Agriculture stories in Marathi, feed management for milking cattle | Agrowon

जास्त दुग्धोत्पादनासाठी वाढवा अाहारातील पोषणतत्त्वे
डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, डॉ. मत्स्यगंधा पाटील
गुरुवार, 26 ऑक्टोबर 2017

दुधाळ जनावरांमध्ये पोषणतत्त्वाच्या अभावामुळे रोग उद्‌भवतात. जनावरे वेळेत माजावर येत नाहीत. यामुळे आर्थिक नुकसान होते. त्यामुळे कमी आहारातून जनावरांची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.

दुधाळ जनावरांमध्ये पोषणतत्त्वाच्या अभावामुळे रोग उद्‌भवतात. जनावरे वेळेत माजावर येत नाहीत. यामुळे आर्थिक नुकसान होते. त्यामुळे कमी आहारातून जनावरांची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.

संकरित दुधाळ जनावरांचे दूध 
 उत्पादन हे देशी जनावरांपेक्षा जास्त असते. दूध देण्याच्या सुरवातीच्या ६ आठवड्यांमध्ये दूध तयार करण्यासाठी लागणाऱ्या पोषकतत्त्वांचे प्रमाण हे आहारातून मिळणाऱ्या पोषणतत्त्वांच्या प्रमाणापेक्षा जास्त असते. कारण या काळात जनावरांचा आहार कमी असतो. कमी आहारातून त्यांची शरीराची पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होत नाही. म्हणून या काळात दूध उत्पादनासाठी गायी/ म्हशींच्या शरीरात साठवलेल्या पोषणतत्त्वांचा वापर केला जातो. त्यामुळे या काळात जनावरांचे दिवसेंदिवस वजन कमी होते व जनावर अशक्त होते. त्यामुळे पुढील दूध उत्पादन कमी मिळते. 

  • दूध देण्याच्या सुरवातीच्या सहा आठवडे कालावधीमध्ये कमी आहारातून पोषणतत्त्वांची गरज पूर्ण होण्यासाठी आहारातील पोषणतत्त्वांची घनता वाढवणे आवश्‍यक आहे.
  • पोषणतत्त्वांची घनता वाढवण्यासाठी अाहारात द्विदल चारा पिकांचा वापर करणे, संरक्षित स्निग्ध पदार्थ, संरक्षित प्रथिने यांचा वापर करणे फायदेशीर ठरते.

चॅलेंज फिडिंग किंवा जास्तीचा आहार

  • गाय / म्हैस विण्याच्या अगोदर दोन आठवडे खुराकाचे प्रमाण दैनंदिन मात्रेपेक्षा वाढवणे याला चॅलेंज फिडिंग असे म्हणतात.
  • दैनंदिन मात्रेपेक्षा सुरुवातीला ५०० ग्रॅम प्रतिदिन याप्रमाणे खुराकाच्या प्रमाणात वाढ करावी नंतर प्रतिदिन ५०० ते १००० ग्रॅम प्रति १०० किलो वजनास याप्रमाणे खुराकाचे प्रमाण ठेवावे. 
  • जास्त खुराकाच्या प्रमाणामुळे दूध उत्पादनात जास्तीत जास्त वाढ होते. तसेच ज्या जनावरांची पचनक्षमता जास्तीत जास्त पोषणतत्वांच्या पचनासाठी तयार होते यामुळे प्रतिवेत दूध उत्पादनात वाढ होते.
  •  दुधाळ जनावरांना त्यांच्या वजनाप्रमाणे दूध देण्याचे प्रमाण व दुधातील स्निग्धांश (फॅट)चे प्रमाण यानुसार आहारामध्ये हिरवा 
  • चारा (एकदल आणि द्विदल), वाळला चारा व खुराकाचा वापर करावा.

दुधाळ जनावरांसाठी खुराक

घटक खुराक-१ खुराक-२
 
मका भरडलेला ३३ ५०
शेंगदाणा पेंड २० ---
मोहरी पेंड १० ----
सरकी पेंड ०३ ३०
गहू भुसा १५ ---
उडीद चुरी --- १७
राईस पॉलिश १० ----
तेलविरहित राईस पॉलिश ०६ ---
क्षार मिश्रण
 
०२ ०२
मीठ ०१ ०१

संपर्क -  डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...
जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास फॅट,...संतुलित पशुखाद्यामध्ये प्रथिने, पिष्टमय पदार्थ,...
दर्जेदार पशुखाद्यातून होते पोषण,...गाई-म्हशींना दूध उत्पादनासाठी बरेचसे पौष्टिक घटक...
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...