agriculture story in marathi, agrowon, banana farming, brahmanpuri, shahada, nandurbar | Agrowon

सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती यशस्वी 
चंद्रकांत जाधव 
शनिवार, 22 सप्टेंबर 2018

ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील शेतकरी अंशुमन गोपाल पाटील यांनी केळी, कापूस व हरभरा पेरणी व लागवडीचे अंतर वाढवून दर्जेदार व अधिक उत्पादन घेण्याचे प्रयोग यशस्वी केले आहेत. केळीची २२ ते २४ किलोपर्यंतची रास त्यांनी मिळविली. शिवाय खर्चही कमी केला आहे. हरभरा व कापसाच्या शेतीतही त्यांनी लागवड अंतरात वाढ करून चांगले उत्पादन साध्य केले आहे. 

ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील शेतकरी अंशुमन गोपाल पाटील यांनी केळी, कापूस व हरभरा पेरणी व लागवडीचे अंतर वाढवून दर्जेदार व अधिक उत्पादन घेण्याचे प्रयोग यशस्वी केले आहेत. केळीची २२ ते २४ किलोपर्यंतची रास त्यांनी मिळविली. शिवाय खर्चही कमी केला आहे. हरभरा व कापसाच्या शेतीतही त्यांनी लागवड अंतरात वाढ करून चांगले उत्पादन साध्य केले आहे. 

नंदूरबार जिल्ह्यात ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा) हे गाव शहादा शहरापासून सुमारे १० किलोमीटरवर आहे. गावाकडे जाताना सुसरी मध्यम प्रकल्प लागतो. त्याच्या पाण्यासह गोमाई व सुसरी नदीच्या पाण्याचा लाभही गावाला मिळतो. केळीची शेती या भागात अधिक आहे. याच गावातील अंशुमन गोपाल पाटील यांचेदेखील केळी हेच मुख्य पीक आहे. कापूस, पपई, रब्बी हंगामात हरभऱ्याचे उत्पादन ते घेतात. सन १९९३ पासून ते शेती कसतात. सन १९९९ मध्ये शेतीच्या वाटण्या झाल्या. त्यानंतर ६० एकर काळी कसदार शेती या कुटुंबाकडे आली. यात २५ एकरांत दरवर्षी केळी असते. 

केळीचे व्यवस्थापन 
पाटील यांची तीन ठिकाणी शेती आहे. दरवर्षी ते उतिसंवर्धित केळी रोपांची लागवड करतात. ज्या वर्षी शेतीच्या वाटण्या झाल्या त्या वर्षी दुष्काळी स्थितीमुळे सुमारे १२ हजार केळी झाडे करपली. त्यामुळे ती काढून टाकावी लागली. तेव्हा ठिबकचे तंत्रज्ञान फारसे प्रसारित झाले नव्हते. आता या तंत्रज्ञानासह आठ कूपनलिकांद्वारे सिंचनक्षमता तयार केली आहे. 

अंशुमन सुरवातीपासून शेतीचे व्यवस्थापन पाहतात. त्यांचे लहान बंधू अमोल अभियंता असून, बंगरूळमधील एका कंपनीत व्यवस्थापक आहेत. 
पाच बाय पाच फूट अंतरावर केळी रोपांची लागवड व्हायची. प्रतिरोप १२ रुपये खर्च लक्षात घेतला तर अपेक्षित रोपसंख्या व मरतूक धरून २२ हजार रुपये खर्च रोपांसाठी लागायचा. अशा अंतरात लागवड केल्यानंतर झाडांची अपेक्षित वाढ दिसत नव्हती. दाटी व्हायची. रासही १५ ते १६ किलो अशी मिळायची. मग लागवडीचे अंतर वाढवून सात बाय पाच फूट असे केले. 
पूर्वी अधिक प्रमाणात लागणाऱ्या रोपांची संख्या कमी होऊन एकरी १२५० पर्यंत आली. 

व्वस्थापनातील बदल 

  • व्यवस्थापनात सुधारणा केली. आता उंच गादी वाफ्यावर लागवड होते. दीड फूट उंचीचा गादीवाफा असतो. मध्यंतरी सहा बाय पाच फूट अंतरावरील लागवडीचा प्रयोगही करून पाहिला. 
  • दरवर्षी मे महिन्यात लागवड असते. 
  • ड्रिपच्या दोन लॅटरल्समधील अंतरही सुयोग्य ठेवण्यास सुरवात केली. खतांचा वापर काटेकोर वापर सुरू केला. त्यातून त्यावरील खर्च किमान पाच हजार रुपयांनी कमी झाला. 
  • पाच बाय फूट लागवड अंतराच्या तुलनेत सात बाय पाच फूट अंतरावरील लागवडीत कापणीचे नियोजनही सुयोग्य होते. 
  • पीक फेरपालटीवर भर असतो. जेथे केळी घेतात त्या शेतात पपई, हरभऱ्याचे पीक बेवड म्हणून घेतले जाते. 
  • सुधारित तंत्राच्या वापरातून उत्पादन अर्थात रास २२ ते २४ किलोपर्यंत मिळू लागली. आज पाटील निर्यातक्षम केळीचे उत्पादन घेतात. 
  • मागील दोन वर्षे किलोला १० रुपये दर त्यांना मिळाला आहे. 
  • नांगरणी किंवा मशागत न करताही पिके घेतली आहेत. चार एकर शेती नांगरलेलीच नाही. 
  • सन २०१२-१३ मध्ये गादी वाफ्यावर पपईची लागवड केली होती. पपईची काढणी झाल्यानंतर केवळ बेडमध्ये सुधारणा केली. केळीचा पहिला हंगाम आटोपल्यावर पिलबाग घेतला. साधारण २४ महिन्यांत केळीचा पहिला व दुसरा हंगाम घेतला. 

देशी कापसाची लागवड 
पाटील देशी कापसाची लागवड करतात. त्याची लागवडही सात बाय एक फूट अंतरावर असते. एकरी १२ क्विंटल उत्पादन त्यात ते साध्य करतात. ही लागवडदेखील गादी वाफ्यावर असते. 
२०११ पासून ते हरभऱ्याची सुधारित पद्धतीने लावण करतात. ठिबकद्वारेच हरभऱ्याला पाणी देतात. दोन ओळींमधील अंतर २० इंच असते. पूर्वी एकरी बियाणे अधिक लागायचे. आता एकरी २० ते २२ किलो बियाणे लागतात. उत्पादन एकरी १० ते १२ क्विंटलपर्यंत मिळते. 

पाण्याचे संधारण 
साधारण १९९९ मध्ये पाणी कमी झाल्यानंतर त्यांचे वडील गोपाल यांनी पुढाकार घेऊन सुसरी नदीवर बंधारा बांधला होता. पाण्याचा काटकसरीने वापर त्यानंतर सुरू झाला. आता जवळपास सर्व क्षेत्रावर ठिबक केले आहे. तीन वर्षांपासून शेतात डीप सीसीटीचे (सलग समतल चर) उपचार केले आहेत. सुमारे १५ एकरांत २४ डीप सीसीटी एका बांधाला बनविले. त्यातून शेतात मोठ्या प्रमाणात जलसंचय होऊ लागला आहे. जेथे शेतातील पाणी वाहून जाण्याचे आउटलेट होते त्या आसपास शेततळे तयार केले आहे. त्यात सुमारे १० लाख लिटर पाणी साठते. शेतीसाठी पाच सालगडी व एक व्यवस्थापकही आहे. नागपूर येथील गो संशोधन केंद्रात पाटील यांनी प्रशिक्षण घेतले आहे. पाणी फाउंडेशनच्या कार्यक्रमातही त्यांचा हिरिरीने सहभाग राहिला आहे. पत्नी सौ. सुषमा, चुलतबंधू अनिल पाटील, काका कै. नरोत्तम मंगेश पाटील यांची मोलाची साथ लाभल्याचे पाटील सांगतात. 

संपर्क - अंशुमन पाटील - ९७६३६१२४९६

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
जपला एकीचा वसा, उमटवला प्रगतीचा ठसा,...रावळगुंडवडी (ता. जत, जि. सांगली) येथील...
मराठवाड्यातील सोयगाव तालुक्यात रुजतोय...औरंगाबाद जिल्ह्यातील सोयगाव तालुक्यातील शेतकरी...
दोनशे एकरांवर देशमुख यांची करार शेती..शिराळा (ता. जि. अमरावती) येथील विजय ऊर्फ मनोहर...
जिद्द दुष्काळातही गोड पेरू पिकवण्याची...पुणे जिल्ह्यात शिरूर या कायम दुष्काळी तालुक्यातील...
सुधारीत तंत्राने तरारला दर्जेदार भुईमूग तुळ्याचा पाडा (जि. पालघर) येथील आर्थिकदृष्ट्या...
पीकपद्धतीनूसार बहुविध यंत्रांचा...हंगामी व वार्षिक नगदी पिके व फळपिके अशा बहुविध...
शोभाताईंनी जपले शेतीमध्येही वेगळेपणसांगली जिल्ह्यातील बहेबोरगाव (ता. वाळवा ) येथील...
सुधारित तंत्र, नियोजनातून शेती केली...जळगाव जिल्ह्यात तापी काठालगतच्या चांगदेव (ता....
वातानुकुलित, स्वयंचलित सोळाहजार...पायाला अपंगत्व आल्यानंतरही हताश न होता जिद्दीने...
‘रेसिड्यू फ्री’ दर्जेदार सीताफळांचा...अवकाळी पाऊस, गारपिटीचा घातक अनुभव खामगाव (जि....
तीन हंगामात दर्जेदार कलिंगड उत्पादनात...रजाळे (ता.जि.नंदुरबार) येथील कैलास, संजय व नगराज...
संघर्षातून चौदा वर्षांपासून टिकविलेली...लातूर शहरापासून जवळच असलेल्या हरंगुळ बुद्रुक...
विकासाच्या वाटेवर अलगरवाडीची आश्‍वासक...लातूर जिल्ह्यातील अलगरवाडी (ता. चाकूर) गावाला...
संघर्ष, प्रयत्नावादातून केली यशस्वी...आटपाडी (जि. सांगली) येथील अत्यंत जिद्दीच्या...
भाजीपाला उत्पादक भंडारा जिल्ह्यात खासगी...पूर्व विदर्भातील भंडारा जिल्हा हा धानाचे भांडार...
दुष्काळात ऊस वाचविण्यासाठी ...यंदाच्या तीव्र दुष्काळात ऊस उत्पादक चिंतेत असून...
ताजी दर्जेदार दुग्धोत्पादने हीच...सध्या दूध उत्पादकांपुढे प्रक्रिया उद्योग किंवा...
पुदिना शेतीतून मिळाला वर्षभर रोजगारमेदनकलूर (जि. नांदेड) येथील शेख रफियाबी शेख आरिफ...
‘दिशा’ देतेय महिला बचत गटांना आर्थिक...बुलडाणा शहरातील ‘दिशा’ महिला बचत गट फेडरेशनने...
विना नांगरणी तंत्राने खर्चात केली बचतगेल्या तीन वर्षांपासून विनामशागत तंत्रज्ञान व पीक...