीयपणा सिद्ध झाल्यानंतर जीआय रजिस्ट्रीने २५ मार्च २०१५ ला जीआय प्रमाणपत्र दिले. अशा प्रकारे त्रिपुरा राणी अननसाला जीआय मानांकन मिळाले.

जीआय मानांकन मिळाल्यामुळे येथील शेतकऱ्याला अननस हा जागतिक बाजारपेठ नेण्याची संधी मिळाली.वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाने अलीकडेच संपूर्ण पूर्वोत्तर क्षेत्रात त्रिपुरामध्ये कृषी निर्यात क्षेत्र योजना मंजूर केली आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना आवश्यक पायाभूत सुविधा पुरविल्या जातील. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रवेश मिळवून दिला जाईल. याचा फायदा निश्चित शेतकऱ्याला आर्थिकदृष्ट्या बळकट होण्यासाठी होईल. सध्या बांगलादेश तसेच इतर देशांमधून या अननसाला मागणी आहे.  जीआय मानंकानामुळे हा अननस जगभर पोचणार आहे. या ठिकाणी फळ प्रक्रिया करणाऱ्या उद्योगांची संख्या वाढत आहे.

संपर्क ः गणेश हिंगमिरे, ९८२३७३३१२१ 
(लेखक जीआय विषयातील आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ व राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते अाहेत.)

फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
दूध गुणवत्ता वाढीसाठी उपाययोजनादुधातील फॅट (स्निग्धांश) व एसएनएफ (स्निग्धेतर...
जनावरांच्या कोठीपोटातील आम्लीय अपचनबऱ्याचदा जनावरांमध्ये अन्नपचनाच्या समस्या आढळून...
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...