agriculture story in marathi. care and management of lactating cow | Agrowon

दुधाळ गाईची काळजी, व्यवस्थापन
डॉ. मीनल प-हाड, प्रणिता सहाणे
बुधवार, 26 डिसेंबर 2018

गाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा मोठ्या प्रमाणात कमी होते. ही ऊर्जा भरून काढण्यासाठी गायीला संतुलित परिपूर्ण आहार देणे गरजेचे असते.
गाय व्यायल्यानंतर घ्यायची काळजी

गाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा मोठ्या प्रमाणात कमी होते. ही ऊर्जा भरून काढण्यासाठी गायीला संतुलित परिपूर्ण आहार देणे गरजेचे असते.
गाय व्यायल्यानंतर घ्यायची काळजी

  • गाय व्यायल्यानंतर गायीला कोमट पाण्याने अंघोळ घालावी म्हणजे गाईला तर तरी येईल व तिच्या वेदना थोड्या कमी होतील.
  • ५ लीटर पाण्यामध्ये २ किलो गूळ मिसळून प्यायला द्यावे, मिश्रण बनवताना कोमट पाणीच वापरावे; कारण त्यामुळे गूळ शरीरामध्ये लगेच शोषला जाऊन गाईला त्वरित ऊर्जा मिळते.
  • गुळाच्या पाण्याने गाईला ऊर्जा व कॅल्शियम मिळते. जार (प्लासेंटा) पडण्यास मदत होते. हे मिश्रण २-३ दिवस गाईला प्यायला द्यावे.
  • बाजरी, मेथी, गूळ, खोबरे, हळीव व तेल यांची शिजवलेली खिचडी गाईला खायला द्यावी.
  • व्यायल्यावर एक आठवड्यानंतर गायीचे जंत निर्मूलन करून घ्यावे.
  • रोजच्या आहारातून कॅल्शियम, फॉस्फरस व जीवनसत्त्वयुक्त खाद्याचा समावेश करावा. म्हणजे गाईचे आरोग्य चांगले राहते व दूग्धोत्पादनात सातत्य राहते.
  • गाईला संतुलित आहारामध्ये २/३ हिरवा चारा व १/३ कोरडा चारा [२/३ कोंडा खाद्य व १/३ खुराक] द्यावा.
  • प्रत्येकी २.५ लिटर दुधासाठी १ किलो खुराक व संगोपनासाठी १ किलो खुराक देणे गरजेचे आहे.
  • रोजच्या खाद्यातून २ टक्के खनिज मिश्रण द्यावे.
  • स्वच्छ व मुबलक पाणी गाईला द्यावे.

दुधाळ गाईचे व्यवस्थापन

  • गोठ्यामधे दुधाळ गाईसाठी वेगळी व पुरेशी जागा असावी.
  • गोठ्यातील तळ/जमीन निसरडी नसावी. जमिनीचा उतार १.५ इंच असावा.
  • गव्हाणी चुन्याने रंगवावी, म्हणजे गोचीड व इतर किटक लगेच नजरेस दिसतात.
  • गोठ्यामध्ये व परिसरामध्ये स्वच्छता ठेवावी, हवा खेळती असावी व पुरेसा सूर्यप्रकाश गोठ्यामध्ये असावा.
  • गोठा कोरडा असावा, ओलसरपणामुळे जनावरे आजारी पडू शकतात.
  • ठराविक दिवसानंतर गोठ्यामध्ये जंतुनाशक फवारणी करावी.
  • दुग्धव्यवसाय परवडण्यासाठी दोन वेतांमधील अंतर कमी असणे गरजेचे आहे. तसेच भाकडकाळ २ महिने असावा.
  • गाईच्या पिण्याच्या पाण्यामध्ये ब्लीचिंग पावडर टाकावी, तसेच पाण्याची तपासणी केलेली असावी.

स्वच्छ दूध उत्पादन

  • दूध काढण्यासाठी वेगळ्या खोलीची व्यवस्था असावी व खोलीचा तळ स्वच्छ असावा.
  • दूध काढताना गाईना हळुवारपणे व काळजीने हाताळावे, पाठीवरून हात फिरवावा.
  • दूध काढण्यासाठी वेळ ठरवून त्यावेळीच दूध काढावे. दूध दिवसातून दोन वेळा काढावे. जास्त दूध देणाऱ्या‍या गाईचे दिवसातून तीन वेळा दूध काढावे.
  • दूध काढण्यासाठी वापरायची भांडी स्वच्छ असावीत.
  • कास धुण्यासाठी कोमट पाण्याचा वापर करावा, तसेच त्यामधे पोटॅशिअम परमॅग्नेट चा वापर करावा.
  • दूध काढणाऱ्या व्यक्तीचे हात स्वच्छ असावेत, हाताला जखमा नसाव्यात, नखे कापलेली असावीत, त्या व्यक्तीस त्वचेचा आजार नसावा व तो धूम्रपान करणारा नसावा.
  • सुरवातीचे दूध काढून टाकून द्यावे कारण त्यामधे जीवणूंचे प्रमाण जास्त असते. ५ ते ७ मिनिटांमधे सगळे दूध काढावे. कासेमधे दूध शिल्लक ठेवू नये त्यामुळे कासदाह होऊ शकतो.

संपर्क ः डॉ. मीनल प-हाड, ९०११२३१२२९
प्रणिता सहाणे, ८६००३०१३२९
(डॉ. प-हाड कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, नारायणगाव, जि. पुणे येथे कार्यरत आहेत. तर, सहाणे कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, गुंजाळवाडी पठार, संगमनेर, जि. नगर येथे कार्यरत आहेत. ) 

इतर कृषिपूरक
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...
जनावरांच्या खाद्यामध्ये अचानक बदल करणे...कोवळा चारा, निकृष्ट दर्जाचा चारा किंवा बुरशीची...
जनावरांतील रोगनिदानासाठी प्रयोगशाळा...तात्काळ रोगनिदान व योग्य उपचार केल्यामुळे औषधांचा...
गाई, म्हशींची दुग्धोत्पादन क्षमता वाढवा...सध्याच्या काळात सेक्स सीमेन किंवा सॉर्डेड सीमेन,...
ओळखा लिस्टेरिओसिस आजाराची लक्षणेजनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
पशुसल्लावाढत्या तापमानात जनावरांच्या आहार...
प्रजननक्षमता सक्षम करण्यासाठी...सुयोग्य व समतोल आहारातून जनावरांना ऊर्जा, प्रथिने...
जनावरांमध्ये प्रसूतीनंतर येणाऱ्या समस्याजनावर गाभण असताना व विताना जर व्यवस्थित लक्ष दिले...