Agriculture story in marathi, cerials processing | Agrowon

तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थ
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
बुधवार, 8 नोव्हेंबर 2017

तृणधान्यामध्ये विविध पोषक घटक आहेत. या घटकांचा उपयोग करण्यासाठी तृणधान्यापासून विविध खाद्यपदार्थ तयार करणे फायदेशीर ठरते. बाजारपेठेत अशा पदार्थांना चांगली मागणी आहे.

भारतामध्ये जगाच्या तुलनेत ३० टक्के तृणधान्याचे  उत्पादन होते. सध्या नाचणी, बाजरी, भगर यांचा जास्त प्रमाणात वापर होतो. यातील आहारमूल्य लक्षात घेता वरी, राळा यांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर वाढविणे आवश्यक आहे. तृणधान्यामध्ये उपलब्ध असलेली खनिजे आणि जीवनसत्त्वामुळे या धान्यांकडे स्वास्थ्यवर्धक म्हणून पाहिले जाते.

तृणधान्यामध्ये विविध पोषक घटक आहेत. या घटकांचा उपयोग करण्यासाठी तृणधान्यापासून विविध खाद्यपदार्थ तयार करणे फायदेशीर ठरते. बाजारपेठेत अशा पदार्थांना चांगली मागणी आहे.

भारतामध्ये जगाच्या तुलनेत ३० टक्के तृणधान्याचे  उत्पादन होते. सध्या नाचणी, बाजरी, भगर यांचा जास्त प्रमाणात वापर होतो. यातील आहारमूल्य लक्षात घेता वरी, राळा यांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर वाढविणे आवश्यक आहे. तृणधान्यामध्ये उपलब्ध असलेली खनिजे आणि जीवनसत्त्वामुळे या धान्यांकडे स्वास्थ्यवर्धक म्हणून पाहिले जाते.

बाजरी ः  पिठाची भाकरी तयार केली जाते. याचबरोबरीने खारोड्या आणि पापड्यांनाही चांगली मागणी आहे.  

नाचणी ः  भाकरीच्याबरोबरीने अलीकडच्या काळात पापड्या आणि बिस्किटांनाही चांगली मागणी वाढली आहे. नागलीची खीरही आरोग्यवर्धक आहे.

भगर ः उपवासासाठी भगर वापरली जाते. याचबरोबरीने भगरीच्या पापड्यांनाही चांगली मागणी आहे.

कोदो आणि कुटकी ः ही दोन्ही तृणधान्यांचे मध्यप्रदेशात चांगल्या प्रमाणात उत्पादन घेतले जाते. यांचा उपयोग करण्यापूर्वी त्याच्या वरचे साल काढून त्यानंतर दळून पिठाची भाकरी केली जाते. याच्या पापड्याही चांगल्या तयार होतात.

राळा ः राळ्याचा उपयोग टरफल काढून भात आणि खिरीसाठी केला जातो.

वरी ः वरीचा तांदूळ काढून त्याच्या खाद्यपदार्थात वापर करतात. यापासून भात व खीर तयार केली जाते.

ज्वारी ः ज्वारीची भाकरी खाण्याकडे लोकांचा कल वाढत चालला आहे. पिवळी ज्वारी ही बीड, उस्मानाबाद, लातूर व सोलापूर जिल्ह्याच्या काही भागांत पेरली जाते. तिचा वापर खाद्योपयोगात केला जातो.  

मका ः महाराष्ट्रामध्ये मक्‍याचे उत्पादन वाढत आहे. विशेषकरून कोंबडी खाद्यासाठी मक्याची मागणी आहे. पंजाबमध्ये मक्‍याची भाकरी आणि मोहरीच्या पानाची भाजी (साग) हिवाळ्यात आवडीने खाल्ली जाते. 

भारतातील तृणधान्यांचा उपयोग

खाद्योपयोग ७५  टक्के
पशुखाद्य    ११ टक्के
बी/ बियाणे   २ टक्के
प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ    २ टक्के
प्रक्रियेत वाजाणारे घटक १० टक्के

संपर्क ः   डॉ. एस. डी. कुलकर्णी, ९७५२२७५३०४,
(लेखक केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था, भोपाळ येथे कार्यरत होते)

 

इतर कृषी प्रक्रिया
धान्य साठवणीसाठी आधुनिक सायलो तंत्रज्ञानपिकांची काढणी ते प्रत्यक्ष ग्राहकांपर्यंत...
आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत चमकणारे...विविध खाण्याच्या पदार्थांमध्ये तसेच अनेक...
आधुनिक, पायाभूत सुविधांच्या...औद्योगिक विकासाला चालना देऊन रोजगारनिर्मिती...
आवळ्यापासून बनवा मुरावळा, लोणचे, कॅण्डीकच्च्या स्वरूपामध्ये आवळ्यामध्ये आरोग्यदायी...
पायाभूत सुधारणेतून मिळेल अन्न...काढणीपश्‍चात तंत्रज्ञान आणि कोल्ड चेनमधील पायाभूत...
जपानी तंत्राच्या ‘राइस मिल’द्वारे...तंत्रज्ञानाचा आविष्कार घडविणे तेव्हाच शक्य होते,...
घरगुती प्रक्रियेद्वारे बोरांचे...बोर हे अत्यंत पोषक, तरिही दुर्लक्षित फळ आहे....
सोलर टनेल ड्रायरचा वापर ठरतो फायदेशीरसोलर टनेल ड्रायर हे तंत्रज्ञान प्रदूषण न करणारे...
तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थतृणधान्यामध्ये विविध पोषक घटक आहेत. या घटकांचा...
लिंबू प्रक्रियेतून मिळतील रोजगाराच्या...औषधी गुणधर्म असलेले लिंबू आरोग्यासाठी अतिशय...
तृणधान्यापासून बनवा खाद्यपदार्थ तृणधान्यापासून तयार केलेल्या पारंपरिक ...
स्वादिष्ट, पौष्टिक, आकर्षक तेजपूर लिचीलिची हे उष्णकटिबंधीय प्रदेशात येणारे सदाहरित फळ...
सीताफळ गरापासून श्रीखंड, सरबत, रबडीसीताफळ हे पाैष्टिक फळ असून, त्याच्या गरापासून...
सीताफळ प्रक्रियेतून वाढवा फायदासीताफळाच्या गरापासून पावडर, जॅम, पेय, सिरप,...
प्रक्रिया उद्योगातून साधली आर्थिक...परभणी शहराच्या हडको भागातील सौ. वंदना सांवत यांनी...
मूल्यवर्धीत टोमॅटो पदार्थांना अाहे मागणीपिकलेल्या टोमॅटोची साठवण क्षमता कमी असते. संपूर्ण...
केळीखोडापासून धागानिर्मिती ठरेल...केळीचा घड काढल्यानंतर केळीच्या खोडापासून...
काबुली चण्याचे पौष्टिक स्प्रेडब्रेड किंवा पोळीवर पसरवून स्प्रेडचे सेवन केले...
भाजीपाला प्रक्रियेतून उद्योगांना मिळेल...भाजीपाल्यापासून जास्तीत जास्त प्रक्रियायुक्त...
सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची...वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या...