Agriculture stories in Marathi, seed production in shed net success story , AGROWON, Maharashtra | Agrowon

शेडनेटमधील बीजोत्पादनाने दिली अार्थिक बळकटी
गोपाल हागे
बुधवार, 4 ऑक्टोबर 2017

दहा गुंठ्याच्या शेडनेटमध्ये उत्पादन खर्च साधारणपणे ६० हजारपर्यंत येतो. प्रयोग काटेकोरपणे केल्यास ७५ हजार ते एक लाख रूपयांपर्यंत उत्पन्न मिळू शकते. सध्या शेतकरी मार्केट आणि वातावरण या गोष्टींना आव्हान देत आहे. शेडनेट शेतीद्वारे या बाबींतील जोखीम कमी करता येऊ शकते. 
- रामकृष्ण सानप

लोणी (ता. रिसोड जि.वाशीम) येथील रामकृष्ण सानप यांनी काळानुरुप पीक पद्धतीत बदल केला. सन २०१० पर्यंत नेहमी अार्थिक चणचणीला सामोरे जाणारे हे कुटुंब अाज लाखांचे व्यवहार सहज करू शकेल इतपत आर्थिकदृष्ट्या सक्षम झाले आहे. शेडनेटमध्ये संकरीत भाजीपाला उत्पादनाच्या माध्यमातून सानप आता प्रगतशील व तज्ज्ञ शेतकरी झाले आहेत. तरीही विद्यार्थी होऊन नवे शिकत राहण्याची आस त्यांनी कायम ठेवली आहे.

वातावरणातील बदल, बेरभवशाचा मॉन्सून यामुळे पारंपरिक शेतीचे गणित दरवर्षी बिघडत चालले आहे. मात्र प्रतिकूल परिस्थितीला तोंड देत, त्यावर विविध प्रयोगांवर मात करीत त्यावर उत्तर शोघधत आहेत. हीच दिशा अोळखून २०१० मध्ये लोणी बुद्रूक (ता. रिसोड, जि. वाशीम) येथील रामकृष्ण सानप यांनी नियंत्रित शेतीत पाऊल टाकले.
ज्ञान घेण्याची तयारी, जिद्द आणि मेहनतीची तयारी या गोष्टींच्या आधारे आज ते यशस्वी संकरीत भाजीपाला बिजोत्पादक झाले आहेत. 
 
शेतीत घडवलेल्या सुधारणा 
संकरीत भाजीपाला बिजोत्पादन हे अत्यंत क्लिष्ट, मजुरांची गरज असलेले व तांत्रिक दृष्ट्या कुशल काम आहे. परपरागीभवनाची क्रिया देखील यात महत्वाची असून त्यावरच बियाची प्रत व बियाणे पास-नापास या बाबी अवलंबून असतात. ही सर्व जोखीम पत्करून सानप अाज दीड ते पावणे दोन एकरांत संकरीत भाजीपाला बीजोत्पादन करतात.

उर्वरित शेतीत ते सोयाबीन, तूर, कपाशी अशी पिके घेतात. सोयाबीन, तुरीची उत्पादकता चांगली आहे. मात्र काळाशी सुसंगत राहाताना दोन्ही पिकांचा उत्पादन खर्च त्यांनी कमी केला. रासायनिक खते, कीडनाशकांचा वापर घटविला. 

शेडनेटमधील शेती फायदेशीर 
सन २०१२ मध्ये सानप यांनी शेडनेटमध्ये कंपन्यांसाठी बीजोत्पादन सुरू केले. बियाणे, तांत्रिक माहिती, वेळोवेळी मार्गदर्शन कंपनीकडून दिले जाते. शेतकऱ्याने त्या वेळापत्रकानुसार मेहनत घेतली तरी तो चांगले अर्थार्जन करू शकतो. ही शेती करार पद्धतीने केली जाते. शेतकरी जे बीजोत्पादन करतो त्याचा दर कंपनीकडून आधीच निश्चित केलेला असतो. त्यामुळे दरांची चिंता राहात नाही. 

संपूर्ण कुटुंब राबते नियंत्रित शेतीत
रामकृष्ण सानप यांना पत्नी, दोन मुले, सुना आहेत. सर्वजण शेतीत राबतात. सानप वयाच्या साठीकडे  झुकले तरी त्यांचे या शेतीतील ज्ञान, तळमळ वाखाणण्याजोगी आहे. सन २०१२ मध्ये या भागात पहिले शेडनेट उभारण्याचे धाडस त्यांनी केले. या प्रयोगात अनेक अडचणी येणार हे माहित होते. त्यासाठी त्यांनी स्वतः प्रशिक्षण घेतले.

मुलाला तळेगाव दाभाडे (पुणे) येथे त्यासंबंधीचे प्रशिक्षण दिले. शिवाय वेळोवेळी करडा कृषी विज्ञान केंद्राशी संपर्क साधून तेथील तज्ज्ञांकडूनही माहिती घेतली. ही शेती सुरू करून पाच वर्षे लोटली. या काळात आता सर्व बारीकसारीक ज्ञान आत्मसात केले आहे. सानप आता स्वतःच आता मार्गदर्शकाच्या भूमिकेत पोचले आहेत. त्यांच्या पाठोपाठ गावात १० ते १२ शेतकऱ्यांनी शेडनेट उभारून कंपन्यांसाठी बीजोत्पादन सुरु केले आहे. सानप यांना अर्ध्या एकरातील शेडनेटसाठी दहा लाख रुपये अनुदानही मिळाले आहे.  

मानसन्मानाचे दिवस आले अंगणी !
नवी पीकपद्धती व तंत्राचा अवलंब करीत सापन यांनी इतरांना दिशा दिली आहे. आज त्यांच्या कुटुंबात आर्थिक सुबत्ता आली आहे. त्यांना कृषी समृद्धीचा पुरस्कार तसेच पालकमंत्र्यांच्या हस्ते जिल्हास्तरावरील दुसरा पुरस्कार मिळाला आहे. विविध कंपन्यांचे अधिकारी, नेते त्यांच्या या शेतात भेटी देत असतात. एवढे सारे झाले तरी त्यांची नवनवीन ज्ञान मिळवण्याची जिज्ञासा कायम आहे. जेजे चांगले असेल त्याचा स्वीकार ते नम्रपणे करतात. 

स्वतः पारंगत झाले; कुशल कामगार घडविले 
सानप कुटुंबाची सात एकर शेती आहे. सुरवातीला ते पारंपरिक शेती करायचे. त्यातून जेमतेम उत्पन्न मिळायचे. एवढ्यावर कुटुंबाचा उदरनिर्वाह तसेच प्रगती होऊ शकत नाही हे जाणून २०१२ मध्ये शेडनेट शेती करण्यास सुरवात केली. त्यात आज ते खासगी कंपन्यांसाठी बीजोत्पादन घेतात. यात काकडी, दोडका आदी पिकांचा समावेश आहे.

पॉली मल्चिंग व ठिबक यांचा वापर करण्यात येतो. परागीकरण करण्यासाठी कुशल कामगारांची गरज असते. असे कुशल कामगार सानप यांनी गावातच घडविले. स्थानिक महिलांना हे तंत्र शिकवले. आज गावातील मजूर सर्वच प्रकारची कामे करण्यात पारंगत झाले आहेत. त्यांना वर्षभर मजुरी उपलब्ध झाली आहे. वर्षभरात तीन ते साडेतीन लाख रुपये मजुरी यावरच खर्च होते. 

" कृषी समृद्धी प्रकल्पाअंतर्गत व कृषी विज्ञान केंद्र, करडा यांच्या माध्यमातून संकरीत भाजीपाला बिजोत्पादन कार्यक्रमाचा जिल्हयात प्रसार करण्यात अाला. अाज शेतकरी संकरीत बिजोत्पादन कार्यक्रम यशस्वी राबवित अाहेत"
निवृत्ती पाटील, विषय विशेषज्ञ (उद्यानविद्या), करडा कृषी विज्ञान केंद्र जि.वाशीम  
 

संपर्क :  रामकृष्ण सानप, ९८८१७२५९१४

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...
निफाड तालुक्‍यात द्राक्ष काढणीला सुरवातनिफाड, जि. नाशिक  ः तालुक्‍यातील उगाव,...
पशुगणनेकरिता आता महिनाअखेरपर्यंत मुदतनागपूर   ः पशुगणनेसाठी पूरक साहित्याचा...
ट्रायकोकार्ड निर्मिती प्रशिक्षण प्रकल्प...नागपूर ः कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठातील...
राज्य वित्त आयोगाच्या अध्यक्षांनी जाणून...औरंगाबाद :  राज्य वित्त आयोगाचे अध्यक्ष व्ही...
दराअभावी कांदापट्टा सुन्ननाशिक : कांद्याला अगदी मोड फुटेस्तोवर वाट...
वनशेतीसह आंतरपिके ठरतोय फायद्याचा सौदाशाश्वत उत्पादनासाठी पारंपरिक पिकांसोबत वनशेतीचा...
अर्थसंकल्पीय कृषी कर्ज तरतूदीत १० टक्के...नवी दिल्ली : आगामी २०१९-२०च्या अर्थसंकल्पात शेती...
राज्यात शुक्रवारपासून पावसाचा अंदाजपुणे : वायव्य भारतातील पश्चिमी चक्रावाताची...
औरंगाबाद येथील आंतरराष्ट्रीय सुक्ष्म...औरंगाबाद : औरंगाबाद येथे आयोजित नवव्या...
शेतीपूरक उद्योगातून बचत गट झाले सक्षमचिखली (जि. बुलडाणा) येथील हिरकणी महिला उत्कर्ष...
गोरक्षणासोबतच जपला व्यसनमुक्‍तीचा वसालाठी (ता. मंगरुळपीर, जि. वाशीम) येथील दिलीप बाबा...
अप्रमाणित रोपांमुळे ‘फेल' बागांवर...पुणे : दुष्काळात जीवापाड जपलेल्या बागा अप्रमाणित...
सोयाबीन दराचा आलेख चढताच; लातूरला ३८११...लातूर : येथील उच्चत्तम कृषी उत्पन्न बाजार...
धान उत्पादकांना बोनस कधी?नागपूर : लगतच्या छत्तीसगड राज्याच्या तुलनेत...
उत्तर भारतात थंडी कायमश्रीनगर : जम्मू-काश्‍मीर, पंजाब, हरियाना व हिमाचल...
राज्यात थंडी झाली कमीपुणे : राज्यात अपवाद वगळता सर्वच ठिकाणच्या किमान...
बांधावर फुलवा ‘हिरवं सोनं’ण्याचा अभाव, मजूरटंचाई, मजूर व निविष्ठांचे...
आधुनिक सेवेसोबत ग्राहकांना हवा विश्‍वास संपूर्ण जगात अग्रेसर असलेल्या आधुनिक बॅंकिंग...