Agriculture stories in Marathi, cattle raring advisory , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

पशूपालन सल्ला
प्रा. अजय गवळी
रविवार, 29 ऑक्टोबर 2017

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

जनावरातील माजाचे ऋतुचक्र : 
गाय, म्हैस एकदा माजावर आली असे दिसता तिला भरविले नाही किंवा ती गाभण राहिली नाही तर पुन्हा २१ दिवसांनी माजावर येते. माजावर आल्यानंतर १२ ते २४ तासांच्या वेळेत कृत्रिम रेतन पद्धतीचा अवलंब करून जनावर भरविल्यास गाभण राहण्याचे प्रमाण ७० टक्क्यांपर्यंत असते.
काळच्या वेळी माजावर आल्यास सायंकाळी व दुसऱ्या दिवशी सकाळी भरवावे. जर सायंकाळी माजावर आले असता दुसऱ्या दिवशी सकाळी किंवा दुपारी भरवावे. जर गाई, म्हशीचा एक माज ओळखण्यात असक्षम ठरल्यास भाकडकाळ हा पुढील २१ दिवसांनी लांबतो. मग तेवढ्या दिवसांचा पालन पोषणाचा खर्च अधिक वाढतो. वासरांची संख्या कमी मिळते.

जनावरांतील माजाबद्दलच्या काही महत्त्वाच्या बाबी : 

  • काही जनावरे माजावर असताना सुद्धा काही बाह्यरूपी लक्षणे दाखवीत नाहीत. अशा अप्रत्यक्ष माजाला मुक्त माज किंवा व्यक्त न होणारा माज असे म्हणतात 
  • साधारणतः रात्री ८ ते पहाटे ५ पर्यंत जनावर माजावर येण्याचे प्रमाण जास्त असते.
  • संकरित गायी, म्हशींच्या काही जातींमध्ये तिसऱ्या ते चौथ्या दिवशी थोडा रक्तस्राव बाहेर येतो. ३ ते ५ टक्के  काही गाभण गायीसुद्धा माज दाखवितात.
  • ४० ते ४५ टक्के गायी माजावर नियमितपणे येतात, १० ते १५ टक्के माजावरच येत नाहीत 
  • जनावर नियमित माजावर येण्यासाठीचांगला, सकस आहार, उत्तम पोषण आणि देखभालाची आवश्यकता  असते.
  • नसबंदी केलेल्या वळूच्या साह्यानेही माज ओळखणे सोपे जाते.
  • कृत्रिम रेतन योग्य वेळीच करावे किंवा नैसर्गिक पद्धतीने योग्य वेळी वळू दाखवावा.
  • २ ते ३ वेळा जनावर माजावर येऊन सुद्धा गाय व म्हैस गाभण राहत नाही असे निदर्शनास आल्यास लैंगिक तपासणी व योग्य तो उपचार पशुवैद्यकीयांकडून करून घ्यावा.

संपर्क : प्रा. अजय गवळी, ८००७४४१७०२
(सहायक प्राध्यापक, पशुजैवतंत्रज्ञान विभाग, के. के..वाघ कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

इतर अॅग्रो विशेष
कुटुंब एेवजी व्यक्ती घटक माणून कर्जमाफी...नागपूर : "शेतकरी सन्मान योजने" साठी आता कुटुंब...
सर्व इथेनॉल खरेदीची केंद्र शासनाची...नागपूर : अडचणीत असलेल्या साखर उद्योगाला...
गनिमी काव्याने ‘जाम’पुणे: दूध उत्पादकांनी गनिमी कावा करत राज्यभरात...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात पावसाचा जोर...पुणे ः गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून राज्यातील...
`एफआरपी`चे कारखाने संघाकडून स्वागतपुणे : साखर कारखाने अडचणीत असतानाही एफआरपीमध्ये...
पीकविमा सर्व्हर ‘अंडर मेंटेनन्स’अकोला  ः या खरीप हंगामात लागवड केलेल्या...
सेंद्रिय ऊस, हळद, खपली गव्हाला मिळवली...सांगली जिल्ह्यातील आरग येथील जयकुमार अण्णासो...
दूध पावडर बनली आंदोलनाची ठिणगीपुणे : राज्यातील दूध आंदोलनाला दूध पावडरची समस्या...
दूधाला २५ रुपये दर; आंदोलन मागेनागपूर : गायीच्या दुधाचा खरेदी दर प्रति लिटर...
होले झाले कलिंगड, खरबुजातील ‘मास्टर’पुणे जिल्ह्यातील बिरोबावाडी येथील केशव होले या...
शेतकरी केंद्रस्थानी ठेवून आखावी धोरणे स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर देशातील शेतकरी,...
‘निधी’चे सिंचनसर्वाधिक धरणांची संख्या असलेल्या आपल्या राज्याचा...
पेरूसाठी अतिघन लागवड पद्धत उपयुक्तपेरू हे फळझाड व्यापारीदृष्ट्या फार महत्त्वाचे...
ऊस ‘एफआरपी’त २०० रुपये वाढनवी दिल्ली ः ऊस उत्पादकांना दिलासा देण्यासाठी ‘...
स्वाभिमानीचा आज ‘चक्का जाम’पुणे: दुधासाठी शेतकऱ्यांना थेट पाच रुपये अनुदान...
पावसाचा जोर आेसरलापुणे : राज्यात सुरू असलेल्या पावसाचा जोर बुधवारी...
शेतमालाच्या रस्ते, जहाज वाहतुकीसाठी...पुणे ः शेतमालाला देशांतर्गत बाजारपेठ उपलब्ध...
राज्यात निर्यातक्षम केळीचा तुटवडाजळगाव ः राज्यात निर्यातक्षम केळीचा तुटवडा निर्माण...
हमीभाववाढीने २०० अब्ज रुपयांचा भारनवी दिल्ली : केंद्र सरकारने खरिपातील १४ पिकांच्या...
अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी...नवी दिल्ली : संसदेचे पावसाळी अधिवेशन सुरू...