agriculture story in marathi, bloated stomachs problem in cattle | Agrowon

पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांना
डॉ. अमोल आडभाई, डॉ. ज्ञानेश्वरी भांड
बुधवार, 3 ऑक्टोबर 2018

हिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे चाऱ्याचे पोटामध्ये पचन होत असताना तयार होणारा वायू सामान्यपणे बाहेर पडू शकत नाही. त्यामुळे पोटफुगी होते अाणि हृदय आणि फुफ्फुसावर दाब पडतो. योग्य प्रकारे काळजी घेतल्याने पोटफुगीवर नियंत्रण मिळवता येते.

हिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे चाऱ्याचे पोटामध्ये पचन होत असताना तयार होणारा वायू सामान्यपणे बाहेर पडू शकत नाही. त्यामुळे पोटफुगी होते अाणि हृदय आणि फुफ्फुसावर दाब पडतो. योग्य प्रकारे काळजी घेतल्याने पोटफुगीवर नियंत्रण मिळवता येते.

रवंथ करणाऱ्या जनावरांमध्ये उदा. गायी, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या यांमध्ये पोटफुगी हा सामान्यतः आढळणारा आजार आहे. हा आजार जनावरांच्या पोटात अतिप्रमाणात तयार होणाऱ्या फेसामुळे व वायूमुळे होतो. हा आजार सगळ्याच वयाच्या जनावरांमध्ये होऊ शकतो. हिरवा चारा जास्त प्रमाणात खाल्ल्याने हा आजार मोठ्या प्रमाणात होतो. या गवताच्या मोठ्या प्रमाणात आबंवण्यामुळे रुमेण (पोट) मध्ये वायुदाब वाढतो आणि पोटफुगी होते.

पोटफुगीसाठी आहारातील कारणीभूत घटक

  • द्विदल वनस्पतींचे (शेंगा इ.) अतिसेवन.
  • जनावरांना अतिप्रमाणात वाटाणे, सोयाबीन, कोबी, बटाटा इ. खायला देणे.
  • जास्त प्रमाणात हिरवा चारा खाल्ल्याने.
  • अतिप्रमाणात कोवळ्या, लुसलुशीत गवतावर चरल्याने.
  • कोवळ्या व फुले येण्याच्या अगोदर अपरिपक्व) वनस्पती खाल्ल्याने.
  • रसदार वनस्पतींचे सेवन केल्याने.
  • जास्त प्रथिने, कॅल्शिअम, मॅग्नेशिअम असणाऱ्या चारा पिकांमुळे.
  • शिळे अन्न खाल्ल्याने.
  • तंतुमय अन्नाचे आहारात कमी प्रमाण.
  • पोटातील द्रवाचा पी. एच. कमी झाल्याने.

अन्य कारणे

  • अन्ननलिकेमध्ये तयार होणारा तांत्रिक अडथळा.
  • अन्ननलिका व रुमेन (जनावरांचे पोट) यांची होणारी सूज.
  • अन्ननलिका अरुंद होणे.
  • अन्ननलिकेवर बाहेरच्या बाजूने येणारा दाब.
  • डायफ्रॅगमॅटिक हर्निया, टी. आर. पी., इ सारख्या आजारामुळे.

लक्षणे

  • भूक मंदावते व हळूहळू जनावर चारा खाणे बंद करते.
  • पोट सर्व बाजूने फुगते. जास्त करून डावीकडील वरच्या बाजूला पोट जास्त फुगलेले दिसते.
  • जनावर पोटाला लाथ मारते, पोटाकडे सतत पाहते व जमिनीवर लोळते.
  • नियमितपणे श्वास घेता येत नाही व जनावर लाळ गाळते.
  • जीभ व डोळे बाहेर येतात.
  • हृदयाचे ठोके वाढतात.
  • सतत तोंड चालू असते व दात दातांना घासतात.
  • पोटाच्या डावीकडील वरच्या बाजूला तडतडल्यासारखा आवाज ऐकायला येतो.
  • रुमेनमधील द्रवाचा आम्लपणा वाढतो.
  • पोटातील अन्न बाहेर काढतात.
  • डाव्या बाजूने पोट सफरचंदाच्या आकाराचे व उजव्या बाजूने पेअर फळाच्या आकाराचे दिसते.

उपाययोजना

  • वरील लक्षणे आढळून आल्यास त्वरित जवळील पशुवैद्यकाशी संपर्क साधावा.
  • पोटफुगी झाल्यानंतर अन्न व पाणी खायला देऊ नये.
  • मागचा भाग खाली अाणि पुढचा भाग वर राहील, अशा पद्धतीने जनावराला उभे करावे. जेणेकरून छातीच्या पडद्यावर ताण येणार नाही.
  • तातडीच्या उपाययोजना
  • शरीराच्या डावीकडील वरच्या बाजूला असणाऱ्या त्रिकोणी खड्ड्यामध्ये मोठ्या सुईने छिद्र पाडावे व पोटातील वायू हळूहळू बाहेर पडू द्यावा.
  • स्टमक ट्यूब तोंडावाटे पोटामध्ये घालावी जेणेकरून पोटातील वायू नळीवाटे बाहेर पडेल. तसेच अन्ननलिकेत काही अडथळा असल्यास तोही निघून जाईल.
  • टीप ः वरिल सवर् उपाययोजना पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने कराव्यात.

पोटफुगीपासून बचाव

  • हिरवा चारा खाऊ घालण्यापूर्वी कोरडा चारा खाऊ घालावा.
  • १:१ या प्रमाणात गवत व द्विदल वनस्पती खाऊ घालाव्या किंवा सकाळी शेंगा येणाऱ्या वनस्पती व रात्री गवत खाऊ घालावे.
  • रोजच्या आहारात किमान १०-१५ टक्के धान्याचा कोंडा असावा.
  • जनावरांना लुसलुशीत गवत जास्त खायला देऊ नये.

संपर्क ः डॉ. अमोल आडभाई, ८८०५६६०९४३
(राष्ट्रीय दुग्ध संशोधन संस्था, कर्नाल, हरियाणा)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
संक्रमण काळातील गाई, म्हशींचे व्यवस्थापनगाई-म्हशींमधील विण्याच्या तीन आठवडे अगोदर व तीन...
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...
मुरघासाचे फायदे, जनावरांसाठी वापरचाऱ्याच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादनामध्ये सातत्य...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...