Agriculture story in marathi, custerdapple processing | Agrowon

सीताफळ प्रक्रियेतून वाढवा फायदा
दिप्ती पाटगावकर
बुधवार, 1 नोव्हेंबर 2017

सीताफळाच्या गरापासून पावडर, जॅम, पेय, सिरप, मिल्कशेक, रबडी, आइस्क्रिम, श्रीखंड हे पदार्थ तयार करता येतात. सीताफळाच्या पदार्थांना स्थानिक तसेच परदेशी बाजारपेठांत चांगली मागणी आहे. त्यामुळे गावपातळीवरील बचत गटांमार्फत बाजारपेठेतील मागणीनुसार विविध पदार्थ तयार करणे शक्‍य आहे.

सीताफळाच्या गरापासून पावडर, जॅम, पेय, सिरप, मिल्कशेक, रबडी, आइस्क्रिम, श्रीखंड हे पदार्थ तयार करता येतात. सीताफळाच्या पदार्थांना स्थानिक तसेच परदेशी बाजारपेठांत चांगली मागणी आहे. त्यामुळे गावपातळीवरील बचत गटांमार्फत बाजारपेठेतील मागणीनुसार विविध पदार्थ तयार करणे शक्‍य आहे.

सीताफळ गराचा आइस्क्रिम तयार करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. गरापासून जॅम, जेली, पावडर, टॉफी, श्रीखंड, रबडी, मिल्कशेक व बेकरी पदार्थांमध्ये केला जातो. गर नियमित सेवन केल्याने अशक्तपणा दूर होतो. फळाचा गर तृष्णावर्धक, बलवर्धक, उत्साहवर्धक, शुक्राणूवर्धक, पचनशक्ती वाढविणारा अाणि पित्ताविकार कमी करणारा आहे.

गर काढून साठविणे

  • पिकलेल्या निरोगी सीताफळांचे दोन भाग करावेत. गर अलगदपणे चमच्याने काढून बिया वेगळ्या कराव्यात.
  • गर मिक्सरमध्ये बारीक करून स्टेनलेस स्टीलच्या पातेल्यात घ्यावा. त्यामध्ये ५०० पीपीएम ऍस्कॉर्बिक आम्ल व ७०० पीपीएम पोटॅशियम मेटाबायसल्फाईट मिसळून गरम करावा.
  • गर निर्जंतुक केलेल्या बाटल्यांमध्ये किंवा पाऊचमध्ये भरून हवाबंद करावा. परत पाश्‍चराइज करून, थंड करून, लेबल लावून, थंड ठिकाणी (शीतगृहात) साठवून ठेवाव्यात.
  • गर साठवण कालावधीमध्ये काळा पडण्याची शक्‍यता असते. म्हणून तो थंड तापमानाला ठेवावा.
  • या पद्धतीशिवाय गरामध्ये ५०० पीपीएम ऍस्कॉर्बिक आम्ल व ७०० पीपीएम केएमएम मिसळून तो उणे २० अंश सेल्सिअस तापमानास गोठवून ठेवल्यास एक वर्षापर्यंत चांगला राहतो.
  • गर विविध पदार्थ तयार करण्यासाठी वर्षभर वापरता येतो. गोठविलेल्या सीताफळाच्या गरास स्थानिक तसेच परदेशी बाजारपेठांत चांगली मागणी आहे.

गराची पावडर

  • फळाचा गरामध्ये ५०० पीपीएम ऍस्कॉर्बिक आम्ल व ७०० पीपीएम पोटॅशियम मेटाबायसल्फाइट व २ ते ३ टक्के माल्टो डेक्‍स्ट्रीन मिसळून स्प्रे ड्रायरमध्ये किंवा ड्रम ड्रायरमध्ये ५ ते ८ टक्के पाण्याचा अंश येईपर्यंत वाळवावा.
  • यानंतर तयार झालेली पावडर निर्वात केलेल्या पिशवीमध्ये भरून, थंड ठिकाणी साठवून ठेवावी.
  • अशाप्रकारे तयार केलेली पावडर आइस्क्रिम, श्रीखंड, मिल्कशेक, टॉफी इत्यादी पदार्थ तयार करताना वापरता येते.  

सीताफळातील गर, बिया वेगळ्या करण्यासाठी यंत्र
अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठातील कृषी प्रक्रिया अभियांत्रिकी विभागातील तज्ज्ञांनी पंदेकृवी सीताफळ गर व बीज निष्काजन यंत्र विकसित केले अाहे. या यंत्रामधून काढलेल्या गरामध्ये पाकळ्या अखंड राहत असल्यामुळे गराला चांगला बाजारभाव मिळतो. त्यामुळे सीताफळ बाजारात कमी भावात न विकता त्याचा गर काढून विकल्यामुळे सीताफळाचे चांगले मूल्यवर्धन होते.
यंत्राची वैशिष्ट्ये

  • या यंत्राची गर निष्काजन क्षमता ९२ ते ९६ टक्के अाहे.
  • गरामध्ये ७५ ते ८५ टक्के पाकळ्या राहतात.
  • यंत्राची क्षमता ७० ते ८० किलो प्रतितास अाहे.
  • यंत्र ०.५ अश्वशक्तीच्या सिंगल फेज विद्युत मोटारवर चालते.

गर वेगळा करण्याची प्रक्रिया :

  • पिकलेल्या सीताफळाचे दोन भाग करून साल वेगळी करावी.
  • मोठ्या अाकाराच्या चमच्याने गर बियांसहित यंत्राच्या फिडिंग चाडीमध्ये टाकावा. यंत्राच्या गर व बीज निष्काजन रोलर या प्रमुख यंत्रणेद्वारे गर व बिया वेगळ्या होतात.
  • ब्रश रोलरद्वारे चांगल्या प्रतीच्या पाकळ्यांसहित गर वेगळा केला जातो व तो खालील भागात गर निष्काजन मार्गाने वेगळा केला जातो. तर दंडगोलाकृती चाळण्याद्वारे बिया वेगळ्या केल्या जातात.

यंत्राचे फायदे :

  • हे यंत्र चालवण्यास सुलभ व हाताळण्यास सोपे अाहे. अकुशल किंवा कुशल मजुराकडून हे यंत्र चालविता येते.
  • गर वेगळे करण्याची प्रक्रिया जलद होत असल्याने गर लगेच पॅक करून डीप फ्रीजरमध्ये साठवता येतो. त्यामुळे गराचा रंग बदलत नाही.
  • गर काढण्याच्या प्रक्रियेत मानवी हाताळणी कमी असल्याने गराची प्रत चांगली राहते.
  • गर अारोग्यास पोषक अशा स्थितीत काढला जातो. फळांच्या काढणीपश्चात कमी प्रमाणात नुकसान होते.
  • मोठ्या प्रमाणात मिळालेल्या सीताफळाच्या सालीचा उपयोग सेंद्रिय खतनिर्मितीसाठी करता येतो. तसेच बिया रोप निर्मितीसाठी किंवा अाैषधे तयार करण्यासाठी वापरता येतात. (स्त्रोत ः www.pdkv.ac.in)

दिप्ती पाटगावकर, pckvkmau@gmail.com
(कृषी विज्ञान केंद्र, अाैरंगाबाद)

 

 

फोटो गॅलरी

इतर कृषी प्रक्रिया
आहारात असावी आरोग्यदायी ज्वारीज्वारीमध्ये लोह मोठ्या प्रमाणात असते. ॲनिमियाचा...
बिटापासून बर्फीनिर्मिती लाल बीट आपल्या आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. बीट हे...
हळदीपासून मूल्यवर्धीत पदार्थांची...हळद ही अन्नपचन, पित्तशामक व रक्तशुद्धी करणारी आहे...
फळे, भाज्यांचा वापर करून दुग्धजन्य...विभागनिहाय उपलब्ध असणाऱ्या फळांना व भाज्यांना...
अंकुरित धान्यांपासून बेकरी उत्पादनेअंकुरलेल्या धान्यामध्ये अधिक पोषक तत्त्वे असतात....
अन्नप्रक्रिया उद्योगातील परवाने, कायदेप्रक्रिया उद्योग स्थापन केल्यानंतर या...
प्रक्रियेद्वारा आल्याचे मूल्यवर्धनआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे आल्यापासून बनविलेल्या...
शेतकरी आठवडे बाजारचालक शेतकऱ्यांना...पुणे : शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या वतीने बाणेर येथे...
कांदा निर्जलीकरणास आहे वावकांदा हे भारतातील प्रमुख पीक असून, ते मुख्यत्वे...
प्रक्रिया उद्योगातून आर्थिक स्थिरतासगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील श्रद्धा...
शेवगा पानांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्मशेवग्याच्या वाळलेल्या पानामध्ये ताज्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
पौष्टिक अंजिराचे प्रक्रियायुक्त पदार्थअंजिरामध्ये आहारमूल्याबरोबरच औषधी गुणधर्म मुबलक...
डाळिंबापासून अनारदाना, अनाररबडाळिंबापासून तयार होणाऱ्या अनारदाना या पदार्थास...
औषधी जायफळाचे मूल्यवर्धनजायफळ सालीचे वजन ६० टक्के असते. जायफळ सालीमध्ये...
कॅल्शिअम, लोहाचा उत्तम स्त्रोत ः नाचणीआहारच्या दृष्टीने नाचणी एक अत्यंत महत्त्वाचे...
मोहापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थमोहाची फुले झाडावर काही मर्यादित काळच उपलब्ध...
अनेक प्रक्रिया पदार्थांमध्ये सीताफळ गर...सीताफळ हे नाशवंत फळ असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया...
कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मितीपपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून,...
मार्मालेड, टुटीफ्रुटी निर्मितीसाठी पपईपपई झाडांपासून वर्षभर फळे मिळतात; परंतु दूरच्‍या...