Agriculture Stories in Marathi, Post Harvest technology | Agrowon

काढणीपश्‍चात नुकसान टाळण्यासाठी उपाययोजना
मंजाबापू गावडे
गुरुवार, 24 ऑगस्ट 2017

बहुतांश भाजीपाला पिके ही काढणीनंतर लवकर खराब होतात. ती अधिक काळ टिकवण्यासाठी काढणीपूर्वीपासूनच उपाययोजना केल्यास फायदा होतो. 

सूक्ष्मजिवांच्या प्रादुर्भावामुळे काढणीपश्‍चात शेतमालाचे मोठे नुकसान होते. हे टाळण्यासाठी काढणीनंतर विविध पातळ्यांवर काही उपाययोजना कराव्यात.  

बहुतांश भाजीपाला पिके ही काढणीनंतर लवकर खराब होतात. ती अधिक काळ टिकवण्यासाठी काही उपाययोजना काढणीपूर्वीपासूनच केल्यास फायदा होतो. 

काढणीपूर्वी व नंतर करावयाच्या उपाययोजना : 

  •  काढणीनंतर फळे, भाजीपाला पिकांवर फळकूज, काळी बुरशी या रोगांचा प्रादुर्भाव होतो. तो टाळण्यासाठी काढणीच्या योग्य कालावधी आधी शिफारशीत बुरशीनाशकाची फवारणी घ्यावी.
  •  काढणीवेळी फळे एकमेकांना घासणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. कारण घासल्यामुळे फळांवर जखमा होतात. त्यासाठी सूक्ष्मजिवांचा प्रादुर्भाव होतो.   
  •  भाजीपाला पिकांची काढणी शक्यतो सकाळी (थंड वातावरणात) करावी. काढणीनंतर भाजीपाला शीतगृहात साठवणुकीपूर्वी त्यांचे पूर्वशीतकरण (प्री-कुलिंग) करावे. पूर्वशीतकरणासाठी थंड पाण्याचाही (हायड्रो कुलिंग) वापर करता येतो. पूर्वशीतकरणामुळे सूक्ष्म जिवाणूंची कार्यक्षमता घटते.

साठवणूक करताना घ्यावयाची काळजी 

  •  फळे-भाजीपाला साठवणुकीपूर्वी प्रतवारी करावी. कीड-रोगांचा संसर्ग झालेला, जास्त पिकलेला शेतमाल वेगळा करावा. त्यामुळे चांगल्या शेतमालाला होणारा प्रादुर्भाव रोखता येतो.
  •  भाजीपाल्याची तात्पुरत्या स्वरूपात साठवणूक करावयाची असल्यास शीतखड्ड्याचा वापर करावा. शीतखड्ड्यामुळे भाजीपाल्याचे तापमान कमी होऊन बाष्पीभवन, श्वसन, पक्व होणे यासारख्या जैविक क्रिया मंदावतात. परिणामी हा माल काढणीनंतर ५ -७ दिवसांपर्यंत ताज्या अवस्थेत टिकून राहतो. 
  •  काही पिके थंड वातावरणात साठवणूक केल्यास जखमा होतात. त्यातून सूक्ष्मजीवांचा प्रादुर्भाव होऊन ती खराब होतात. असा भाजीपाला काढणीनंतर ३७ - ४२ अंश सेल्सिअस तापमानात साठवावा. त्यामळे त्याची रोगप्रतिकारक क्षमता वाढते. उदा. लेट्यूस. 

पॅकिंग करताना घ्यावयाची काळजी 

  •  शेतमाल पॅक करावयाच्या साधनात पुरेशी हवा खेळती राहावी. अन्यथा पॅकेजिंगमधील तापमान वाढून आतील शेतमाल लवकर पक्व होताे. शेतमाल एकमेकांवर ठेवल्यास खालील थरातील शेतमालावर ताण वाढतो. त्यांच्या अंतर्गत भागात इजा होते. त्यामुळे चांगले वायुविजन असलेल्या व एकावर एक फळ्या मांडलेल्या ट्रकचा वाहतुकीसाठी वापर करावा. 
  •  शेतमाल पॅकिंग करताना इथिलीन, कार्बनडाय ऑक्साईड रोधक घटकांचा वापर करावा. 
  •  एमएपी (मॉडिफाईड अॅटमॉस्फेअर पॅकेजिंग) पॅकेजिंगचा वापर करावा. अशा पॅकेजिंगमध्ये ऑक्सिजन व कार्बनडाय ऑक्साईड या वायुंचे संतूलन राहील, अशा पद्धतीने व्यवस्था केलेली असते. उदा पेट (पीईटी पॉलिइथिलिन टेरेप्थॅलेट) बॉक्स.
  • वातानुकूलित वाहनातून शेतमालाची वाहतूक करावी.

निर्यातक्षम द्राक्षांसाठी ग्रेपगार्डचा वापर 

  • निर्यातक्षम द्राक्षाच्या काढणीनंतर त्यांचे कीड- रोगांपासून संरक्षण करण्यासाठी ग्रेपगार्डचा वापर करावा. मात्र ग्रेपगार्डचा वापर करण्यापूर्वी द्राक्षांचे पूर्वशीतकरण करावे. गरजेनुसार स्लो रिलीज, क्वीक रिलीज व ड्युएल रिलीज ग्रेपगार्डचा वापर करावा.
  •  स्लो रिलीज : या प्रकारात पुडीतील गंधक सावकाश रिलीज होतो. अधिक काळ परिणाम कारक राहतो. 
  •  क्वीक रिलीज : या प्रकारात गंधकाची वाफ त्वरित बाहेर पडते. परिणामकारकता लवकर संपुष्टात येते. 
  •  ड्युएल रिलीज : या प्रकारात विशिष्ट रचनेमुळे मंद व जलद अशा दोन्ही गतीने गंधक वायूची निर्मिती होते. त्यामुळे अधिक काळ त्यांचा वापर होतो. 

 : मंजाबापू गावडे, ९४२२९२२०६०
(कृषी तंत्रज्ञान माहिती केंद्र, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी)

 

टॅग्स

इतर अॅग्रो विशेष
पेरूसाठी अतिघन लागवड पद्धत उपयुक्तपेरू हे फळझाड व्यापारीदृष्ट्या फार महत्त्वाचे...
ऊस ‘एफआरपी’त २०० रुपये वाढनवी दिल्ली ः ऊस उत्पादकांना दिलासा देण्यासाठी ‘...
स्वाभिमानीचा आज ‘चक्का जाम’पुणे: दुधासाठी शेतकऱ्यांना थेट पाच रुपये अनुदान...
पावसाचा जोर आेसरलापुणे : राज्यात सुरू असलेल्या पावसाचा जोर बुधवारी...
शेतमालाच्या रस्ते, जहाज वाहतुकीसाठी...पुणे ः शेतमालाला देशांतर्गत बाजारपेठ उपलब्ध...
राज्यात निर्यातक्षम केळीचा तुटवडाजळगाव ः राज्यात निर्यातक्षम केळीचा तुटवडा निर्माण...
हमीभाववाढीने २०० अब्ज रुपयांचा भारनवी दिल्ली : केंद्र सरकारने खरिपातील १४ पिकांच्या...
अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी...नवी दिल्ली : संसदेचे पावसाळी अधिवेशन सुरू...
संत गाडगेबाबांचा भक्त करतोय गावोगावी...संतविचार तसेच लोककला यांच्या माध्यमातूनही...
एकात्मिक शेतीचा गाडा कुठे अडला?पावसाच्या पाण्यावरील जिरायती शेती, शेतीपूरक...
बळी ः अफवांचे अन्‌ अनास्थेचेहीधुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्‍यात राईनपाडा...
मराठवाड्यात २१ टक्‍केच कर्जवाटपऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत...
बोंड अळी, तुडतुड्यामुळे नुकसानग्रस्त...नागपूर : बोंड अळीच्या प्रादुर्भावामुळे...
दुध आंदोलनाची धग कायमपुणे : दुधाला प्रतिलिटर पाच रुपये दरवाढ...
दूध प्रश्नावर दिल्लीत विविध उपायांची...नवी दिल्ली/पुणे  ः दूध दरप्रश्‍नी ताेडगा...
जानकरांशी वाद घालणाऱ्या शेतकऱ्याचा...नगर ः दुधासह शेतीमालाला दर मिळावा यासाठी सरकार...
पावसामुळे १७ हजार हेक्टरवरील पिकांचे...पुणे: राज्याच्या काही भागात संततधार सुरू...
नद्या- नाले तुडुंब, धरणे ‘आेव्हरफ्लो’पुणे : राज्यात सुरू असलेल्या दमदार पावसामुळे...
वैविध्यतेने नटलेली १३ एकरांवरील...लातूर जिल्ह्यातील अजनसोंडा (बु.) (ता. चाकूर)...
वीस गुंठ्यांत ‘एक्साॅटीक' भाजीपाला...जालना जिल्ह्यातील साष्टे पिंपळगाव येथील...