agriculture story in marathi, bacterial disease management in goats | Agrowon

रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजार
टी. डी. साबळे
गुरुवार, 9 ऑगस्ट 2018

पावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. त्यामुळे शेळ्या अशक्त होतात किंवा दगावतात अाणि मोठे अार्थिक नुकसान सोसावे लागते. गोठ्यातील स्वचछता, वेळीच प्रतिबंधात्मक उपाययोजना अाणि योग्य उपचार केल्यास घातक अाजारावर नियंत्रण मिळवणे शक्य होते अाणि होणारे नुकसान टाळता येते.

पावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. त्यामुळे शेळ्या अशक्त होतात किंवा दगावतात अाणि मोठे अार्थिक नुकसान सोसावे लागते. गोठ्यातील स्वचछता, वेळीच प्रतिबंधात्मक उपाययोजना अाणि योग्य उपचार केल्यास घातक अाजारावर नियंत्रण मिळवणे शक्य होते अाणि होणारे नुकसान टाळता येते.

१. फाशी
शेळ्यांमध्ये कधीकधी हा आजार आढळतो. हा रोग विशिष्ट्य क्षेत्रापुरता मर्यादित असून अतितीव्र स्वरूपाच्या आजारात शेळ्या कोणतेही लक्षण न दाखवता दगावतात आणि नाकातून फेसयुक्त काळ्या रंगाचा रक्तस्राव झालेला दिसतो. मृत शेळीच्या गुदद्वारातून रक्तस्राव झालेला दिसतो. तीव्र स्वरूपाच्या आजारात शेळ्यांना अतिउच्च ताप येतो. श्वास घेण्यास त्रास होतो आणि हगवणीमुळे अशक्तपणा येतो.

रोगप्रसार

  • या जीवाणूचे स्पोअर मातीमध्ये वर्षानुवर्षे सुप्तावस्थेत असून, चारा पाण्याशी संपर्क झाल्यास रोगप्रसार होतो.
  • मांस खाणारे कुत्रे, पक्षी ई. पासून रोगप्रसार होतो.
  • जीवाणू संसर्ग झालेले हाड, चूर्ण, हाडाचे तुकडे, केस, लोकर, खाद्य किंवा कुरण हे घटक रोगाच्या प्रसारास कारणीभूत ठरतात.

लक्षणे

  • पोटात वायू तयार होऊन पोट फुगते.
  • नाका-तोंडातून तसेच गुदद्वारातून बाहेर आलेले रक्त गोठत नाही.
  • त्वचेच्या खाली निळे नरम जेलीसारखे स्राव जमलेले असतात.
  • प्लीहाला सूज येऊन सामान्य आकार २ ते ३ पट वाढतो. यकृत व मूत्रपिंड रक्त संचय वाढून भरलेले दिसते.

निदान

  • रक्ताचे काचपट्टी परीक्षण करावे.
  • प्रयोगशाळेत जीवाणू वाढ व परीक्षण करावे.
  • सेरॉलॉजीकल अँसकोलीस चाचणी करावी.

उपचार

  • सुरवातीला उपचार केल्यास प्रतिसाद थोडाफार चांगला मिळतो.
  • पेनिसिलीन किंवा स्ट्रेप्टोमायसीनकिंवा स्ट्रेप्टोपेनिसिलीन किंवा ऑक्सिटेट्रा सायकलीन, इरीथ्रोमायसीन किंवा सलफोनामाइडचे इंजेक्शन पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने द्यावे.

२. घटसर्प
शेळ्या व मेंढ्यांना हा रोग जिवाणूमुळे होतो. या रोगाचा प्रादुर्भाव साधारणतः शेळ्या व मेंढ्यांवर ताण पडल्यामुळे, बदललेल्या हवामानामुळे, अशुद्ध पाणी-चारा यांद्वारे शरीरात प्रवेश झाल्यामुळे होतो.

लक्षणे

  • शेळ्या सुस्त होतात. १०४ ते १०७ अांश फॅरनहाईटपर्यंत ताप येतो. डोळे लाल होऊन पाणी गळते.
  • नाकातोंडातून स्राव वाहतो. गळ्यावर व मानेखाली सूज येते. फुफ्फुसाचा दाह होऊन जनावरे मरतात.

उपचार

  • गाभण शेळ्यांमध्ये गर्भपात होण्याची दाट शक्यता असते. अशा वेळी आजारी शेळ्या वेगळ्या बांधाव्यात, नाकातील स्राव पुसून टाकावा.
  • लागण झालेल्या जनावरांना पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने सल्फोमेझाथीन, टेट्रासायकलीन, स्ट्रेप्टोपेनिसिलीन ही औषधे द्यावीत.

संपर्क ः टी. डी. साबळे, ९९२१४९३७६४
(श्रमशक्ती कृषी महाविद्यालय, मालदाड, संगमनेर, जि. नगर)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...
रेबीज रोगाकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची...पिसाळलेला कुत्रा चावल्यामुळे होणारा रेबीज या...
दूध गुणवत्ता वाढीसाठी उपाययोजनादुधातील फॅट (स्निग्धांश) व एसएनएफ (स्निग्धेतर...
जनावरांच्या कोठीपोटातील आम्लीय अपचनबऱ्याचदा जनावरांमध्ये अन्नपचनाच्या समस्या आढळून...
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...