Agriculture stories in Marathi, agrowon special story Narandra Birari,Nager Devla, Dist.Jalgaon | Agrowon

व्यवसायाचे तंत्र शेतीच्या नियोजनात ठरले फायद्याचे
चंद्रकांत जाधव
रविवार, 18 फेब्रुवारी 2018

नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र अर्जुनराव बिरारी यांनी नगरदेवळा (ता. पाचोरा, जि. जळगाव) येथील वडिलोपार्जित शेतीचे चांगले नियोजन केले. सुरवातीला नाशिक येथून नगरदेवळ्याला दर आठवड्याला ये-जा करण्याचा त्रास व्हायचा, परंतु शेती जशी यशस्वी होत गेली, नवनव्या संकल्पना सुचत गेल्या तसे त्रासाचे रूपांतर आनंदात झाले.

नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र अर्जुनराव बिरारी यांनी नगरदेवळा (ता. पाचोरा, जि. जळगाव) येथील वडिलोपार्जित शेतीचे चांगले नियोजन केले. सुरवातीला नाशिक येथून नगरदेवळ्याला दर आठवड्याला ये-जा करण्याचा त्रास व्हायचा, परंतु शेती जशी यशस्वी होत गेली, नवनव्या संकल्पना सुचत गेल्या तसे त्रासाचे रूपांतर आनंदात झाले.

नरेंद्र बिरारी हे नाशिक शहरात २००३ पासून फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय करतात. नाशिक येथे पत्नी सौ. अनुराधा व मुलासोबत ते राहतात. नगरदेवळा (जि. जळगाव) येथे बिरारी यांची आठ एकर बागायती शेती. शाश्वत पाण्यासाठी दोन विहिरी आहेत. नरेंद्र यांचे लहान बंधू राहुल हे मुंबई येथे तेल व नैसर्गिक वायू महामंडळात कार्यरत आहे. नरेंद्र यांचे वडील अर्जुनराव बिरारी यांचे २००२ मध्ये निधन झाले. तेव्हापासून नरेंद्र यांच्याकडे शेतीची जबाबदारी आली. शेती नियोजनात काका भास्कर बिरारी आणि चुलत भाऊ किशोर बिरारी यांचे सहकार्य, मार्गदर्शन नरेंद्र यांना मिळू लागले. व्यवसायात असलो तरी शेतीची नाळ तोडायची नाही, वडिलांनी जसे प्रयोग शेतीत केले, तसेच आपणही करू, असा निर्धार असलेल्या नरेंद्र यांचा शेती विकासाचा नाशिक ते नगरदेवळा हा दोनशे किलोमीटरचा प्रवास आजही सुरू आहे. नरेंद्र दर महिन्याला किमान तीनदा गावी जाऊन पीक व्यवस्थापनाकडे लक्ष देतात. शेतीच्या दैनंदिन नियोजनासाठी एक सालगडी आणि पोल्ट्रीसाठी एक कर्मचारी आहे. या दोघांना वर्षाकाठी सुमारे दीड लाख रुपये मेहताना दिला जातो.

असे आहे पीक नियोजन 

 शेतीच्या नियोजनाबाबत नरेंद्र बिरारी म्हणाले, की आठ एकर शेतीला ठिबक सिंचन केले आहे. मी कृषी पदवीकाधारक असल्याने पीक व्यवस्थापनाची चांगली माहिती आहे. दरवर्षी तज्ज्ञांच्या सल्याने पीक व्यवस्थापनात बदल करतो. पीक फेरपालटीवर भर आहे. दरवर्षी दोन एकरांवर बीटी कपाशी लागवड असते. कपाशीचे सरासरी मला एकरी १० क्विंटल उत्पादन मिळते. खर्च वजा जाता वीस हजारांचा नफा मिळतो. गेल्या वर्षी तीन एकर केळी होती. एका क्षेत्रातील कापणी आटोपली की दुसऱ्या क्षेत्रामधील केळी उत्पादनास सुरवात होते असे नियोजन केले आहे. केळी काढणीनंतर जमिनीची नांगरट करून दुसऱ्या पिकाच्या लागवडीचे नियोजन करतो. मला सरासरी एकरी ३५ टन उत्पादन मिळते. गेल्या वर्षी केळी पिकाचा खर्च वजा जाता मला दोन लाखांचा नफा मिळाला. व्यापारी शेतावर येऊन केळी खरेदी करतात. 
मी एप्रिलमध्ये दोन एकरांवर १० फूट बाय १२ फूट अंतराने साग लागवड केली. त्यामध्ये डिसेंबर महिन्यात केळीची ६ फूट बाय ५ फूट अंतराने लागवड केली. सध्या सागाची वाढ बारा फुटांची झाली आहे. मी निवडलेली सागाची जात उंच वाढणारी आणि लहान फांद्याची आहे. त्यामुळे केळीच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होणार नाही. दुसऱ्या एक एकर क्षेत्रावर डिसेंबर महिन्यात पाच फूट बाय पाच फूट अंतराने केळी लागवड केली आहे. केळी आणि सागाला ठिबक सिंचन केले आहे. सागाची पहिली कापणी दहा वर्षांनी होईल, त्यानंतर दुसरी कापणी सहा वर्षांनी त्यापुढील कापणी चार वर्षांनी करण्याचे नियोजन आहे. सर्व पिकांना मी कोंबडीखताचा वापर करतो. 
माझ्या वडिलांनी एकदा शतावरी लागवडीचा प्रयोग केला होता. त्यात त्यांना अपयश आले होते. यंदा साग लागवड करतानाही लोकांनी शंका व्यक्त केली. परंतु एक शाश्वत उत्पादन म्हणून सागाची लागवड केली आहे. सागाची गळलेली पाने शेतात कुजवितो. बांधावरही पाच बाय पाच फुटांवर साग लागवड केली आहे. केळी पिकाला शिफारशीनुसार खतमात्रा देतो. त्यामुळे आर्थिक बचत होते. केळी कापणीनंतरचे अवशेष शेतामध्ये रोटाव्हेटरने बारीक करून मिसळून देतो. सेंद्रिय घटक जागेवरच कुजल्याने सेंद्रिय कर्ब वाढीस मदत झाली. शेतीच्या दैनंदिन व्यवस्थापनासाठी एक सालगडी आहे. त्याच्या बरोबरीने नियोजन केले जाते. पीक व्यवस्थापनाबाबत परिसरातील प्रयोगशील शेतकऱ्यांच्या बरोबरीने चर्चा करतो. त्याचा पीक उत्पादनवाढीस फायदा झाला आहे.

कुक्कुटपालनाला केली सुरवात 

  •  कुक्कुटपालनाबाबत बिरारी म्हणाले, की २०१५ मध्ये पोल्ट्रीकडे वळलो. फॅब्रिकेशन व्यवसायामुळे मला पोल्ट्री शेड उभारणीसाठी सिमेंट प्लेटची संकल्पना सुचली. पाया खोदण्याचा खर्च आणि वेळ वाचवून मी सिमेंट प्लेटच्या आधारे पाच हजार कोंबड्यांसाठी शेड उभी केली. कोंबड्यांच्या दैनंदिन व्यवस्थापनासाठी एक कामगार ठेवला आहे.
  • पूर्व-पश्‍चिम शेड. रुंदी ३० फूट, लांबी २०० फूट. दोन्ही बाजूला आठ फूट आणि मध्यभागी अकरा फूट उंची. दर पाच फुटांवर पिलर, त्यामध्ये सिमेंट प्लेट बसविलेली आहे.
  • छताला वाऱ्याच्या वेगानुसार फिरणारे एक्‍झॉस्ट. यामुळे उन्हाळ्यात शेडमधील तापमान किमान तीन ते चार अंश सेल्सिअसने कमी, शेडच्या आतमध्ये फॉगर्सची गरज नाही. 
  • शेडच्या भिंती सिमेंट प्लेटच्या, यामुळे शेड उभारताना किमान दीड लाख रुपये वाचले. 
  • शेडच्या दक्षिण बाजूला डेरेदार झाडांची लागवड. झाडांमुळे शेडमधील तापमान नियंत्रणास मदत.
  •  करार पद्धतीने पोल्ट्री व्यवसाय. लहान पिले, औषधे-उपचार सेवा, खाद्याचा कंपनीतर्फे पुरवठा. चाळीस दिवसांत कोंबडीचे वजन दोन ते अडीच किलो.
  •  एफसीआरनुसार सरासरी पाच ते सात रुपये प्रतिकिलो दर. एका बॅचमध्ये खर्च वजा जाता तीस हजारांचा नफा. वर्षभरात पाच बॅच होतात. 

 शेतीची सूत्रे

  • जमीन सुपीकतेवर भर, सेंद्रिय खत, कोंबडीखताचा जास्तीत जास्त वापर.
  • परिसरातील शेतकरी, तज्ज्ञांच्या बरोबरीने पीक व्यवस्थापनाची चर्चा.
  • ठिबक सिंचनातून पाणीबचत. सौर उर्जेच्या वापरावर भर.
  • व्यावसायिक तत्त्वाने शेतीचे नियोजन. किफायतशीर पीक उत्पादनाचा अभ्यास.
  •  येत्या काळात वनशेती, पूरक उद्योगावर भर.

संपर्क ः नरेंद्र बिरारी, ९८२२७७००६० 
 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
मिरचीच्या आगारात सुधारित तंत्राचा वापरअौरंगाबाद व जालना जिल्ह्यातील काही तालुके मिरचीचे...
फुलशेतीने दिली आर्थिक साथहिंगोली जिल्ह्यातील तपोवन (ता. औंढा नागनाथ)...
बचत गटांतून मिळाली विकासाला उभारीअस्तगाव (ता. राहाता, जि. नगर) हा तसा सधन परिसर....
शेती, आरोग्य अन्‌ शिक्षणाचा जागरगावाच्या शाश्वत विकासासाठी शेती, आरोग्य, शिक्षण...
सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती...ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील...
पाणी अडवले, पाणी जिरवले पाण्याचे संकट...नांदेड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असलेल्या...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...
भाजीपाला शेतीसह कापूस बीजोत्पादनातील...भाजीपाला पिके तसेच कापूस बीजोत्पादन या पद्धतीतून...
चांदक-गुळूंब अोढा जोडप्रकल्पाने साधली...सातारा जिल्ह्यातील चांदक-गुळुंब (ता. वाई) हा ओढा...
नोकरी गमावली पण रेशीम शेतीतून पत कमावलीसातपुड्याच्या पायथ्याशी वसलेल्या संग्रामपूर...
स्वेच्छानिवृत्तीनंतरही प्रयोगशील...सांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी आटपाडी शहरातील...
अविरत कष्टातून सिंचन, अर्थकारणाला दिले...जयपूर (जि. अौरंगाबाद) येथील राजू, भाऊसाहेब व...
एकमेकांच्या साथीनेच जिद्दीने फुलवली...उस्मानाबाद जिल्ह्यात असलेल्या अनसुर्डा गावातील सौ...
नियोजनबद्ध, हंगामनिहाय पीकपद्धतीतून...पाल (जि. सातारा) येथील जयवंत बाळासाहेब पाटील...
थेट भाजीपाला विक्रीने शेतीला दिली नवी...बोरामणी (जि. सोलापूर) येथील सौ. अनिता सिद्धेश्‍वर...
‘पुणे पांजरपोळ ट्रस्ट` करतोय देशी...भोसरी (जि. पुणे) येथील पुणे पांजरपोळ ट्रस्ट ही...
गौरी-गणपतीसाठी निशिगंध, घरच्या...सोलापूर जिल्ह्यातील रोपळे बुद्रुक (ता. पंढरपूर)...
संघर्ष, अभ्यासातून नावाजला ‘मीरा मसाले...अनेक अडचणी व संघर्षांचा सामना करून राहुरी (जि....
दुर्गम मेळघाटात दर्जेदार खवानिर्मितीअमरावती जिल्ह्यात दुर्गम मेळघाटातील मोथा (ता....
सुधारित तंत्रातून साधली मिरची उत्पादन...धमडाई (ता.जि. नंदुरबार) येथील प्रणील सुभाष पाटील...