Agriculture stories in Marathi, agrowon process products from cereals | Agrowon

तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थ
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
मंगळवार, 7 नोव्हेंबर 2017

तृणधान्यापासून तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठेत मागणी वाढत आहे. गरज आहे ती योग्य प्रकारे पॅकिंग करून ग्राहकांपर्यंत पोचविण्याची. ज्वारी, बाजरी, नाचणीचे पापड; तसेच पापड्या, खारोड्यांना शहरी भागातही मागणी आहे.

तृणधान्यापासून तयार केलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांना बाजारपेठेत मागणी वाढत आहे. गरज आहे ती योग्य प्रकारे पॅकिंग करून ग्राहकांपर्यंत पोचविण्याची. ज्वारी, बाजरी, नाचणीचे पापड; तसेच पापड्या, खारोड्यांना शहरी भागातही मागणी आहे.

बाजरीचा खिचडा (तूप, गुळासहित), नाचणीची खीर, वरी व राळ्याच्या तांदळाची खीर,ज्वारी, बाजरीच्या लाह्या अशा खाद्यपदार्थांना ग्रामीण भागाच्या बरोबरीने शहरी भागातही चांगली मागणी आहे. अलीकडे एक धान्यापेक्षा जास्त धान्याच्या पिठाच्या मिश्रणाला मागणी आहे. अशा पिठामध्ये तृणधान्याचा समावेश असतोच. वेगवेगळ्या धान्यांच्या कण्या एकत्र करून खाद्यपदार्थ तयार केला जातो. वयस्क लोकांबरोबरीने तरुणांकडूनही अशा खाद्यपदार्थांची मागणी वाढत आहे.
   काही लोकांना गव्हाचे खाद्यपदार्थ पचत नाहीत. कारण त्यामध्ये ग्लुटेन असते. अशांसाठी विविध तृणधान्य, ज्वारी, मक्यापासून यांच्या पिठापासून तयार केलेला खाद्यपदार्थ हा एक चांगला पर्याय असतो. यामध्ये सुशिक्षित उद्योजकांसाठी चांगली संधी आहे. अशाच प्रकारचे विशिष्ट तृणधान्याचे पीठ मिश्रण तयार करून त्याचा उपयोग ब्रेड तयार करण्यासाठी होतो. परदेशात अशा पद्धतीचे ब्रेड मिळतात.  

स्नॅक्स पदार्थ 
बाजारात लहान मुलांसाठी विविध चवीचे स्नॅक्स पदार्थ उपलब्ध आहेत. मात्र त्यामध्ये पोषणमूल्य फार कमी असतात. मुलांच्या वाढीसाठी ऊर्जेची गरज आहे. म्हणून अशा उत्पादनात ऊर्जा, खनिजांच्या उपलब्धतेसाठी तृणधान्य, प्रक्रिया केलेल्या सोयाबीनचा वापर करून पौष्टिक स्नॅक्‍स तयार करता येतात. वयस्कर लोकांना कमी तेल खाण्याचा सल्ला दिला जातो. त्यांच्यासाठी तेलरहित व तृणधान्ये, सोयाबीनमिश्रित स्नॅक्‍स तयार करणे शक्य आहे. मात्र अशा उद्योगासाठी १० ते १५ लाख रुपयांची गुंतवणूक लागते. 

तृणधान्यांचे माल्ट 
  लहान बाळांच्या आहारामध्ये नाचणी माल्टचा उपयोग चांगल्या केला जातो. त्याचप्रकारे तृणधान्याला मोड आणून त्याचे पीठ तयार करता येते. हे पीठ वयस्क लोकांसाठी पाचक पदार्थ म्हणून उपयुक्त आहे. 

लाह्या
 बाजरी, राजगिरा, ज्वारी, मका यांच्यापासून चांगल्या गुणवत्तेच्या लाह्या किंवा गूळ वापरून लाह्यांचे गोड लाडूही तयार करता येतात.

 सातूचे पीठ 
 सातूचे पीठ दूध किंवा पाण्यात मिश्रण करून खाण्याची पद्धत आहे. हरभरा, सोयाबीन, ज्वारी, बाजरी, रागी मिसळून उच्च गुणवत्तेचे सातूचे पीठ तयार तयार करता येते. हे पीठ पौष्टिकही असते.

तृणधान्य प्रक्रिया यंत्रे 

  • धान्यापासून खाद्यपदार्थ तयार करण्यासाठी प्रथम त्याची 
  • स्वच्छता आणि प्रतवारी आवश्यक असते. तृणधान्ये लहान आकाराची असतात. त्यामुळे साधारण चाळणी वापरून स्वच्छ करणे सहज शक्‍य होत नाही. यासाठी विशिष्ट चाळणीची गरज असते. आता धान्य चाळण्यासाठी विशेष यंत्र मिळते. 
  • कण्या व पीठ तयार करण्यासाठी हॅमर मिल उपयोगी ठरते.
  • स्नॅक्‍स तयार करण्यासाठी एक्‍स्ट्रूजन कुकरचा वापर करावा. 
  • धान्यावरील टरफले काढण्यासाठी यंत्रे उपलब्ध आहेत. 

 संपर्क ः डॉ. एस. डी. कुलकर्णी, ९७५२२७५३०४, 
(लेखक केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था, भोपाळ येथे कार्यरत होते)

इतर कृषी प्रक्रिया
रोजगार शोधार्थ गाव सोडलेले निवृत्ती...शेतीतून शाश्‍वत उत्पन्नाची हमी नसल्यामुळे कोकर्डा...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेप्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध यंत्रांची आवश्यकता...
पाैष्टिक गुणवत्तेचे सोया दूधसोयाबीनमध्ये ४० टक्के प्रथिने, २० टक्के तेल व...
सोलर टनेल ड्रायरबाबत माहिती...सोलर टनेल ड्रायरमध्ये सफेद मुसळी, पान पिंपरी, हळद...
अर्जुन लागवडीसाठी निवडा दर्जेदार रोपेअर्जुन हा वृक्ष वनशेतीसाठी उत्तम आहे. अर्जुन...
मसाला प्रक्रिया उद्योगात अाहेत संधीमसाले व त्यावर आधारित प्रक्रियायुक्त पदार्थांना...
खरबूज प्रक्रियेत आहेत संधी...खरबूज हे अत्यंत स्वादिष्ट फळ. खाण्याच्या बरोबरीने...
गिरणी उद्योगातून उभारला उत्पन्नाचा शाश्...जळगाव शहरातील पुष्पा विजय महाजन यांनी एका...
भोंगळेंचा शुद्ध नीरेचा ‘कल्पतरू' ब्रँडमाळीनगर (ता. माळशिरस, जि.सोलापूर) येथील नीलकंठ...
मका उत्पादनवाढ अन् प्रक्रियेलाही संधीमका उत्पादकता वाढीसाठी एकेरी संकरित, उशिरा पक्व...
उत्तम व्यवस्थापनातून बांबूपासून मिळते...गेल्या भागामध्ये आपण व्यावसायिक बांबू लागवड,...
शेवग्याच्या पानापासून पराठा, चहाआहारतज्ज्ञांच्या मते शेवग्याच्या शेंगा व झाडाची...
प्रक्रिया उद्योगातून घेतली उभारीमुलांच्या शिक्षणासाठी औरंगाबाद शहरात स्थायिक...
पशुधनाला हवा भक्कम विमा महापूर, दुष्काळ, गारपीट, चक्री वादळे, वीज पडणे...
फणसाचा दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये वापरफणसाच्या गऱ्यांना शहरी बाजारपेठेत मागणी आहे....
युवकाची 'वंडरफूल' डाळिंब ज्यूस निर्मितीसोलापूर येथील रविराज माने या तरुणाने बाजारपेठेतील...
केळी पदार्थांच्या निर्मितीतून कुटुंबाला...जळगाव शहरातील प्रियंका हर्षल नेवे यांनी पाककलेतील...
शेंगालाडू व्यवसायातून नीशाताईंना मिळाले...पंढरपुरात एकादशी तसेच अन्य दिवशी येणाऱ्या...