Agriculture stories in Marathi, timely sowing important in dry land farming , AGROWON, Maharashtra | Agrowon

जिरायती भागात वेळेवर करा पेरणी
डॉ. भगवान आसेवार, एम. एस. पेंडके
शनिवार, 23 सप्टेंबर 2017

जिरायती परिस्थितीत रब्बी पिकांच्या पाण्याचा ताण सहन करणाऱ्या व कमी ओलाव्यावर उत्पादन देणाऱ्या सुधारित व संकरित जातींची निवड करावी. योग्य वेळी पेरणी केल्यामुळे उपलब्ध ओलावा, अन्नद्रव्यांचा जास्तीत जास्त उपयोग होऊन पिकांची जोमदार वाढ होते. 

जिरायती परिस्थितीत रब्बी पिकांच्या पाण्याचा ताण सहन करणाऱ्या व कमी ओलाव्यावर उत्पादन देणाऱ्या सुधारित व संकरित जातींची निवड करावी. योग्य वेळी पेरणी केल्यामुळे उपलब्ध ओलावा, अन्नद्रव्यांचा जास्तीत जास्त उपयोग होऊन पिकांची जोमदार वाढ होते. 

रब्बी पिकांची पेरणी केल्यानंतर पाऊस पडण्याची खात्री नसते. बियाण्यांची उगवण क्षमता ओलाव्यावर अवलंबून असते.  खरीप पिकांच्या कापणीनंतर रब्बी पिकांसाठी पूर्वमशागत करताना वखरणी अथवा नांगरणी जास्त प्रमाणात केल्यास जमिनीतील ओलावा मोठ्या प्रमाणात कमी होतो. त्यामुळे रब्बी पिकांची उगवण, वाढीवर विपरीत परिणाम होऊन उत्पादन घटते. त्यामुळे पूर्वमशागतीची कामे करताना पृष्ठभागातील ओलावा जास्त प्रमाणात कमी होणार नाही.

  • रब्बी पिकांच्या दृष्टीने कार्यक्षम जलसंधारणाच्या उपायामध्ये शक्‍यतो जमिनीचा पृष्ठभाग भुसभुशीत करून अथवा सरीसदृश उपचाराचा उपयोग करून, खरीप हंगामात पडणाऱ्या विशेषतः उशिरा पडणाऱ्या पावसाचे परिणामकारकरीत्या मूलस्थानी संधारण करावे. 
  • उभ्या पिकातील जलसंधारणाच्या उपायाशिवाय रब्बी हंगामासाठी खास राखून ठेवलेल्या क्षेत्रात बळीराम नांगराने उभी-आडवी मशागत करावी. त्यानंतर क्षेत्र तणविरहित व भुसभुशीत राखण्याकरिता वखराच्या एक-दोन हलक्‍या पाळ्या द्याव्यात. जलसंधारणाकरिता हे उपयुक्त ठरते.
  • सपाट अथवा कमी उताराच्या भारी जमिनीत रब्बी पिकांच्या पेरणीपूर्वी १०x१० मीटरचे चौरस वाफे करून त्यामध्ये पेरणी करावी. मध्यम उताराच्या जमिनीवर ५ ते १० मीटर अंतरावर बैलचलित रिजरने आडवी जलसंधारण सरी काढून दोन सरींमधील भागात पेरणी करावी. जलसंधारण, उत्पादनवाढीस त्याची मदत होते. 

योग्य वेळी पेरणी : 

  • योग्य वेळी पेरणी केल्यामुळे उपलब्ध ओलावा, अन्नद्रव्ये आणि इतर साधनांचा जास्तीत जास्त उपयोग होऊन पिकांची जोमदार वाढ होते. अधिक उत्पादन मिळते. 
  • योग्य वेळी पेरणी केलेल्या पिकांवर रोग व किडींचा प्रादुर्भाव कमी होतो. 
  • ब्बी ज्वारीची पेरणी सप्टेंबरच्या शेवटचा आठवडा ते ऑक्‍टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत संपवावी. 
  • करडईची पेरणी सप्टेंबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात संपवावी. हरभरा पेरणी ऑक्‍टोबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात पूर्ण करावी.
  • सध्याच्या कालावधीत पाऊस एकसारखा सुरू असेल आणि जमिनीमध्ये पेरणी योग्य परिस्थिती नसेल, तर अशा परिस्थितीत रब्बी हंगामातील पिकांची पेरणी ३० ऑक्‍टोबरपर्यंत करता येते.

जमिनीच्या प्रकारानुसार पिके व पीकपद्धती

जमीनीचा प्रकार खोली (सें.मी.) उपलब्ध ओलावा (मि.मी.) पीकपद्धती
मध्यम
 
२२.५ - ४५ ६०-६५ सूर्यफुल, करडई
मध्यम खोल

१)४५-६० 

२) ६०-९०

८०-९० 

१४०-१५०

रब्बी ज्वारी, करडई, 
रब्बी ज्वारी+ करडई (६ः३) आंतरपीक 
रब्बी ज्वारी, करडई, हरभरा 
रब्बी ज्वारी+करडई (६ः३) 
करडई+हरभरा (६ः३) 
खोल ९०पेक्षा जास्त १६० पेक्षा जास्त रब्बी ज्वारी, करडई, हरभरा ही सलग पिके तसेच मूग किंवा उडीद किंवा सोयाबीन (खरीप) नंतर रब्बी ज्वारी, करडई, हरभरा लागवड करावी.
सुधारित आणि संकरित जाती
पीक सुधारित/ संकरित जाती
रब्बी ज्वारी मालदांडी ३५-१, एसपीव्ही-६५५, एसपीव्ही-८३९, फुले यशोदा (एसपीव्ही-१३५९), परभणी मोती (एसपीव्ही-१४११), स्वाती (एसपीव्ही-५०४) 
सूर्यफूल मॉर्डन, एससीएच-३५, ई.सी.६८४१४, सिद्धेश्‍वर (एल.एस.- ११)
करडई भीमा, शारदा, तारा, एन-६२-८, नारी-६, पीबीएनएस-१२ 
हरभरा विजय, बीडीएन-९-३, विशाल जी-४, जी-१२, आयसीसीव्ही - २ 

डॉ. भगवान आसेवार : ९४२००३७३५९, 
एम. एस. पेंडके : ९८९०४३३८०३

(अखिल भारतीय समन्वयित कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्प, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

इतर अॅग्रो विशेष
चिमुरड्याच्या कॅमेऱ्यात कैद आनंदी शेतकरीआपल्याकडील शेतकरी आनंदी असू शकतो का? उत्तर...
‘अ’तंत्र निकेतनपुरेसा अभ्यास आणि तयारीअभावी, यंत्रणेचा विरोध...
शेतकरी कंपन्यांनी राबवला थेट विक्रीचा...राज्यामध्ये शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची स्थापना...
सिंचन विहिरी, फळबागांचा निधी थेट बँक...मुंबई: मनरेगा योजनेतून शेतकऱ्यांना सिंचन...
वनामकृविचे कुलगुरू मराठी भाषिक असावेतपरभणी ः वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या...
मराठवाड्यात आठ लाख ७५ हजार टन रासायनिक...औरंगाबाद: मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत रासायनिक...
‘डिमोशन’ रोखण्यासाठी अनेकांची पळापळ;...अकोला ः राज्याच्या कुठल्याही विभागात नसेल असा...
देशात खरीप पेरणीला प्रारंभनवी दिल्ली ः देशात खरीप हंगाम २०१८-१९ च्या...
विदर्भात उष्णतेची तीव्र लाट; चंद्रपूर,...पुणे : विदर्भात उन्हाचा ताप वाढल्याने उष्णतेची...
सूत उत्पादनात महाराष्ट्र तिसऱ्या स्थानीजळगाव : कापूस गाठींच्या उत्पादनाप्रमाणे सुताच्या...
कृषी विभागातील समुपदेशन बदल्या स्थगित;...पुणे : राज्याच्या कृषी विभागात समुपदेशनाने...
शेतीतील नव तंत्रज्ञानाचा मार्ग मोकळा...अकोला :  भारतीय शेतकरी जागतिक बाजारात...
उपाय आहेत, इच्छाशक्ती हवी ! पुणे : राज्यात दुधाच्या गडगडलेल्या दरामुळे...
किफायतशीर दुग्ध व्यवसायासाठी...आपण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दूध उत्पादनात अग्रेसर...
शालेय पोषण आहार, अंगणवाडीत दूध पुरवा :...राज्यात सध्या दूध दराचा प्रश्‍न चव्हाट्यावर आहे....
दूधधंदा मोडून पडल्यास शेतीतील समस्या...शेतकऱ्यांना वस्तुस्थिती न सांगता त्यांच्या...
दूधदर प्रश्‍नी हवी ठोस उपाययोजना : संघदूध भुकटीला मागणीला नसल्याने अतिरिक्त दूध बाजारात...
दूधकोंडी फोडण्यासाठी शासनाचे सर्वतोपरी...दूध उत्पादक शेतकरी दर मिळत नसल्याने अडचणीत आले...
उत्पादकता, गुणवत्ता सुधारणे आवश्‍यकपुणे : भारत दूध उत्पादनात जगात आघाडीवर असला तरी...
दूध उत्पादकांना २८ रुपये दर देणे शक्य...सरकारने जाहीर केलेल्या दरापेक्षा लिटरमागे दररोज...