Agriculture story in Marathi, biogas production from poultry waste | Agrowon

पोल्ट्री वेस्टपासून बायोगॅस निर्मिती
वृत्तसेवा
मंगळवार, 23 जानेवारी 2018

भारतात दरवर्षी २८ ते ३० दशलक्ष टन इतकी कोंबड्यांची विष्टा तसेच इतर टाकाऊ पदार्थ (पोल्ट्री वेस्ट) कुक्कुटपालन उद्योगातून निर्माण होतात. मात्र प्रक्रियेअभावी त्यांच्या दुर्गंधीचा मोठा त्रास होतो. इज्जतनगर (उत्तर प्रदेश) येथील केंद्रीय पक्षी संशोधन संस्थेने कोंबड्यांच्या विष्टेवर प्रक्रिया बायोगॅस निर्मिती होऊ शकेल असे तंत्रज्ञान विकसित केले.

भारतात दरवर्षी २८ ते ३० दशलक्ष टन इतकी कोंबड्यांची विष्टा तसेच इतर टाकाऊ पदार्थ (पोल्ट्री वेस्ट) कुक्कुटपालन उद्योगातून निर्माण होतात. मात्र प्रक्रियेअभावी त्यांच्या दुर्गंधीचा मोठा त्रास होतो. इज्जतनगर (उत्तर प्रदेश) येथील केंद्रीय पक्षी संशोधन संस्थेने कोंबड्यांच्या विष्टेवर प्रक्रिया बायोगॅस निर्मिती होऊ शकेल असे तंत्रज्ञान विकसित केले.

या तंत्रज्ञानामध्ये २०० लिटर क्षमतेची हवाविरहित डायजेस्टर टाकी, इनलेट पाइप, आउटलेट पाइप, बायोगॅस संग्राहक, बायोगॅस कॉम्प्रेसर व बायोगॅस साठविण्यासाठी सिलिंडर यांचा वापर केला आहे. टाकीमध्ये हवाविरहीत वातावरणात कोंबडीच्या विष्टेवर प्रक्रिया होऊन गॅस तयार होतो. दररोज इनलेट पाइपमधून कोंबडीची विष्टा आणि पाणी टाकीत सोडावे लागते. आउटलेट पाइपमधून बायोगॅस निर्मितीनंतर तयार झालेली स्लरी बाहेर येते. बायोगॅस साठविण्यासाठी संग्राहक टाकी आहे. बायोगॅस भरण्यासाठी सिलिंडर्स, कॉम्प्रेसर्सची सोय आहे.

संयंत्राची वैशिष्ट्ये :

  • संयंत्रातून बाहेर पडणारा इंधन वायू निळ्या रंगाची ज्योत निर्माण करतो. त्यामुळे अधिक उष्णता.
  • बायोगॅस संयंत्रामधून मिळणाऱ्या मिथेनइतकीच किंवा त्यापेक्षा जास्त मिथेन वायूची या बायोगॅस संयंत्रातून निर्मिती.
  • केवळ पोल्ट्री वेस्ट पदार्थांचा बायोगॅस निर्मितीसाठी वापर करता येतो. इतर संयंत्रामध्ये पोल्ट्री वेस्टचा बायाेगॅस निर्मितीसाठी वापर करताना त्यात गाईचे शेण मिसळावे लागते.
  • स्लरीचा पुन्हा पोल्ट्री वेस्टबरोबर मिसळून बायोगॅस संयंत्रात मिसळता येते. त्यामुळे पाण्याची बचत होते.
  • हिवाळ्यात गारव्यामुळे पुरेशी उष्णता न मिळाल्याने बायोगॅस संयंत्रात गॅसनिर्मिती होऊ शकत नाही. त्यामुळे बायोगॅस संयंत्र बंद पडतात. मात्र या संयंत्रामध्ये हिवाळ्यामध्येही बायोगॅस निर्मितीवर कोणताही परिणाम होत नाही.

फायदे :

  • एक घनमीटर बायोगॅस निर्मितीसाठी उन्हाळ्यात १२ ते १३ किलो आणि हिवाळ्यात १९ ते २० किलो पोल्ट्री वेस्ट लागते.
  • ४ ते ५ सदस्य असलेल्या कुटुंबासाठी तीनवेळचा स्वयंपाक करण्यासाठी पुरेशा प्रमाणात बायोगॅस निर्मिती.
  • पोल्ट्रीशेडमध्ये पुरेशी उष्णता निर्माण करण्यासाठी या बायाेगॅसचा वापर शक्य.
  • स्लरीचा हे उत्कृष्ट सेंद्रिय खत.
  • लघू पोल्ट्री उद्योजक किंवा शेतकरी यांना ऊर्जा स्वावलंबी होता येते.
  • पाच हजार लेअर कोंबड्या असलेल्या पोल्ट्रीमध्ये तयार होणाऱ्यापासून पोल्ट्री वेस्टपासून दरवर्षी ४१०० किलो बायाेगॅसनिर्मिती करता येते. दरवर्षी स्लरीपासून १२८ टन सेंद्रिय खत निर्मिती. या संयंत्रामुळे टाकाऊ पोल्ट्री वेस्टचे पाच पटीने मूल्यवर्धन.
  • - पोल्ट्री वेस्टमुळे होणारे वायुप्रदूषण, माश्यांचा त्रास यापासूनही मुक्तता.

.

 

इतर टेक्नोवन
दर्जेदार शेती अवजारे निर्मितीत उंद्री...बुलडाणा जिल्ह्यातील उंद्री गावाने शेती उपयोगी...
पुनर्भरणाद्वारे साधली पाण्याच्या...हरियाना येथील कैठाल जिल्ह्यातील मुंद्री, गियोंग,...
अवजारांच्या वापरांमुळे महिलांचे कष्ट...महिलांचा शेती कामातील वाटा लक्षात घेता,...
बंधाऱ्यांची परिस्थिती अन् परिणामसध्या जलसंधारण म्हटले की आपल्या डोळ्यांसमोर...
शेतीची कृत्रिम बुद्धिमत्तेकडे वाटचाल...इतिहासाच्या अभ्यासातून भविष्याचा अंदाज घेत...
योग्य प्रकारे ट्रॅक्‍टर चालवा, दुर्घटना...शेतमाल वाहतुकीचा मुख्य स्त्रोत ट्रॅक्‍टर आहे....
कडधान्यांपासून पोषक बेकरी उत्पादनेभारतीय आहारामध्ये प्रथिनाच्या पूर्ततेचे कार्य हे...
ट्रॅक्टर, ट्रॅक्टरचालकाची कार्यक्षमता...ट्रॅक्टरसाठी उपग्रह मार्गदर्शक आणि प्रकाश कांडी...
तण नियंत्रणासाठी स्वयंचलित यंत्रणातणे पिकांसोबत पाणी, अन्नद्रव्ये आणि...
फळे, भाजीपाला वाळवणीसाठी ‘डोम ड्रायर’बाजारपेठेतील गुणवत्तापूर्ण उत्पादनांची मागणी...
गहू बीजोत्पादनातून साधली उद्योजकताशिक्षण कमी असतानाही सातत्यपूर्ण कष्ट आणि...
जमीन सुधारणेसाठी मोल नांगरभारी काळ्या जमिनीमधून प्रभावी निचरा होण्यासाठी...
टोमॅटोमध्ये आणता येईल तिखटपणामिरचीचा तिखटपणा त्यातील कॅपासिसीन या घटकांमुळे...
हळद शिजविण्यासाठी वापरा बॉयलरकाढणीनंतर हळदीवर ४ ते ५ दिवसांमध्येच शिजविण्याची...
धान्यांच्या तात्पुरत्या साठवणीचे...अन्नधान्यांचे उत्पादन हे हंगामी होऊन साधारणपणे...
शून्य मशागत... नव्हे, निरंतर मशागतीची...कोणत्याही पिकापूर्वी मशागत झालीच पाहिजे, हा...
शेतकऱ्यांचे श्रम, वेळ आणि पैशाची बचत...औरंगाबाद : आपल्या कल्पकतेचा वापर करून देवगिरी...
गव्हाच्या काडाचा भुसा करण्यासाठी भुसा...राहिलेल्या काडापासून भुसा मिळवण्यासाठी भुसा...
पाणी बचत, दर्जेदार उत्पादनासाठी मल्चिंग...पॉलिथिन कागद आच्छादनासाठी वापरल्याने पिकासोबत...
शाश्वत सिंचनासाठी जलपुनर्भरणाच्या...पुनर्भरण न करता भूजलाचा उपसा करत राहिल्यास फार...