Agriculture stories in Marathi, cattle raring advisory , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

पशूपालन सल्ला
प्रा. अजय गवळी
रविवार, 29 ऑक्टोबर 2017

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

जनावरातील माजाचे ऋतुचक्र : 
गाय, म्हैस एकदा माजावर आली असे दिसता तिला भरविले नाही किंवा ती गाभण राहिली नाही तर पुन्हा २१ दिवसांनी माजावर येते. माजावर आल्यानंतर १२ ते २४ तासांच्या वेळेत कृत्रिम रेतन पद्धतीचा अवलंब करून जनावर भरविल्यास गाभण राहण्याचे प्रमाण ७० टक्क्यांपर्यंत असते.
काळच्या वेळी माजावर आल्यास सायंकाळी व दुसऱ्या दिवशी सकाळी भरवावे. जर सायंकाळी माजावर आले असता दुसऱ्या दिवशी सकाळी किंवा दुपारी भरवावे. जर गाई, म्हशीचा एक माज ओळखण्यात असक्षम ठरल्यास भाकडकाळ हा पुढील २१ दिवसांनी लांबतो. मग तेवढ्या दिवसांचा पालन पोषणाचा खर्च अधिक वाढतो. वासरांची संख्या कमी मिळते.

जनावरांतील माजाबद्दलच्या काही महत्त्वाच्या बाबी : 

  • काही जनावरे माजावर असताना सुद्धा काही बाह्यरूपी लक्षणे दाखवीत नाहीत. अशा अप्रत्यक्ष माजाला मुक्त माज किंवा व्यक्त न होणारा माज असे म्हणतात 
  • साधारणतः रात्री ८ ते पहाटे ५ पर्यंत जनावर माजावर येण्याचे प्रमाण जास्त असते.
  • संकरित गायी, म्हशींच्या काही जातींमध्ये तिसऱ्या ते चौथ्या दिवशी थोडा रक्तस्राव बाहेर येतो. ३ ते ५ टक्के  काही गाभण गायीसुद्धा माज दाखवितात.
  • ४० ते ४५ टक्के गायी माजावर नियमितपणे येतात, १० ते १५ टक्के माजावरच येत नाहीत 
  • जनावर नियमित माजावर येण्यासाठीचांगला, सकस आहार, उत्तम पोषण आणि देखभालाची आवश्यकता  असते.
  • नसबंदी केलेल्या वळूच्या साह्यानेही माज ओळखणे सोपे जाते.
  • कृत्रिम रेतन योग्य वेळीच करावे किंवा नैसर्गिक पद्धतीने योग्य वेळी वळू दाखवावा.
  • २ ते ३ वेळा जनावर माजावर येऊन सुद्धा गाय व म्हैस गाभण राहत नाही असे निदर्शनास आल्यास लैंगिक तपासणी व योग्य तो उपचार पशुवैद्यकीयांकडून करून घ्यावा.

संपर्क : प्रा. अजय गवळी, ८००७४४१७०२
(सहायक प्राध्यापक, पशुजैवतंत्रज्ञान विभाग, के. के..वाघ कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

इतर अॅग्रो विशेष
अवजार उद्योगाला अर्थसंकल्पात प्रोत्साहन...अवजार क्षेत्राबाबत अनेक महिन्यांपासून शासन...
दुग्ध व्यवसायासाठी हवा स्वतंत्र निधीगेल्या वर्षभरात दूध व्यवसाय मोठ्या संकटाला तोंड...
‘पोल्ट्री’च्या वाढीसाठी हवे ठोस सरकारी...दुष्काळी भागातील कोरडवाहू शेतकऱ्यांना उद्योजकतेची...
पीकसंरक्षणातील खर्च कमी करायला हवायवतवाळ जिल्ह्यात कीडनाशक विषबाधेची जी गंभीर घटना...
राज्याचाही पिकांना दीडपट हमीभाव?मुंबई : आगामी निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून राज्यातील...
केवळ विदर्भातच थंडीपुणे : हवेतील आर्द्रता कमी होऊ लागली आहे....
शेतीमाल मूल्यसाखळी मजबुतीसाठी ठोस धोरण...शेतीमालाचे उत्पादन, काढणीपश्चात तंत्रज्ञान आणि...
पारंपरिक उत्साहात शिवजयंती साजरीपुणे : संपूर्ण महाराष्ट्रासह देश-विदेशात अनेक...
माजी आमदार जयंत ससाणे यांचे निधन नगर  :  कॉंगेसचे जिल्हाध्यक्ष माजी...
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...
‘महामेष’ योजना ३४ जिल्ह्यांत राबविणार...औरंगाबाद : राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना...
शेतीतील यांत्रिकीकरणासाठी हवे शासनाचे...अकोला ः अाजच्या बदलत्या काळात शेती पद्धतीत...
मध्य प्रदेशात गारपीटग्रस्तांना हेक्टरी...नवी दिल्ली ः मध्य प्रदेश राज्यात नुकत्याच...
गारपीटग्रस्तांना भरीव मदतीचा प्रस्ताव...नागपूर ः गारपीटग्रस्तांना सरकारकडून जाहीर करण्यात...
शेतकरी कंपन्यांच्या धान्य खरेदीबाबत...पुणे : हमीभावाने धान्य खरेदीत शेतकरी उत्पादक...
महसूल मंडळातील सरासरी उत्पादकतेनुसार...परभणी : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
गारपीटग्रस्त क्षेत्र तीन लाख हेक्टरमुंबई : राज्यात गेल्या आठवड्यात झालेल्या...
राजधानी दिल्लीत शेती क्षेत्रावर आज...नवी दिल्ली : देशाला नवे कृषी धोरण देण्यासाठी...
‘कापूस ते कापड’पासून आता ‘पिकणे ते...नाशिक : राज्यातील कापसावर प्रक्रिया होऊन...