Agriculture stories in Marathi, Importance of wax in honeybee hive, Agrowon , Maharashtra | Agrowon

मध पोळ्यातील मेणाचे महत्त्व
प्रशांत सावंत, सारिका सासवडे
बुधवार, 25 ऑक्टोबर 2017
  • पोळ्याच्या बांधकामासाठी लागणारा मुख्य व एकमेव कच्चा माल म्हणजे मधमाश्‍यांचं मेण. मधमाश्‍यांमधील कोवळ्या वयाच्या कामकरी माश्‍यांच्या उदर भागात असलेल्या मेणग्रंथींच्या चार जोड्यांमधून मेण स्रवते. 
  • मधमाश्यांच्या कुटुंबाची मेणाची गरज हंगामानुसार संपते. वयोमानाप्रमाणे कामकरी माश्‍यांच्या मेणग्रंथी अकार्यक्षम होतात. 
  • फुलोऱ्याच्या हंगामात पूर्णवाढीच्या एपिस मेलिपेराच्या मोहळातील पोळ्यात सुमारे ५०,००० ते ७५,००० षटकोनी घरे असतात. त्यांची व्याप्ती २ चौरस मीटर एवढी भरते. अशा पोळ्यासाठी ८०० ग्रॅम मेण लागते.
  • पोळ्याच्या बांधकामासाठी लागणारा मुख्य व एकमेव कच्चा माल म्हणजे मधमाश्‍यांचं मेण. मधमाश्‍यांमधील कोवळ्या वयाच्या कामकरी माश्‍यांच्या उदर भागात असलेल्या मेणग्रंथींच्या चार जोड्यांमधून मेण स्रवते. 
  • मधमाश्यांच्या कुटुंबाची मेणाची गरज हंगामानुसार संपते. वयोमानाप्रमाणे कामकरी माश्‍यांच्या मेणग्रंथी अकार्यक्षम होतात. 
  • फुलोऱ्याच्या हंगामात पूर्णवाढीच्या एपिस मेलिपेराच्या मोहळातील पोळ्यात सुमारे ५०,००० ते ७५,००० षटकोनी घरे असतात. त्यांची व्याप्ती २ चौरस मीटर एवढी भरते. अशा पोळ्यासाठी ८०० ग्रॅम मेण लागते.
  • भारतीय सातेरी जातीच्या पोळ्यातील कामकरी मधमाश्यांच्या घराचा आकार लहान असतो. दक्षिणेतील सपाटीवरच्या क्षेत्रात ही घरे ४.२५ मि.मी. रुंदीची असतात. जसजसे उत्तरेकडे जावे तसतसा हा आकार मोठा होत जातो. 
  • सर्वात लहान आकार ४.२५ मि. मी. हा केरळमध्ये, तर त्याहूनही लहान ४.२० मि.मी. श्रीलंकेमध्ये सापडतो. या दोन्ही जातींच्या मेणाचे विलयबिंदूही वेगळे असतात. 
  • भारतीय सातेरी मधमाशीचे मेण ६० अंश सेल्सिअस तापमानाला वितळते, तर विदेशी मेण हे ६२ अंश सेल्सिअस तापमानाच्या आसपास वितळते.
  • १६८४ मध्ये मार्टिन जॉन यांनी मधमाश्यांच्या मेणाची उत्पत्ती त्यांच्या उदरभागात होते, असा शोध सर्वप्रथम लावला. 
  • मेणाच्या पातळ चकत्या त्यांनी तिथं पाहिल्या आणि त्यांचा उपयोग पोळी बांधायला केला जातो अशी नोंद केली. मेणाची निर्मिती मधमाशीच्या एकूण आठ मेणग्रंथींतून होते. 
  • कोवळ्या वयाच्या कामकरी माशांच्या उदरभागातील मेणकप्प्यांमध्ये मेणाच्या पांढऱ्या चकत्या दिसतात. मेणाच्या चकत्या तयार होण्यापूर्वी मेण द्रवरूप असते. 
  • दोन दिवस वयाच्या कामकरी मधमाश्यांच्या रक्तातील चयापचय प्रक्रियेचा परिणाम म्हणून मेण तयार होते. मधमाश्‍यांनी खाल्लेल्या व शोषण केले गेलेल्या मधातील साखरेच्या पचनातून शेवटी मेण ग्रंथींमध्ये मेणनिर्मिती होते. 
  • एक किलो मेण तयार होण्यासाठी सुमारे ८ ते ९८ किलोग्रॅम मध मधमाश्‍यांना पचवावा लागतो. 
  • ताजे शुद्ध मेण रंगाने पांढरे दिसते. मात्र, मधमाश्‍यांच्या पोळ्यात किंचित पिवळी छटा दिसू लागते. कारण त्यावर परागकणातील कॅरटिनॉईड रंगकणांचा परिणाम होतो. हे कण मेणात विद्राव्य असतात. 
  • मेणाच्या चकत्यांचा बांधकामासाठी वापर होताना त्यात लाळेचा अंश मिसळतो, तोच या रंगकणांचा स्रोत असावा. 
  • वारंवार वापरानंतर पिलाण्याची पोळी गडद रंगाची होत जातात, कारण त्यामध्ये अनेक पिढ्यांच्या पिलाण्याची कात वा जुनी त्वचा मिसळत जाते.
शुद्ध मेणाची मानके
खनिजे     ०.५ टक्के  
बेन्झिनमध्ये न विरघळणारे पदार्थ  १.०० टक्का
पाण्यात विरघळणारे पदार्थ     ०.५ टक्के
वायुरूप तत्त्वे   १ टक्का 
घनता     ०.९५ टक्के
मेणाचे भौतिक गुणधर्म 
मेणाचं विशिष्ट गुरुत्व     ०.९०
गंध     मधासारखा
विद्राव्यता     पाण्यात अविद्राव
थंड अल्कोहोलमध्ये किंचित विद्राव्य, बाष्पनशील तेलांमध्ये व क्लोरोफॉर्म, इथर, बेन्झीन आणि कार्बन डाय-सल्फाईडमध्ये पूर्ण विद्राव्य. -

 

इतर कृषिपूरक
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...
शेतीचा हिशोब ठेवा शास्त्रीय पद्धतीनेशेतीकडे केवळ उपजीविकेचे साधन असे न समजता व्यवसाय...
काटेकोर व्यवस्थापनातून फायदेशीर...दुग्धव्यवसायात जनावरांना संतुलित खाद्यपुरवठा न...