Agriculture stories in Marathi, feed management for milking cattle | Agrowon

जास्त दुग्धोत्पादनासाठी वाढवा अाहारातील पोषणतत्त्वे
डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, डॉ. मत्स्यगंधा पाटील
गुरुवार, 26 ऑक्टोबर 2017

दुधाळ जनावरांमध्ये पोषणतत्त्वाच्या अभावामुळे रोग उद्‌भवतात. जनावरे वेळेत माजावर येत नाहीत. यामुळे आर्थिक नुकसान होते. त्यामुळे कमी आहारातून जनावरांची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.

दुधाळ जनावरांमध्ये पोषणतत्त्वाच्या अभावामुळे रोग उद्‌भवतात. जनावरे वेळेत माजावर येत नाहीत. यामुळे आर्थिक नुकसान होते. त्यामुळे कमी आहारातून जनावरांची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.

संकरित दुधाळ जनावरांचे दूध 
 उत्पादन हे देशी जनावरांपेक्षा जास्त असते. दूध देण्याच्या सुरवातीच्या ६ आठवड्यांमध्ये दूध तयार करण्यासाठी लागणाऱ्या पोषकतत्त्वांचे प्रमाण हे आहारातून मिळणाऱ्या पोषणतत्त्वांच्या प्रमाणापेक्षा जास्त असते. कारण या काळात जनावरांचा आहार कमी असतो. कमी आहारातून त्यांची शरीराची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होत नाही. म्हणून या काळात दूध उत्पादनासाठी गायी/ म्हशींच्या शरीरात साठवलेल्या पोषणतत्त्वांचा वापर केला जातो. त्यामुळे या काळात जनावरांचे दिवसेंदिवस वजन कमी होते व जनावर अशक्त होते. त्यामुळे पुढील दूध उत्पादन कमी मिळते. 

  • दूध देण्याच्या सुरवातीच्या सहा आठवडे कालावधीमध्ये कमी आहारातून पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.
  • पोषणतत्त्वांची घनता वाढवण्यासाठी अाहारात द्विदल चारा पिकांचा वापर करणे, संरक्षित स्निग्ध पदार्थ, संरक्षित प्रथिने यांचा वापर करणे फायदेशीर ठरते.

चॅलेंज फिडिंग किंवा जास्तीचा आहार

  • गाय / म्हैस विण्याच्या अगोदर दोन आठवडे खुराकाचे प्रमाण दैनंदिन मात्रेपेक्षा वाढवणे याला चॅलेंज फिडिंग असे म्हणतात.
  • दैनंदिन मात्रेपेक्षा सुरुवातीला ५०० ग्रॅम प्रतिदिन याप्रमाणे खुराकाच्या प्रमाणात वाढ करावी नंतर प्रतिदिन ५०० ते १००० ग्रॅम प्रति १०० किलो वजनास याप्रमाणे खुराकाचे प्रमाण ठेवावे. 
  • जास्त खुराकाच्या प्रमाणामुळे दूध उत्पादनात जास्तीत जास्त वाढ होते. तसेच ज्या जनावरांची पचनक्षमता जास्तीत जास्त पोषणतत्वांच्या पचनासाठी तयार होते यामुळे प्रतिवेत दूध उत्पादनात वाढ होते.
  •  दुधाळ जनावरांना त्यांच्या वजनाप्रमाणे दूध देण्याचे प्रमाण व दुधातील स्निग्धांश (फॅट)चे प्रमाण यानुसार आहारामध्ये हिरवा 
  • चारा (एकदल आणि द्विदल), वाळला चारा व खुराकाचा वापर करावा.

दुधाळ जनावरांसाठी खुराक

घटक खुराक-१ खुराक-२
 
मका भरडलेला ३३ ५०
शेंगदाणा पेंड २० ---
मोहरी पेंड १० ----
सरकी पेंड ०३ ३०
गहू भुसा १५ ---
उडीद चुरी --- १७
राईस पॉलिश १० ----
तेलविरहित राईस पॉलिश ०६ ---
क्षार मिश्रण
 
०२ ०२
मीठ ०१ ०१

संपर्क -  डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...
जनावरांच्या खाद्यामध्ये अचानक बदल करणे...कोवळा चारा, निकृष्ट दर्जाचा चारा किंवा बुरशीची...
जनावरांतील रोगनिदानासाठी प्रयोगशाळा...तात्काळ रोगनिदान व योग्य उपचार केल्यामुळे औषधांचा...
गाई, म्हशींची दुग्धोत्पादन क्षमता वाढवा...सध्याच्या काळात सेक्स सीमेन किंवा सॉर्डेड सीमेन,...
ओळखा लिस्टेरिओसिस आजाराची लक्षणेजनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
पशुसल्लावाढत्या तापमानात जनावरांच्या आहार...
प्रजननक्षमता सक्षम करण्यासाठी...सुयोग्य व समतोल आहारातून जनावरांना ऊर्जा, प्रथिने...
जनावरांमध्ये प्रसूतीनंतर येणाऱ्या समस्याजनावर गाभण असताना व विताना जर व्यवस्थित लक्ष दिले...