Agriculture stories in Marathi, use of drip irrigation system for sugarcane to avoid salinity ,Agrowon, Maharashtra | Agrowon

क्षार समस्या टाळण्यासाठी ठिबक सिंचन ठरेल उपयुक्त
विजय माळी
शुक्रवार, 27 ऑक्टोबर 2017

ऊस क्षेत्रातील क्षाराची समस्या कमी करण्यासाठी पाण्यातून जमिनीमध्ये जाणारे क्षार व त्याचा निचरा याविषयी माहिती घेऊ. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण कमी राखण्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धती उपयुक्त ठरू शकते.  

राज्यात ऊस पट्ट्यामध्ये बऱ्याच ठिकाणी पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी खराब झाल्याचे दिसून येते. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण वाढत जाते. अतिक्षारामुळे पिकांचे उत्पादन कमी होत जाते. पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी कशा खराब होतात, हे आपणास लेखातील माहितीवरून दिसून येईल.

ऊस क्षेत्रातील क्षाराची समस्या कमी करण्यासाठी पाण्यातून जमिनीमध्ये जाणारे क्षार व त्याचा निचरा याविषयी माहिती घेऊ. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण कमी राखण्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धती उपयुक्त ठरू शकते.  

राज्यात ऊस पट्ट्यामध्ये बऱ्याच ठिकाणी पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी खराब झाल्याचे दिसून येते. जमिनीमध्ये क्षाराचे प्रमाण वाढत जाते. अतिक्षारामुळे पिकांचे उत्पादन कमी होत जाते. पाण्याच्या अतिवापरामुळे जमिनी कशा खराब होतात, हे आपणास लेखातील माहितीवरून दिसून येईल.

ऊस पिकास जादा पाणी दिल्याने जमिनीत वाढणारे क्षार : 
तक्त्यामध्ये ऊस पिकासाठी ठिबक सिंचनाच्या वापरामुळे पाट पद्धतीने शास्त्रीयदृष्ट्या लागणाऱ्या पाण्याच्या ५० टक्के व सब-सरफेस ठिबक सिंचनामध्ये ६५ टक्के बचत होते. संशोधनाच्या या निष्कर्षांचा वापर करण्यात आला आहे. 
पाण्याची विद्युत वाहकता एक डेसि सिमेन्स/मीटर (मिलीमोहज / से.मी.) असेल तर ६४० पीपीएम (०.०६४ टक्के) क्षार असतात. म्हणजेच एक लाख लिटर पाण्यामध्ये ६४ किलो क्षार, तसेच अर्धा (०.५) डेसि सिमेन्स/मीटर असेल तर ३२ किलो क्षार येतात. 
थोडक्यात पाटपाणी पद्धतीने ०.५ डेसिसिमेन्स/मीटर विद्युत वाहकता असलेले पाणी वापरल्यास उसाचे पीक घेण्यासाठी केलेल्या सिंचनातून जमिनीत सुमारे ८ ते ११.२० मे. टन क्षार मिसळले जातात.यापैकी काही क्षार पडणाऱ्या पावसाच्या पाण्यामुळे जमिनीतून निचरा होऊन जातात. याविषयी फारशी आकडेवारी उपलब्ध नाही. मात्र, एफ.ए.ओ. १९८८, खारवट चोपण जमिनीची निचरा व्यवस्था व्यवस्थापन यांच्या संदर्भानुसार मिळालेली आकडेवारी धक्कादायक आहे.
सध्या उसाचे पीक हे २५० ते ७०० मि.मी. पर्जन्यमानाच्या प्रदेशात घेतले जाते. त्यातील कमी पावसाच्या (अवर्षणप्रवण क्षेत्र) प्रदेशात पाटपाण्याचा वापर केल्यास जमिनीत क्षारांचे प्रमाण वाढते. जमिनी खारवट, खारवट-चोपण व चोपण होत असून, नापीक झाल्या आहेत. ऊस उत्पादनात सातत्याने घट होत आहे. याउलट ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास लागवड हंगामानुसार एकरी फक्त ५० ते ७० लाख लिटर पाणी वापरले जाते. एवढ्या पाण्यातून जमिनीत मिसळले जाणारे क्षार संपूर्ण निचरा होण्यासाठी ८३-२६९ मि.मी. पाऊस पुरेसा होतो. त्यामुळे पाटपाण्यावर असणारी ऊस शेती ठिबक सिंचनावर आणल्यास फायदा होऊ शकतो. साधारणपणे ३ ते ४ वर्षात जमिनीत साचलेल्या क्षारांचा निचरा होऊ शकेल. 

महत्त्वाचे निरीक्षण : 
२५० ते ५०० मि.मी. पाऊस पडणाऱ्या व कॅनॉलच्या पाण्यावर उसपीक घेतल्या जाणाऱ्या पुणे, सोलापूर, सातारा, नगर, सांगली, नाशिक जिल्ह्यांतील अवर्षण प्रवण क्षेत्रामध्ये पाण्याच्या अतिवापराने जमिनी खारवट, खारवट-चोपण व चोपण होण्याचे प्रमाण अधिक दिसते. याउलट ज्या ठिकाणी ७०० ते  १२०० मि. मी. पाऊस पडतो, अशा भागातील जमिनी खराब झालेल्या नाहीत.  

ऊसपिकास जादा पाणी दिल्याने जमिनीत वाढणारे / जाणारे क्षार
ऊस लागण हंगाम व पीक तयार होण्याचा कालावधी     तपशील    पाण्याचा वापर हे.से.मी.     एकरी लाख लिटर पाणी      क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये क्षार, मे. टन /एकर/ हंगाम / पाण्याची विद्युतवाहकता डेसिमीमध्ये
देण्यात येणाऱ्या पाण्याची विद्युत वाहकता (डेसीसिमीन प्रति मीटर)   देण्यात येणाऱ्या पाण्याची विद्युत वाहकता (डेसीसिमीन प्रति मीटर)           ०.५०   ०.७५ १.००
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
  शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर   ३५०   १४० ४.४८      ६.७२     ८.९६
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    ठिबक सिंचन   १७५    ७० २.२४     ३.३६   ४.४८
 
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    सब-सरफेस ठिबक सिंचन      १२२.५     ४९     १.५७     २.३५   ३.१४
आडसाली
(१६ते १७)
महिने  
    पाटपाणी (मोकाट वापर)     ८७५     ३५०     ११.२०     १६.८०     २२.४०
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर   ३००     १२०  ३.८४   ५.७६   ७.६८
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
    ठिबक सिंचन      १५०      ६०    १.९२     २.८८     ३.८४
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 सब-सरफेस ठिबक सिंचन  १०५     ४२      १.३४   २.०२  २.६९
पूर्वहंगामी
(१४ ते १५)
महिने  
 पाटपाणी (मोकाट वापर)     ८१२.५    ३००       ९.६०    १४.४०     १९.२०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
 शास्त्रीयदृष्ट्या पाणीवापर  २५०   १००  ३.२०   ४.८०   ६.४०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
ठिबक सिंचन   १२५   ५०     १.६०   २.४०   ३.२०
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
   सब सरफेस ठिबक सिंचन   ८७.५ ३५   १.१२   १.६८  २.२४
सुरू/खोडवा
(१२ ते १३)
महिने  
    पाटपाणी (मोकाट वापर)    ६२५   २५०    ८.००  १२.००  १६.००

 संपर्क : विजय माळी, ९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टिम्स लि., जळगाव.)

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...
‘महामेष’ योजना ३४ जिल्ह्यांत राबविणार...औरंगाबाद : राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना...
शेतीतील यांत्रिकीकरणासाठी हवे शासनाचे...अकोला ः अाजच्या बदलत्या काळात शेती पद्धतीत...
मध्य प्रदेशात गारपीटग्रस्तांना हेक्टरी...नवी दिल्ली ः मध्य प्रदेश राज्यात नुकत्याच...
गारपीटग्रस्तांना भरीव मदतीचा प्रस्ताव...नागपूर ः गारपीटग्रस्तांना सरकारकडून जाहीर करण्यात...
शेतकरी कंपन्यांच्या धान्य खरेदीबाबत...पुणे : हमीभावाने धान्य खरेदीत शेतकरी उत्पादक...
महसूल मंडळातील सरासरी उत्पादकतेनुसार...परभणी : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
गारपीटग्रस्त क्षेत्र तीन लाख हेक्टरमुंबई : राज्यात गेल्या आठवड्यात झालेल्या...
राजधानी दिल्लीत शेती क्षेत्रावर आज...नवी दिल्ली : देशाला नवे कृषी धोरण देण्यासाठी...
‘कापूस ते कापड’पासून आता ‘पिकणे ते...नाशिक : राज्यातील कापसावर प्रक्रिया होऊन...
उन्हाचा चटका जाणवू लागलापुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांचा प्रवाह कमी होऊ...
बचत, व्यवसायातून मिळवली आर्थिक सक्षमता गोऱ्हे बु. (ता. हवेली, जि. पुणे) गावामधील...
एकट्या मराठवाड्यातच २ लाख हेक्टरचे...औरंगाबाद : मराठवाड्यात ११ ते १३ फेब्रुवारीदरम्यान...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः अजित...नगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा, महागाईचा...
राज्यातील पाच हजार सोसायट्यांचे...खामगाव, जि. बुलडाणा : राज्यात आगामी काळात ५०००...
पुढील चार दिवस हवामान कोरडे राहणारपुणे : राज्यावरील ढगाळ हवामानाचे सावट दूर...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः पवारनगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा,...
शेतकरी आत्महत्या हे बाजारकेंद्रित...सयाजीराव गायकवाड साहित्यनगरी (बडोदा, गुजरात) :...
व्यवसायाचे तंत्र शेतीच्या नियोजनात ठरले...नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र...