Agriculture stories in Marathi, agrowon process products from cereals | Agrowon

तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थ
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
मंगळवार, 7 नोव्हेंबर 2017

तृणधान्यापासून तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठेत मागणी वाढत आहे. गरज आहे ती योग्य प्रकारे पॅकिंग करून ग्राहकांपर्यंत पोचविण्याची. ज्वारी, बाजरी, नाचणीचे पापड; तसेच पापड्या, खारोड्यांना शहरी भागातही मागणी आहे.

तृणधान्यापासून तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठेत मागणी वाढत आहे. गरज आहे ती योग्य प्रकारे पॅकिंग करून ग्राहकांपर्यंत पोचविण्याची. ज्वारी, बाजरी, नाचणीचे पापड; तसेच पापड्या, खारोड्यांना शहरी भागातही मागणी आहे.

बाजरीचा खिचडा (तूप, गुळासहित), नाचणीची खीर, वरी व राळ्याच्या तांदळाची खीर,ज्वारी, बाजरीच्या लाह्या अशा खाद्यपदार्थांना ग्रामीण भागाच्या बरोबरीने शहरी भागातही चांगली मागणी आहे. अलीकडे एक धान्यापेक्षा जास्त धान्याच्या पिठाच्या मिश्रणाला मागणी आहे. अशा पिठामध्ये तृणधान्याचा समावेश असतोच. वेगवेगळ्या धान्यांच्या कण्या एकत्र करून खाद्यपदार्थ तयार केला जातो. वयस्क लोकांबरोबरीने तरुणांकडूनही अशा खाद्यपदार्थांची मागणी वाढत आहे.
   काही लोकांना गव्हाचे खाद्यपदार्थ पचत नाहीत. कारण त्यामध्ये ग्लुटेन असते. अशांसाठी विविध तृणधान्य, ज्वारी, मक्यापासून यांच्या पिठापासून तयार केलेला खाद्यपदार्थ हा एक चांगला पर्याय असतो. यामध्ये सुशिक्षित उद्योजकांसाठी चांगली संधी आहे. अशाच प्रकारचे विशिष्ट तृणधान्याचे पीठ मिश्रण तयार करून त्याचा उपयोग ब्रेड तयार करण्यासाठी होतो. परदेशात अशा पद्धतीचे ब्रेड मिळतात.  

स्नॅक्स पदार्थ 
बाजारात लहान मुलांसाठी विविध चवीचे स्नॅक्स पदार्थ उपलब्ध आहेत. मात्र त्यामध्ये पोषणमूल्य फार कमी असतात. मुलांच्या वाढीसाठी ऊर्जेची गरज आहे. म्हणून अशा उत्पादनात ऊर्जा, खनिजांच्या उपलब्धतेसाठी तृणधान्य, प्रक्रिया केलेल्या सोयाबीनचा वापर करून पौष्टिक स्नॅक्‍स तयार करता येतात. वयस्कर लोकांना कमी तेल खाण्याचा सल्ला दिला जातो. त्यांच्यासाठी तेलरहित व तृणधान्ये, सोयाबीनमिश्रित स्नॅक्‍स तयार करणे शक्य आहे. मात्र अशा उद्योगासाठी १० ते १५ लाख रुपयांची गुंतवणूक लागते. 

तृणधान्यांचे माल्ट 
  लहान बाळांच्या आहारामध्ये नाचणी माल्टचा उपयोग चांगल्या केला जातो. त्याचप्रकारे तृणधान्याला मोड आणून त्याचे पीठ तयार करता येते. हे पीठ वयस्क लोकांसाठी पाचक पदार्थ म्हणून उपयुक्त आहे. 

लाह्या
 बाजरी, राजगिरा, ज्वारी, मका यांच्यापासून चांगल्या गुणवत्तेच्या लाह्या किंवा गूळ वापरून लाह्यांचे गोड लाडूही तयार करता येतात.

 सातूचे पीठ 
 सातूचे पीठ दूध किंवा पाण्यात मिश्रण करून खाण्याची पद्धत आहे. हरभरा, सोयाबीन, ज्वारी, बाजरी, रागी मिसळून उच्च गुणवत्तेचे सातूचे पीठ तयार तयार करता येते. हे पीठ पौष्टिकही असते.

तृणधान्य प्रक्रिया यंत्रे 

  • धान्यापासून खाद्यपदार्थ तयार करण्यासाठी प्रथम त्याची 
  • स्वच्छता आणि प्रतवारी आवश्यक असते. तृणधान्ये लहान आकाराची असतात. त्यामुळे साधारण चाळणी वापरून स्वच्छ करणे सहज शक्‍य होत नाही. यासाठी विशिष्ट चाळणीची गरज असते. आता धान्य चाळण्यासाठी विशेष यंत्र मिळते. 
  • कण्या व पीठ तयार करण्यासाठी हॅमर मिल उपयोगी ठरते.
  • स्नॅक्‍स तयार करण्यासाठी एक्‍स्ट्रूजन कुकरचा वापर करावा. 
  • धान्यावरील टरफले काढण्यासाठी यंत्रे उपलब्ध आहेत. 

 संपर्क ः डॉ. एस. डी. कुलकर्णी, ९७५२२७५३०४, 
(लेखक केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था, भोपाळ येथे कार्यरत होते)

इतर कृषी प्रक्रिया
मोहापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थमोहाची फुले झाडावर काही मर्यादित काळच उपलब्ध...
अनेक प्रक्रिया पदार्थांमध्ये सीताफळ गर...सीताफळ हे नाशवंत फळ असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया...
कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मितीपपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून,...
मार्मालेड, टुटीफ्रुटी निर्मितीसाठी पपईपपई झाडांपासून वर्षभर फळे मिळतात; परंतु दूरच्‍या...
आरोग्यवर्धक फळांची भुकटीप्रक्रिया उद्योगामध्ये ग्राहकांच्या आवडीनुसार अणि...
कवठ प्रक्रियेला आहे संधीकवठ हे तसे दुर्लक्षित फळ. आंबट, गोड चवीमुळे...
पेरूची टॉफी, स्क्वॅश, गरपेरूमध्ये जीवनसत्त्व सी, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह,...
पेरू प्रक्रियेतून वाढवा फायदापेरू नाशवंत असल्यामुळे प्रक्रियेद्वारा पेरूचे...
बहुगुणी आवळ्याचे मूल्यवर्धनआवळा या फळाला आयुर्वेदामध्ये फार महत्त्व आहे....
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
सीताफळापासून नेक्टर, स्कॅश, अारटीएससीताफळ हे अनेक अावश्‍यक पोषक घटकांचा स्राेत अाहे...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सोयाबीन प्रक्रिया उद्योगाची ‘साधना’लातूर जिल्ह्यातील मुरूड येथे राहणाऱ्या साधना...
चांगल्या अारोग्यासाठी ः प्रोबायोटिक्स...प्रोबायोटिक्‍स म्हणजे सजीव सूक्ष्मजीव. सुमारे एक...
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...