Agriculture story in marathi, cerials processing | Agrowon

तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थ
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
बुधवार, 8 नोव्हेंबर 2017

तृणधान्यामध्ये विविध पोषक घटक आहेत. या घटकांचा उपयोग करण्यासाठी तृणधान्यापासून विविध खाद्यपदार्थ तयार करणे फायदेशीर ठरते. बाजारपेठेत अशा पदार्थांना चांगली मागणी आहे.

भारतामध्ये जगाच्या तुलनेत ३० टक्के तृणधान्याचे  उत्पादन होते. सध्या नाचणी, बाजरी, भगर यांचा जास्त प्रमाणात वापर होतो. यातील आहारमूल्य लक्षात घेता वरी, राळा यांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर वाढविणे आवश्यक आहे. तृणधान्यामध्ये उपलब्ध असलेली खनिजे आणि जीवनसत्त्वामुळे या धान्यांकडे स्वास्थ्यवर्धक म्हणून पाहिले जाते.

तृणधान्यामध्ये विविध पोषक घटक आहेत. या घटकांचा उपयोग करण्यासाठी तृणधान्यापासून विविध खाद्यपदार्थ तयार करणे फायदेशीर ठरते. बाजारपेठेत अशा पदार्थांना चांगली मागणी आहे.

भारतामध्ये जगाच्या तुलनेत ३० टक्के तृणधान्याचे  उत्पादन होते. सध्या नाचणी, बाजरी, भगर यांचा जास्त प्रमाणात वापर होतो. यातील आहारमूल्य लक्षात घेता वरी, राळा यांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर वाढविणे आवश्यक आहे. तृणधान्यामध्ये उपलब्ध असलेली खनिजे आणि जीवनसत्त्वामुळे या धान्यांकडे स्वास्थ्यवर्धक म्हणून पाहिले जाते.

बाजरी ः  पिठाची भाकरी तयार केली जाते. याचबरोबरीने खारोड्या आणि पापड्यांनाही चांगली मागणी आहे.  

नाचणी ः  भाकरीच्याबरोबरीने अलीकडच्या काळात पापड्या आणि बिस्किटांनाही चांगली मागणी वाढली आहे. नागलीची खीरही आरोग्यवर्धक आहे.

भगर ः उपवासासाठी भगर वापरली जाते. याचबरोबरीने भगरीच्या पापड्यांनाही चांगली मागणी आहे.

कोदो आणि कुटकी ः ही दोन्ही तृणधान्यांचे मध्यप्रदेशात चांगल्या प्रमाणात उत्पादन घेतले जाते. यांचा उपयोग करण्यापूर्वी त्याच्या वरचे साल काढून त्यानंतर दळून पिठाची भाकरी केली जाते. याच्या पापड्याही चांगल्या तयार होतात.

राळा ः राळ्याचा उपयोग टरफल काढून भात आणि खिरीसाठी केला जातो.

वरी ः वरीचा तांदूळ काढून त्याच्या खाद्यपदार्थात वापर करतात. यापासून भात व खीर तयार केली जाते.

ज्वारी ः ज्वारीची भाकरी खाण्याकडे लोकांचा कल वाढत चालला आहे. पिवळी ज्वारी ही बीड, उस्मानाबाद, लातूर व सोलापूर जिल्ह्याच्या काही भागांत पेरली जाते. तिचा वापर खाद्योपयोगात केला जातो.  

मका ः महाराष्ट्रामध्ये मक्‍याचे उत्पादन वाढत आहे. विशेषकरून कोंबडी खाद्यासाठी मक्याची मागणी आहे. पंजाबमध्ये मक्‍याची भाकरी आणि मोहरीच्या पानाची भाजी (साग) हिवाळ्यात आवडीने खाल्ली जाते. 

भारतातील तृणधान्यांचा उपयोग

खाद्योपयोग ७५  टक्के
पशुखाद्य    ११ टक्के
बी/ बियाणे   २ टक्के
प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ    २ टक्के
प्रक्रियेत वाजाणारे घटक १० टक्के

संपर्क ः   डॉ. एस. डी. कुलकर्णी, ९७५२२७५३०४,
(लेखक केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था, भोपाळ येथे कार्यरत होते)

 

इतर कृषी प्रक्रिया
मोहापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थमोहाची फुले झाडावर काही मर्यादित काळच उपलब्ध...
अनेक प्रक्रिया पदार्थांमध्ये सीताफळ गर...सीताफळ हे नाशवंत फळ असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया...
कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मितीपपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून,...
मार्मालेड, टुटीफ्रुटी निर्मितीसाठी पपईपपई झाडांपासून वर्षभर फळे मिळतात; परंतु दूरच्‍या...
आरोग्यवर्धक फळांची भुकटीप्रक्रिया उद्योगामध्ये ग्राहकांच्या आवडीनुसार अणि...
कवठ प्रक्रियेला आहे संधीकवठ हे तसे दुर्लक्षित फळ. आंबट, गोड चवीमुळे...
पेरूची टॉफी, स्क्वॅश, गरपेरूमध्ये जीवनसत्त्व सी, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह,...
पेरू प्रक्रियेतून वाढवा फायदापेरू नाशवंत असल्यामुळे प्रक्रियेद्वारा पेरूचे...
बहुगुणी आवळ्याचे मूल्यवर्धनआवळा या फळाला आयुर्वेदामध्ये फार महत्त्व आहे....
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
सीताफळापासून नेक्टर, स्कॅश, अारटीएससीताफळ हे अनेक अावश्‍यक पोषक घटकांचा स्राेत अाहे...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सोयाबीन प्रक्रिया उद्योगाची ‘साधना’लातूर जिल्ह्यातील मुरूड येथे राहणाऱ्या साधना...
चांगल्या अारोग्यासाठी ः प्रोबायोटिक्स...प्रोबायोटिक्‍स म्हणजे सजीव सूक्ष्मजीव. सुमारे एक...
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...