Agriculture stories in Marathi, cattle raring advisory , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

पशूपालन सल्ला
प्रा. अजय गवळी
रविवार, 29 ऑक्टोबर 2017

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

कालवडीचे वजन २२५ ते २५० किलोच्या जवळपास असता ती माजावर येते. देशी जनावरांपेक्षा संकरित व परदेशी जातीची वासरे अतिशय झपाट्याने वाढतात. त्यांना देण्यात येणारा आहार हा वाढीचा व उत्तम प्रकारचा हवा. स्थानिक/देशी जातीच्या वासरांची वाढ झपाट्याने होत नसल्यामुळे वयात येण्यासाठी त्यांना संकरित व परदेशी वासारांपेक्षा दुप्पट वेळ लागतो.
जनावरांची वाढ मुख्यत्वे आनुवंशिकता व आहार यावर अवलंबून असते. तीन महिन्यांच्या आत गाय व म्हैस माजावर यायला हवी अशी अपेक्षा असते, परंतु विताना झालेला त्रास व झीज, एकंदरीत जनावरांची तब्येत यांवर ते अवलंबून असते. जनावर हे माजावर आल्यानंतर गाभण राहणे आवश्यक असते.

जनावरातील माजाचे ऋतुचक्र : 
गाय, म्हैस एकदा माजावर आली असे दिसता तिला भरविले नाही किंवा ती गाभण राहिली नाही तर पुन्हा २१ दिवसांनी माजावर येते. माजावर आल्यानंतर १२ ते २४ तासांच्या वेळेत कृत्रिम रेतन पद्धतीचा अवलंब करून जनावर भरविल्यास गाभण राहण्याचे प्रमाण ७० टक्क्यांपर्यंत असते.
काळच्या वेळी माजावर आल्यास सायंकाळी व दुसऱ्या दिवशी सकाळी भरवावे. जर सायंकाळी माजावर आले असता दुसऱ्या दिवशी सकाळी किंवा दुपारी भरवावे. जर गाई, म्हशीचा एक माज ओळखण्यात असक्षम ठरल्यास भाकडकाळ हा पुढील २१ दिवसांनी लांबतो. मग तेवढ्या दिवसांचा पालन पोषणाचा खर्च अधिक वाढतो. वासरांची संख्या कमी मिळते.

जनावरांतील माजाबद्दलच्या काही महत्त्वाच्या बाबी : 

  • काही जनावरे माजावर असताना सुद्धा काही बाह्यरूपी लक्षणे दाखवीत नाहीत. अशा अप्रत्यक्ष माजाला मुक्त माज किंवा व्यक्त न होणारा माज असे म्हणतात 
  • साधारणतः रात्री ८ ते पहाटे ५ पर्यंत जनावर माजावर येण्याचे प्रमाण जास्त असते.
  • संकरित गायी, म्हशींच्या काही जातींमध्ये तिसऱ्या ते चौथ्या दिवशी थोडा रक्तस्राव बाहेर येतो. ३ ते ५ टक्के  काही गाभण गायीसुद्धा माज दाखवितात.
  • ४० ते ४५ टक्के गायी माजावर नियमितपणे येतात, १० ते १५ टक्के माजावरच येत नाहीत 
  • जनावर नियमित माजावर येण्यासाठीचांगला, सकस आहार, उत्तम पोषण आणि देखभालाची आवश्यकता  असते.
  • नसबंदी केलेल्या वळूच्या साह्यानेही माज ओळखणे सोपे जाते.
  • कृत्रिम रेतन योग्य वेळीच करावे किंवा नैसर्गिक पद्धतीने योग्य वेळी वळू दाखवावा.
  • २ ते ३ वेळा जनावर माजावर येऊन सुद्धा गाय व म्हैस गाभण राहत नाही असे निदर्शनास आल्यास लैंगिक तपासणी व योग्य तो उपचार पशुवैद्यकीयांकडून करून घ्यावा.

संपर्क : प्रा. अजय गवळी, ८००७४४१७०२
(सहायक प्राध्यापक, पशुजैवतंत्रज्ञान विभाग, के. के..वाघ कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

इतर अॅग्रो विशेष
साखर विक्री मूल्य ३१ रुपये करण्यासाठी...पुणे : राज्यातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना एफआरपी...
खरीप, केळी पीकविम्याच्या परताव्यापासून...जळगाव  : प्रधानमंत्री खरीप पीकविमा योजनेत...
खोजेवाडीत लोकसहभागातून जनावरांची छावणीनगर : दुष्काळाने होरपळ होत असलेल्या भागात शासनाने...
जमीन सुपीकता, नियोजनातून साधली शेतीमांजरी (जि. पुणे) येथील माधव आणि सचिन हरिलाल घुले...
मोकळ्या माळरानावर हिंडवतूया...चारा द्या...सांगली ः दूध इकून दौन पैकं मिळत्याती म्हणून...
मंगेशी झाली वंचितांची मायउपेक्षितांच्या जगण्याला अर्थ प्राप्त करून...
गेल्या वर्षीच्या अवकाळीपोटी साठ लाखांची...मुंबई : गेल्या वर्षी मार्च महिन्यात...
उत्तर प्रदेश, हरियाना, पंजाबप्रमाणे...पुणे : जागतिक साखरेचे बाजार आणि खप विचारात घेता...
पूर्व विदर्भात पावसाला पाेषक हवामानपुणे : बंगालच्या उपसागरातील वादळी स्थिती, कोकण...
कांदा दरप्रश्नी पंतप्रधानांना साकडेनाशिक : कांद्याला उत्पादन खर्चावर आधारित...
खानदेशात चाराटंचाईने जनावरांची होरपळ...जळगाव : जिल्ह्यात रोज लागणाऱ्या चाऱ्यासंबंधी...
अडत्याकडून ‘टीडीएस’ कपातीची बाजार...धुळे  : शेतकऱ्यांकडून शेतमाल विक्रीनंतर...
अमरावती विभागात महिन्यात हजारवर शेतकरी...अकोलाः सततची नापिकी, कर्जबाजारीपणा आणि या वर्षी...
‘शेतकऱ्यांच्या प्रश्नी आमदार-...परभणी  : उसाला एफआरपीनुसार दर देण्यात यावा,...
ऊसरसात शर्कराकंदाचे मिश्रण शक्यपुणे : राज्यातील साखर कारखान्यांचा घटलेला गाळप...
जागरूक व्यवहारासाठी माहितीचा अधिकारगाव आणि तालुका पातळीवर शेती क्षेत्राशी संबंधित जी...
पाण्यावर पहाराविहीर अथवा बोअरवेल खोदाईवर नियंत्रण, अधिक खोल...
विदर्भात उद्यापासून पावसाची शक्यता;...पुणे : बंगालच्या उपसागरात तयार होत असलेली...
मराठवाड्यात रब्बी पिकांची होरपळ सुरूऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील पेरणी झालेल्या रब्बी...
खानदेशातील विहिरींच्या पाणीपातळीत घटधुळे : अत्यल्प पावसामुळे खानदेशातील...