agriculture stories in marathi, RAJENDRA MUCHUNDDI success story | Agrowon

झोपडीत राहणारा मजूर झाला प्रगतीशील बागायतदार
अभिजित डाके
मंगळवार, 3 एप्रिल 2018

पाण्याचे प्रचंड दुर्भिक्ष. इच्छा असूनही प्रगतीशील शेतीची वाट त्यामुळे खुंटलेली. वडिलांनी तब्बल पंचवीस वर्षे तर मुलानेही काही काळ मजुरी केली. पण प्रयत्न, धैर्य, चिकाटी हे गुण असल्यास अडथळे दूर सारून प्रगतीला कारणीभूत ठरतात. अनेक वर्षे झोपडीत राहून आज स्वतःची विकसित केलेली डाळिंब शेती आणि त्या आधारे घर उभारून कुटुंबाला समाधानी बनवणारे शेतकरी म्हणजे सोन्याळ (जि. सांगली) येथील राजेंद्र मधुगौंड्डा मुचंड्डी. त्यांची ही यशकथा.

पाण्याचे प्रचंड दुर्भिक्ष. इच्छा असूनही प्रगतीशील शेतीची वाट त्यामुळे खुंटलेली. वडिलांनी तब्बल पंचवीस वर्षे तर मुलानेही काही काळ मजुरी केली. पण प्रयत्न, धैर्य, चिकाटी हे गुण असल्यास अडथळे दूर सारून प्रगतीला कारणीभूत ठरतात. अनेक वर्षे झोपडीत राहून आज स्वतःची विकसित केलेली डाळिंब शेती आणि त्या आधारे घर उभारून कुटुंबाला समाधानी बनवणारे शेतकरी म्हणजे सोन्याळ (जि. सांगली) येथील राजेंद्र मधुगौंड्डा मुचंड्डी. त्यांची ही यशकथा.

सांगली जिल्ह्यातील जत तालुक्‍याच्या पूर्व भाग दुष्काळीच. तालुक्यातील लोकांना म्हणूनच मजुरीशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता. सोन्याळ येथील राजेंद्र मुचंड्डी यांची बोलकी व्यथाच तालुक्याचे चित्रच स्पष्ट करते. आमची साडेतीन एकर माळरान जमीन. पाणी नसल्याने कुसळदेखील उगवत नव्हते. कुटूंब चालवायचं म्हटलं तर पैसा पाहिजे. वडिलांनी तब्बल २५ वर्षे दुसऱ्यांच्या दारी चाकरी केली. त्या वेळी वर्षाला ३० रुपये हाती पडायचे. कुटुंबाची फरफट व्हायची. झोपडीत राहायचो. जगण्यासाठी पैसा लागतो एवढचं माहिती होतं. केवळ वडिलांच्या उत्पन्नातून उदरनिर्वाह करणं कठीण होतं. मग आम्ही भावांनी डाळिंबाच्या बागेत मोलमजुरी करायला सुरवात केली.

मजुरी करता करता प्रशिक्षण

तशी आमची शेती होतीच. पण पाण्याशिवाय काहीच शक्य नव्हतं. सलग सात वर्षे डाळिंब बागेत मजुरीचे कष्ट उपसणे सुरू होते. डाळिंबाची काढणी, पॅकिंग करणे ही कामे अंगवळणी पडली होती. हळूहळू कोणता बहार धरायचा, कशा पद्धतीने डाळिंब पिकाची निगा राखायची याचे ज्ञान मिळवत गेलो. आपल्याच माळरानात आपणच डाळिंब पिकवली तर? असा विचार पुढे येऊ लागला. त्यातून आर्थिक झळा कमी होणार होत्या. मग त्यादृष्टीने प्रयत्न सुरू झाले. राजेंद्र सांगत होते. कधी तरी कर्नाटक भागातील डाळिंबाच्या शेतात जाऊन काम केल्यानं तिथल्या काही गोष्टी शिकायला मिळाल्या. पिकाचा अभ्यास पक्का होत गेला.

जगण्याची उमेद, डाळिंबाचा श्रीगणेशा

खरं तर पुढं कसलाच आशावाद दिसत नव्हता. पण कुटूंब चालवणं भाग होतं. जगण्याची उमेद हवी तरच आपण यशस्वी होऊ हे सांगताना मधुगौंडा मुचंड्डी (वय ६८) यांच्या डोळ्यात अश्रू तरारले होते.
सन २०१० च्या दरम्यान अखेर डाळिंब लागवडीचे धाडस केले. भगवा वाणाची सुमारे दीड एकरांत लागवड झाली. पाणी नसलं तरी मागे हटून चालणार नव्हते. सुरवातीच्या काळात टॅंकरने पाणी देऊन बाग जगविली. हळूहळू बाग उत्पादन देऊ लागली. डाळिंबातलं उत्पन्न आणि आत्तापर्यंत पैपे गोळा केलेलं एकत्र करायला सुरवात केली.

जिद्दीने काम करीत राहिलो

पाणीटंचाईचं सावट कायम होतंच. त्यामुळे बोअर घेण्याचा निर्णय घेतला. पण पाणीच लागले नाही. त्यामुळे निराश झालो. तरीपण जिद्द सोडली नाही. सुमारे ४० हून अधिक बोअरवेल शेतात मारल्या. जमवलेले काही लाख रुपये त्यात खर्च केले. अखेर प्रयत्नांना यश आलं. दोन बोअर्सना पाणी लागलं. आनंद झाला. पण हे पाणी कायमस्वरुपी टिकेल का याची शाश्‍वती नव्हती. त्यामुळे स्वःखर्चातून शेततळे उभारण्याचे ठरवले. बोअरचे पाणी त्यामध्ये साठवून शेतीला ते देण्याचे नियोजन केले आहे.
राजेंद्र यांनी आपली कथा विषद केली.

ज्ञानाची देवाणघेवाण

आज सुमारे आठ वर्षांच्या अथक प्रयत्नांतून मुचंड्डी डाळिंबाच्या शेतीत स्थिरस्थावर झाले आहेत.
परिसरातील मित्र मंडळी त्यांच्या शेतात एकत्र येतात. व्यवस्थापनाबाबत सविस्तर चर्चा होते.
कोणत्या बहारात काय दर मिळतो, कोणत्या व्यापाऱ्याकडे विक्री करायची अशा चर्चा होतात.
पाणी, खत व्यवस्थापन हेदेखील त्यात विषय असतात. आज मुचंड्डी दरवर्षी मृग बहारातील डाळिंब घेतात. उशिरा हस्त बहार घेण्यासंबंधीचा प्रयोगही त्यांनी ॲग्रोवनमध्ये वाचला. त्यानुसार आटपाडी तालुक्‍यातील प्रगतशील शेतकऱ्यांची भेट घेऊन अधिक माहिती घेणे पसंत केले. अभ्यास करून हादेखील प्रयत्न यंदा केला आहे. आपल्या शेतीतील जडणघडणीत ॲग्रोवन व मित्रपरिवार यांचा मोलाचा वाटा असल्याचे ते सांगतात. आज दीड एकरातील डाळिंब हेच त्यांचे पैसे देणारे पीक आहे. जोडीला
खरीप, रब्बी हंगामातील पिके असतातच.

अलीकडील वर्षांतील उत्पादन (एकूण क्षेत्रातील) व दर (प्रति किलो)
सन २०१७ - साडेपंधरा टन.......७० रु.
सन २०१६ - १४ टन..... ५० रु.
सन २०१५ - १० टन ६५ रु.

 

अनेक वर्षे झोपडीत राहिलो. मजुरी केली. आता स्वतःची बाग कसतो. पाण्याचा आधार झाला आहे. शेततळे उभारले आहे. पक्के घर बांधले आहे. दोन टू व्हीलर्स घेतल्या आहेत. कुटुंबाला सुस्थितीत ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे. समाधान कमावले आहे. तेच आमच्यासाठी महत्त्वाचे आहे. शेतीत कधी नफा तर कधी तोटा होत असतोच. पण आपण न थांबता पुढे जात राहिले पाहिजे.
- राजेंद्र मुचंड्डी - ९७६४६०५३२१

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
संत्रा बागेत काटेकोर पाणी व्यवस्थापन संत्रा पिकात पाणी व्यवस्थापन अत्यंत चोख ठेवावे...
शून्यातून राऊत दांपत्याने उभारली...लातूर जिल्ह्यात नागरसोगा (ता. औसा) येथील राऊत...
पेरू, अॅपलबेरमधून पीक बदल, कष्टातून...पारंपरिक शेती पद्धतीत बदल करून व सेंद्रिय...
उत्कृष्ठ कारली पिकवण्यात पाटील यांचा...लोणी (ता. चोपडा, जि. जळगाव) येथील भरत, गणेश व...
पाणी व्यवस्थापनातून नळावणे गावाची...अनेक वर्षांच्या पाणीटंचाईतून मुक्त होण्यासाठी...
पाणी व्यवस्थापनातून वाढविली कापसाची...आत्महत्याग्रस्त यवतमाळ जिल्ह्यातील अंबोडा (ता....
पाणी व्यवस्थापनातून ग्रामविकासपाण्यासाठी कायम संघर्ष करीत असलेल्या कान्होळ (जि...
‘आर्टिफिशियल इंटिलिजन्स’कडे आयटी...‘आर्टिफिशियल इंटिलिजन्स’ हेच येत्या काळातील...
डेरे यांनी उभारली अत्याधुनिक सिंचन...सातारा जिल्ह्यातील कवठे येथील अतुल डेरे यांनी...
अल्पभूधारकांच्या आयुष्यात जलश्रीमंती बुलडाणा जिल्ह्यात जानेफळ परिसरात शासनाच्या...
सर्वाधिक ६५० शेततळ्यांचं अजनाळेसोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला तालुका दरवर्षीच...
अवघी कारभारवाडी झाली ठिबकमयकोल्हापूर जिल्ह्यातील कारभारवाडी (ता. करवीर) येथे...
कम पानी, मोअर पानी देणारे डाॅ. वने...नगर जिल्ह्यातील मानोरी येथील कृषिभूषण डॉ....
वाघाड पाणीवापर संस्थांनी शेतीतून उभारले...नाशिक जिल्ह्यात वाघाड प्रकल्पस्तरीय पाणीवापर...
सत्तावीस गटांच्या बळातून घडली किमयासंगमनेर (जि. नगर) तालुक्यातील सावरगाव तळ...
होय, कमी पाण्यात विक्रमी ऊस !सांगली जिल्ह्यातील गोटखिंडी येथील प्रयोगशील ऊस...
मराठवाड्यात सिंचनातले सर्वोच्च...परभणी जिल्ह्यात वरपूड येथील चंद्रकांत अंबादासराव...
विकासाची गंगा आली रे अंगणी...खानदेशात जळगाव, जामनेर व भुसावळ या तालुक्‍यांच्या...
आसूद : पाणी वितरणाचे अनोखे मॉडेलरत्नागिरी जिल्ह्यात दापोली-हर्णे रस्त्यावर दोन...
कडवंची : ब्लोअरनिर्मिती उद्योगाची सुरवातकडवंची गावातील कृष्णा क्षीरसागर, सुनील जोशी या...