agriculture stories in marathi, artificial making of egg, milk and meat in lab, AGROWON Diwali issue | Agrowon

प्रयोगशाळेत बनताहेत मांस, दूध अन् अंडी
टीम अॅग्रोवन
सोमवार, 23 ऑक्टोबर 2017

मातीविना शेतीचे प्रयोग आपल्याला माहीत आहेत; परंतु आता थेट प्रयोगशाळेतच मांस, दूध, अंडी यांसारख्या पदार्थांची निर्मिती करण्याच्या कल्पना प्रत्यक्षात उतरल्या आहेत. अर्थात एवढ्यावरून पशुपालन, शेती याला हे प्रयोग पर्याय ठरू शकतील, असा निष्कर्ष काढणे सध्या घाईचे ठरेल; परंतु भविष्यात होऊ घातलेल्या बदलांची दिशा नेमकी काय असेल, याची चुणूक यातून मिळते. जगभर या विषयात सुरू असलेल्या घडामोडींचा हा धावता आढावा.

मातीविना शेतीचे प्रयोग आपल्याला माहीत आहेत; परंतु आता थेट प्रयोगशाळेतच मांस, दूध, अंडी यांसारख्या पदार्थांची निर्मिती करण्याच्या कल्पना प्रत्यक्षात उतरल्या आहेत. अर्थात एवढ्यावरून पशुपालन, शेती याला हे प्रयोग पर्याय ठरू शकतील, असा निष्कर्ष काढणे सध्या घाईचे ठरेल; परंतु भविष्यात होऊ घातलेल्या बदलांची दिशा नेमकी काय असेल, याची चुणूक यातून मिळते. जगभर या विषयात सुरू असलेल्या घडामोडींचा हा धावता आढावा.

प्राचीन पूर्वजांच्या कहाण्या ऐकताना शिकार करून आणलेले प्राणी आगीवर भाजण्याचे चित्र डोळ्यासमोर उभे राहते. माणूस शेतीकडे वळल्यानंतर मिळालेल्या स्थिरतेमध्ये, त्याने शेती व एकूणच पोषणासाठी आवश्यक प्राणी, पक्षी पाळण्याचे तंत्र आत्मसात केले. कदाचित आपल्या भविष्यातील पिढ्यांना मात्र आपण हे तंत्र वापरत असल्याबद्दल आश्चर्य वाटेल. कारण ते कदाचित त्यांच्या स्वयंपाकघरामध्येच मांसनिर्मिती करणाऱ्या यंत्रात एखाद्या पेट्री डिशमध्ये मांसाचे स्लाईस तयार करत असतील. हे स्वप्नरंजन नाही. दूध, मांस किंवा अंड्यासाठी प्राणी, पक्षी पाळणे हे भविष्यात अप्रस्तूत ठरणार असल्याचे भाकित या क्षेत्रातील तज्ज्ञ करत आहेत.  

वाढता पाठिंबा
अमेरिकेतील ‘गुड फूड इन्स्टिट्यूट’ ही स्वयंसेवी संस्था प्रामुख्याने वनस्पतीजन्य आहार, स्वच्छ मांसाचा पुरस्कार करते. त्यातही नाविन्यपूर्ण प्राणी विरहीत मांस या विषयावर भर दिला आहे. या संस्थेच्या प्रवक्त्या एमिली ब्रायड म्हणतात, ‘मांस तर खायचे आहे, पण कोणत्याही प्राण्याची हत्या करणे किंवा जीव घेणे नैतिकदृष्ट्या योग्य वाटत नाही. अशा स्थितीमध्ये हे प्रयोगशाळेत नव्याने विकसित केलेले मांस अत्यंत उपयुक्त ठरेल. 

मांस म्हणजे स्नायूंचा एक भाग. नैसर्गिकरीत्या काही पेशींची वाढ होत जाड अशा थरामध्ये त्यांची निर्मिती होते. ही प्रक्रिया प्राण्यांच्या शरीरात होते. अशीच प्रक्रिया प्रयोगशाळेत केल्यास त्यात अनैतिक वाटण्यासारखे काय आहे’ गेल्या काही वर्षामध्ये शास्त्रज्ञ शरीराबाहेर स्वतः वाढणाऱ्या पेशींच्या साह्याने स्नांयूंच्या निर्मितीसाठी प्रयत्न करत आहेत. त्यातून मांसाची निर्मिती शक्य असल्याचे त्यांचे मत आहे. 
(अधिक वाचा ॲग्रोवन दिवाळी अंकात)

याशिवाय....
संकल्पनात्मक लेख

  •  टोळीराज्य आणि बळी : अतुल देऊळगावकर 
  •  शेतीचं ‘इंटेलिजंट’ भविष्य : सम्राट फडणीस
  •  प्रयोगशाळेत बनताहेत मांस, दूध अन् अंडी : सतीश कुलकर्णी
  •  जीएम तंत्रज्ञानाचे अडखळलेले पाऊल : डॉ. सी. डी. मायी
  •  मॉन्सूनचे भवितव्य : डॉ. रंजन केळकर
  •  कॉर्पोरेट फार्मिंग आणि रोबोट युगाची नांदी : मनोज कापडे  

अनुभव 

  • कोरडवाहू दुष्टचक्र आणि माझे म्हशीपालनाचे प्रयोग : महारुद्र मंगनाळे

धांडोळा

  • भविष्याच्या पोटात शेतकऱ्यांसाठी अमाप संधी : राजेंद्र जाधव   
  • भविष्यातली शेती असावी पर्यावरण अनुकूल : डॉ. नीलेश हेडा   
  • ग्रामीण भारतासाठी अलीबाबाची गुहा : उदय अ. देशमुख   
  • पर्माकल्चर...एक आनंदी प्रयोग : डॉ. मयूरा बिजले  

मुलाखती 

  • कॉर्पोरेट फार्मिंग नव्हे; समूह शेती हेच भविष्य : विलास शिंदे  
  • इनोव्हेशन हीच भविष्याची गुरुकिल्ली :  प्रा. अनिल गुप्ता  

ललित 

  • कथा 
  • नवस : द. ता. भोसले   
  • लाल सावट : सुभाष किन्होळकर  

ललित लेख 

  • व्हिलेज डायरी : आकाश चटके   
  • आठवणीतली दिवाळी - कल्पना दुधाळ  
  • तुमी मॅडम कशाला झाल्या कायनू? : भाऊसाहेब चासकर  
  • माझ्या सिनेमाची गोष्ट : राजकुमार तांगडे

कविता

  • व्यंग्यचित्रे
  • राशिभविष्य

(अंक सर्वत्र उपलब्ध, विक्रेत्याकडे संपर्क साधावा)

इतर अॅग्रो विशेष
बॅंकेच्या चकरा अन् कागदपत्रांच्या...धुळे ः मागील दोन - तीन महिन्यांपासून पीककर्जासाठी...
‘ई-नाम’मधील १४५ बाजार समित्यांसाठी हवेत...पुणे ः शेतकऱ्यांना त्यांचा शेतीमाल देशातंर्गत...
सुमारे साठ एकरांवर ‘ड्रीप अॅटोमेशन’पाणी व खतांचा काटेकोर वापर करण्याबाबत अनेक शेतकरी...
भारताकडून अमेरिकेच्या हरभरा, तुरीच्या...नवी दिल्ली ः अमेरिकेने भारतातून आयात होणाऱ्या...
राज्यात अनेक ठिकाणी जोरदार पावसाची हजेरीपुणे ः राज्यातील अनेक भागांत शुक्रवारी (ता. २२)...
माॅन्सून पुढे सरकण्यास अनुकूल स्थितीपुणे : माॅन्सूनला राज्यातून पुढे सरकण्यास अनुकूल...
राज्यात आजपासून प्लॅस्टिकबंदी...मुंबई : राज्य सरकारच्या प्लॅस्टिकबंदीच्या...
धान्याला कीड लागताच सेन्सर देणार माहितीकऱ्हाड, जि. सातारा : साठवणूक केलेल्या ठिकाणी अथवा...
साखर निर्यातीचा कोटा ८० लाख टन करण्याची...कोल्हापूर : साखर निर्यातीची कोटा ८० लाख टन करावा...
सुकाणू समितीच्या कार्यकारिणीची जवळगाव...अंबाजोगाई, जि. बीड : शेतकरी संघटना व सुकाणू...
शेती म्हणजे तोटा हे सूत्र कधी बदलणार? शेती कायम तोट्यात कंटूर मार्करचे संशोधक व शेती...
‘ई-नाम’ची व्याप्ती सर्वांच्या...स्पर्धाक्षम, पारदर्शक व्यवहारातून शेतीमालास अधिक...
कांदा बाजारात दरवाढीचे संकेतनाशिक : राजस्थान व मध्य प्रदेशमध्ये...
उपराष्ट्रपती आज बारामतीतबारामती ः उपराष्ट्रपती वेंकय्या नायडू शुक्रवारी (...
शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीसाठी बहुस्तरीय...पुणे ः शेती क्षेत्राच्या विकासासाठी सिंचन,...
कापूस बाजारात भारताला संधीन्यूयाॅर्क ः चालू कापूस हंगामात पिकाला फटका...
मॉन्सून सक्रिय होण्यास प्रारंभ पुणे  ः अरबी समुद्र आणि हिंदी महासागर...
थकली नजर अन्‌ पाय...औरंगाबाद : घोषणा झाली, पण काय व्हतंय कुणास ठाऊक,...
हास्य योगाद्वारे सरकारचा निषेधनागपूर : सरकारच्या शेतकरी विरोधी धोरणांचा अभिनव...
माळरानावर साकारले फायदेशीर शेतीचे स्वप्नमनात जिद्द आणि कष्ट करण्याची तयारी असेल, तर...