Agriculture stories in Marathi, use of drip irrigation system for sugarcane to avoid salinity ,Agrowon, Maharashtra | Agrowon

क्षार समस्या टाळण्यासाठी ठिबक सिंचन ठरेल उपयुक्त
विजय माळी
शुक्रवार, 27 ऑक्टोबर 2017

ऊस क्षेत्रातील क्षाराची समस्या कमी करण्यासाठी पाण्यातून जमिनीमध्ये जाणारे क्षार व त्याचा निचरा याविषयी माहिती घेऊ. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण कमी राखण्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धती उपयुक्त ठरू शकते.  

राज्यात ऊस पट्ट्यामध्ये बऱ्याच ठिकाणी पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी खराब झाल्याचे दिसून येते. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण वाढत जाते. अतिक्षारामुळे पिकांचे उत्पादन कमी होत जाते. पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी कशा खराब होतात, हे आपणास लेखातील माहितीवरून दिसून येईल.

ऊस क्षेत्रातील क्षाराची समस्या कमी करण्यासाठी पाण्यातून जमिनीमध्ये जाणारे क्षार व त्याचा निचरा याविषयी माहिती घेऊ. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण कमी राखण्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धती उपयुक्त ठरू शकते.  

राज्यात ऊस पट्ट्यामध्ये बऱ्याच ठिकाणी पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी खराब झाल्याचे दिसून येते. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण वाढत जाते. अतिक्षारामुळे पिकांचे उत्पादन कमी होत जाते. पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी कशा खराब होतात, हे आपणास लेखातील माहितीवरून दिसून येईल.

ऊस पिकास जादा पाणी दिल्याने जमिनीत वाढणारे क्षार : 
तक्त्यामध्ये ऊस पिकासाठी ठिबक सिंचनाच्या वापरामुळे पाट पद्धतीने शास्त्रीयदृष्ट्या लागणाऱ्या पाण्याच्या ५० टक्के व सब-सरफेस ठिबक सिंचनामध्ये ६५ टक्के बचत होते. संशोधनाच्या या निष्कर्षांचा वापर करण्यात आला आहे. 
पाण्याची विद्युत वाहकता एक डेसि सिमेन्स/मीटर (मिलीमोहज / से.मी.) असेल तर ६४० पीपीएम (०.०६४ टक्के) क्षार असतात. म्हणजेच एक लाख लिटर पाण्यामध्ये ६४ किलो क्षार, तसेच अर्धा (०.५) डेसि सिमेन्स/मीटर असेल तर ३२ किलो क्षार येतात. 
थोडक्यात पाटपाणी पद्धतीने ०.५ डेसिसिमेन्स/मीटर विद्युत वाहकता असलेले पाणी वापरल्यास उसाचे पीक घेण्यासाठी केलेल्या सिंचनातून जमिनीत सुमारे ८ ते ११.२० मे. टन क्षार मिसळले जातात.यापैकी काही क्षार पडणाऱ्या पावसाच्या पाण्यामुळे जमिनीतून निचरा होऊन जातात. याविषयी फारशी आकडेवारी उपलब्ध नाही. मात्र, एफ.ए.ओ. १९८८, खारवट चोपण जमिनीची निचरा व्यवस्था व्यवस्थापन यांच्या संदर्भानुसार मिळालेली आकडेवारी धक्कादायक आहे.
सध्या उसाचे पीक हे २५० ते ७०० मि.मी. पर्जन्यमानाच्या प्रदेशात घेतले जाते. त्यातील कमी पावसाच्या (अवर्षणप्रवण क्षेत्र) प्रदेशात पाटपाण्याचा वापर केल्यास जमिनीत क्षारांचे प्रमाण वाढते. जमिनी खारवट, खारवट-चोपण व चोपण होत असून, नापीक झाल्या आहेत. ऊस उत्पादनात सातत्याने घट होत आहे. याउलट ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास लागवड हंगामानुसार एकरी फक्त ५० ते ७० लाख लिटर पाणी वापरले जाते. एवढ्या पाण्यातून जमिनीत मिसळले जाणारे क्षार संपूर्ण निचरा होण्यासाठी ८३-२६९ मि.मी. पाऊस पुरेसा होतो. त्यामुळे पाटपाण्यावर असणारी ऊस शेती ठिबक सिंचनावर आणल्यास फायदा होऊ शकतो. साधारणपणे ३ ते ४ वर्षात जमिनीत साचलेल्या क्षारांचा निचरा होऊ शकेल. 

महत्त्वाचे निरीक्षण : 
२५० ते ५०० मि.मी. पाऊस पडणाऱ्या व कॅनॉलच्या पाण्यावर उसपीक घेतल्या जाणाऱ्या पुणे, सोलापूर, सातारा, नगर, सांगली, नाशिक जिल्ह्यांतील अवर्षण प्रवण क्षेत्रामध्ये पाण्याच्या अतिवापराने जमिनी खारवट, खारवट-चोपण व चोपण होण्याचे प्रमाण अधिक दिसते. याउलट ज्या ठिकाणी ७०० ते  १२०० मि. मी. पाऊस पडतो, अशा भागातील जमिनी खराब झालेल्या नाहीत.  

ऊसपिकास जादा पाणी दिल्याने जमिनीत वाढणारे / जाणारे क्षार
ऊस लागण हंगाम व पीक तयार होण्याचा कालावधी     तपशील    पाण्याचा वापर हे.से.मी.     एकरी लाख लिटर पाणी      क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये
देण्यात येणाऱ्या पाण्याची विद्युत वाहकता (डेसीसिमीन प्रति मीटर)   देण्यात येणाऱ्या पाण्याची विद्युत वाहकता (डेसीसिमीन प्रति मीटर)           ०.५०   ०.७५ १.००
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
  शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर   ३५०   १४० ४.४८      ६.७२     ८.९६
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    ठिबक सिंचन   १७५    ७० २.२४     ३.३६   ४.४८
 
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    सब-सरफेस ठिबक सिंचन      १२२.५     ४९     १.५७     २.३५   ३.१४
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    पाटपाणी (मोकाट वापर)     ८७५     ३५०     ११.२०     १६.८०     २२.४०
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर   ३००     १२०  ३.८४   ५.७६   ७.६८
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
    ठिबक सिंचन      १५०      ६०    १.९२     २.८८     ३.८४
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 सब-सरफेस ठिबक सिंचन  १०५     ४२      १.३४   २.०२  २.६९
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 पाटपाणी (मोकाट वापर)     ८१२.५    ३००       ९.६०    १४.४०     १९.२०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
 शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर  २५०   १००  ३.२०   ४.८०   ६.४०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
ठिबक सिंचन   १२५   ५०     १.६०   २.४०   ३.२०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
   सब सरफेस ठिबक सिंचन   ८७.५ ३५   १.१२   १.६८  २.२४
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
    पाटपाणी (मोकाट वापर)    ६२५   २५०    ८.००  १२.००  १६.००

 संपर्क : विजय माळी, ९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टिम्स लि., जळगाव.)

इतर अॅग्रो विशेष
जागरूक व्यवहारासाठी माहितीचा अधिकारगाव आणि तालुका पातळीवर शेती क्षेत्राशी संबंधित जी...
पाण्यावर पहाराविहीर अथवा बोअरवेल खोदाईवर नियंत्रण, अधिक खोल...
विदर्भात उद्यापासून पावसाची शक्यता;...पुणे : बंगालच्या उपसागरात तयार होत असलेली...
मराठवाड्यात रब्बी पिकांची होरपळ सुरूऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील पेरणी झालेल्या रब्बी...
खानदेशातील विहिरींच्या पाणीपातळीत घटधुळे : अत्यल्प पावसामुळे खानदेशातील...
'पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ कृतीत ठेवले...सध्या दुष्काळाच्या झळा राज्यातील शेतकरी सोसताहेत...
साखर मूल्यांकन घटीने कारखानदार धास्तावलेकोल्हापूर : साखरेला उठाव नसल्याने साखर...
कापूस उत्पादकांना मिळाला उत्पादकता...‘महाराष्ट्र व्हिलेज सोशल ट्रान्सफॉर्मेशन (सामाजिक...
कृषी विभागात बदल्यांसाठी 'लॉबी' झाली...पुणे : ऐन दुष्काळात नियमांची मोडतोड करून कृषी...
धुळे बाजार समितीत शेतकऱ्यांकडून ‘टीडीएस...धुळे : कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
दुष्काळप्रश्नी तत्काळ मदतीसाठी...नवी दिल्ली : राज्यातील दुष्काळी स्थितीवर प्रभावी...
आणखी एका कांदा उत्पादकाची...सटाणा, जि. नाशिक : कांदा दरामुळे त्रस्त...
मेंढपाळांचा ८० रुपयांत २ लाखांचा विमा...औरंगाबाद : राज्यात शेळी-मेंढी पालनावर उपजीविका...
सिंधुदुर्गात पाऊस; आंबा, काजूला मोठा...कणकवली, जि. सिंधुदुर्ग : जिल्ह्यातील काही भागात...
पीक कर्जवाटपात करा आमूलाग्र बदलराज्यातील काही भागांतील कापूस आणि तूर ही पिके...
आपत्ती निर्मूलनासाठी विद्यार्थ्यांनो...अमेरिकेमधील टेक्सास ए. एम. कृषी विद्यापीठांतर्गत...
अन्नद्रव्यांचा समतोल वापर आवश्यक...जमिनीतील अन्नद्रव्यांचा मोठ्या प्रमाणावर होत...
पाणी चोरी करणाऱ्यांवर फौजदारी कारवाईमुंबई : राज्यातील दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेऊन...
फुलांवर रुंजन रोबो मधमाश्‍यांचे...नागपूर : विविध आकर्षक रंगसंगतीसह काही वेळ...
कोल्हापूरात कामगार-अडत्यांच्या वादात...कोल्हापूर : येथील बाजार समितीत तोलाइदार, अडते...