Agriculture stories in Marathi, use of minerals in animal diet , AGROWON, Maharashtra | Agrowon

जनावरांच्या आहारात असावीत जीवनसत्त्वे
अजय गवळी, प्रणिता सहाणे
रविवार, 17 सप्टेंबर 2017

जनावरांची निकोप वाढ आणि शरीर क्रियेसाठी आहारातून आवश्यक जीवनसत्त्वांची गरज असते. त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांचे स्वास्थ्य बिघडते. ही पोषणद्रव्ये सेंद्रिय संयुक्त पदार्थ असून शरीरवाढीसाठी, शरीर स्वास्थ्यासाठी अतिशय अल्प प्रमाणात लागतात. त्यांनाच ‘जीवनसत्त्वे’ म्हणतात

जनावरांची निकोप वाढ आणि शरीर क्रियेसाठी आहारातून आवश्यक जीवनसत्त्वांची गरज असते. त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांचे स्वास्थ्य बिघडते. ही पोषणद्रव्ये सेंद्रिय संयुक्त पदार्थ असून शरीरवाढीसाठी, शरीर स्वास्थ्यासाठी अतिशय अल्प प्रमाणात लागतात. त्यांनाच ‘जीवनसत्त्वे’ म्हणतात

  • जीवनसत्त्वे ही शरीरातील उतींमध्ये नैसर्गिक चयापचयासाठी अल्प प्रमाणात आवश्‍यक असतात.
  • जीवनसत्त्वांचा अभाव असल्यास विशिष्ठ रोग होतात. जीवनसत्त्वांचा साठा करून ठेऊ शकत नाही; कारण हवेशी संपर्क आल्यास ती नष्ट होतात.
  • काही जीवनसत्त्वे शरीरातच तयार होतात, तर काही आहारातून घ्यावी लागतात. काही जीवनसत्त्वे आहारातून मिळत नाहीत, त्याच्या अभावाने रोग होतात. 

स्निग्धात विरघळणारी जीवनसत्त्वे 
जीवनसत्त्व अ 
फायदे :

  • पचनसंस्थेच्या अवयवांचा आतील स्तर चांगला रहातो.
  • वाढ, रोग प्रतिकारक शक्ती आणि प्रजननक्षमता अबाधित ठेवण्यासाठी उपयोगी.

अभाव :

  • रातआंधळेपणा येतो,
  • वार न पडणे, जनावर उशिरा माजावर येणे, स्रीबीजांड बाहेर पडण्याची क्रिया लांबणे. मुका माज दिसतो.

उपलब्धता  :   

  • हिरवी मका, हिरवे गवत, दूध, गाजर

जीवनसत्त्व ड
फायदे :    
हे कॅल्शियम व स्फुरदाचे रक्तात रूपांतर करण्यासाठी आवश्यक असते.    
अभाव : 

  • मुडदूस रोग होतो. रक्तातील कॅल्शियम व स्फुरदाचे शोषण योग्य प्रकारे होत नाही. 
  • दातांचा विकार व हाडे ठिसूळ बनतात.
  • गुडघ्यामध्ये पोकळी, सांध्याचा आजार दिसतो.

उपलब्धता :

  • जनावरे काही वेळ कोवळ्या उन्हात बांधावीत.
  • उन्हात वाळलेले गवत भरपूर प्रमाणात द्यावे.

जीवनसत्त्व इ 
फायदे :

  • जीवनसत्त्व इ व सेलेनियमचा संयुक्त पुरवठा केल्यास जनावरे उलटण्याचे प्रमाण कमी होते.
  • शरीर निकोप ठेवण्यासाठी तसेच कातडी निरोगी ठेवण्यासाठी फायद्याचे आहे.
  • प्रजननासाठी आवश्यक

अभाव :

  •  हृदयाच्या स्नायुवर विपरीत परिणाम होतो.
  •  कमतरतेमुळे प्रजनन व वंधत्वाचे रोग होतात.
  •  जनावर माजावर येत नाही.

उपलब्धता : 

  • प्रजनन क्षमतेची उणीव दिसून आल्यास जीवनसत्त्व इ.चे इंजेक्शन द्यावे.
  • योग्य प्रमाणात चारा व धान्य पदार्थ आहारात असावेत. 

जीवनसत्त्व के : 
फायदे :

  • रक्त गोठविण्यासाठी फायदेशीर

अभाव :

  • जखमेतून रक्त स्राव जास्त होतो.

उपलब्धता : 

  •  सर्व प्रकारचा हिरवा चारा जनावरांच्या आहारात द्यावा.
  •  हे जीवनसत्त्व खाद्यातून द्यावे लागते.

पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे
जीवनसत्त्व ब :
फायदे     

  • मज्जातंतू कार्यान्वीत होण्यासाठी फायद्याचे.
  • चयापचयाच्या क्रियेला चालना देण्यासाठी महत्त्वाचे.

अभाव :

  • मज्जातंतू सुजतात, स्नायुंची हालचाल होत नाही.

उपलब्धता :

  • इंजेक्शनद्वारे जीवनसत्त्व ब दिले जाते.

जीवनसत्त्व क : 
फायदे     

  • रोगप्रतिकारशक्ती तसेच जखमा भरून येण्यासाठी फायदेशीर आहे.

अभाव :

  • स्कर्व्ही हा रोग होतो.

उपलब्धता :
इंजेक्शनद्वारे जीवनसत्त्व क दिले जाते.
टीप : पशुतज्ज्ञांकडूनच जनावरांना जीवनसत्त्व पुरविणारे इंजेक्शन द्यावे.

संपर्क : अजय गवळी :८००७४४१७०२ 
प्रणिता सहाणे : ८६००३०१३२९२. 

(प्रणिता सहाणे या ए.बी.एम.कॉलेज, गुंजाळवाडी पठार जि. नाशिक येथे तर अजय गवळी हे के. के. वाघ जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक येथे कार्यरत आहेत) 
 

इतर कृषिपूरक
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...
रेबीज रोगाकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची...पिसाळलेला कुत्रा चावल्यामुळे होणारा रेबीज या...
दूध गुणवत्ता वाढीसाठी उपाययोजनादुधातील फॅट (स्निग्धांश) व एसएनएफ (स्निग्धेतर...
जनावरांच्या कोठीपोटातील आम्लीय अपचनबऱ्याचदा जनावरांमध्ये अन्नपचनाच्या समस्या आढळून...
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...