agriculture story in marathi, dairy products, milk processing, malegaon, vashim | Agrowon

ताजी दर्जेदार दुग्धोत्पादने हीच ढवळेश्वरची खासियत
गोपाल हागे
मंगळवार, 4 डिसेंबर 2018

सध्या दूध उत्पादकांपुढे प्रक्रिया उद्योग किंवा मूल्यवर्धनातून नफा वाढवणे हाच मुख्य उपाय दिसतो आहे. मालेगाव (जि. वाशीम) येथील योगेश बळी यांनी आपल्या ढवळेश्वर दूध डेअरीच्या माध्यमातून हाच मार्ग निवडला. आपल्या दर्जेदार, ताज्या प्रक्रिया पदार्थांची बाजारपेठेत विशेष ओळख तयार केली. दररोज सुमारे सातशे ते एकहजार लिटर दूध संकलनाद्वारे परिसरातील अडीचशे शेतकऱ्यांनाही त्यातून शाश्‍वत उत्पन्न मिळण्यास सुरवात झाली आहे. 

सध्या दूध उत्पादकांपुढे प्रक्रिया उद्योग किंवा मूल्यवर्धनातून नफा वाढवणे हाच मुख्य उपाय दिसतो आहे. मालेगाव (जि. वाशीम) येथील योगेश बळी यांनी आपल्या ढवळेश्वर दूध डेअरीच्या माध्यमातून हाच मार्ग निवडला. आपल्या दर्जेदार, ताज्या प्रक्रिया पदार्थांची बाजारपेठेत विशेष ओळख तयार केली. दररोज सुमारे सातशे ते एकहजार लिटर दूध संकलनाद्वारे परिसरातील अडीचशे शेतकऱ्यांनाही त्यातून शाश्‍वत उत्पन्न मिळण्यास सुरवात झाली आहे. 

वाशीम जिल्ह्यातील मालेगाव शहरात रामचंद्र बळी यांची दूध डेअरी ३० वर्षे अव्याहत सुरू अाहे. सन १९८६ मध्ये त्यांच्या पुढाकाराने ढवळेश्वर दूध उत्पादन सहकारी संस्था नावारुपाला अाली. त्या माध्यमातून तालुक्यातील शेतकऱ्यांचे दूध संकलन करून शासकीय डेअरीला दिले जायचे. यासोबतच बळी यांनी स्वतःचा डेअरी व्यवसायही सुरू केला. शासकीय दूध खरेदी-विक्री धोरणात होणाऱ्या बदलांचा संकलनावर बऱ्याचदा परिणाम व्हायचा. अाता वाशीम जिल्ह्यात दूध खरेदीचा पेच बनला अाहे. अशा परिस्थितीत बळी यांच्या डेअरीने शेतकऱ्यांना मोठा अाधार दिला. 

वडिलांच्या पाठबळावर पुढची पिढी प्रक्रियेत 
आज बळी कुटूंबातील पुढची पिढी म्हणजे रामचंद्र यांचा मुलगा योगेश ‘ढवळेश्‍वर’ डेअरीची जबाबदारी सांभाळत आहेत. त्यांनी मेहकर येथे एका संस्थेत सहा वर्षे शिक्षक म्हणून नोकरी केली. रामचंद्र सहकारात सक्रिय असताना योगेश यांनी आता दुग्ध प्रक्रियेवर पूर्ण लक्ष केंद्रित केले आहे. वडिलांनी दुग्धजन्य पदार्थ बनविण्यासाठी लागणारी यंत्रसामग्री उपलब्ध करून दिली. भांडवलासोबत सातत्याने पाठबळही पुरविले. अापले अनुभव, ज्ञान यांचेही धडे ते योगेश यांना देतात. 

योगेश यांचा व्यवसाय 

  • मालेगाव-मेहकर रोडवर 
  • संकलन केंद्रे- मेडशी, राजुरा, मालेगाव 
  • दूध संकलनासाठी डेअरीचे आपले वाहन 
  • सुमारे २५० दूध उत्पादक 
  • संकलन - १००० ते १२०० लिटर 
  • (उन्हाळ्यात सुमारे ७०० लिटर) 

शेतकऱ्यांना झालेले फायदे 

  • लगतच्या गावातच संकलन. त्यामुळे वाहतुकीचा भार कमी. 
  • शासकीय खरेदी सुरू-बंद असली तरी ढवळेश्वर डेअरी’ची खात्रीची बाजारपेठ 
  • तयार होणारे पदार्थ  
  • पेढा - ३५ ते ४० किलो 
  • पनीर - ३० ते ३५ किलो 
  • दही - ४० किलो 
  • खवा - ५ ते १० किलो 
  • तूप - २० ते २५ किलो 
  • श्रीखंड, आम्रखंड - मागणीनुसार 

पदार्थांची वैशिष्ट्ये 
पुरवठ्यात सातत्य
दर्जा
पदार्थांचा ताजेपणा 
प्रति महिना उलाढाल - १० ते १२ लाख रुपये 

रोजगार निर्मिती 

  • दूध संकलन, वाहतूक, उत्पादन आदी मिळून- १० ते १२ तरुणांना 
  • नोकरीपेक्षा व्यवसायात उतरून इतरांना नोकरी दिल्याचा अानंद योगेश यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट झळकतो. 

ठळक बाबी 

  • पेढा पंचक्रोशीत प्रसिद्ध. यंदा दिवाळीत चार दिवसांत सात क्विंटल विक्री 
  • दुधाला आधीच लौकिक मिळवला आहे. 
  • मालेगाव हे ठिकाण अौरंगाबाद-नागपूर महामार्गावर असल्याने अनेकजण येथे थांबून आवर्जून पेढा खरेदी करतात. या ठिकाणावरून अांध्रप्रदेशातही वाहने जातात. त्याठिकाणचे ग्राहक जुळले आहेत. 
  • सहा रुपये प्रति फॅट प्रमाणे दुधाचा दर ठरविला जातो. दर दहाव्या दिवशी शेतकऱ्यांना मिळतात चुकारे. 
  • प्रक्रियेसाठी लागणारी यंत्रसामग्री आपल्याच पैशांतून खरेदी केली. त्यासाठी कोणते कर्ज काढावे लागले नाही. 
  • बळी कुटुंबाचा दिवस पहाटे पाच वाजताच सुरू होतो. रात्री १० वाजेपर्यंत रामचंद्र, योगेश व कर्मचारी सतत कार्यरत असतात. 

दूध ‘एटीएम’चा संकल्प 
येत्या काळात मालेगावमधील ग्राहकांना घरपोच दूध देण्याचा उपक्रम सुरू करणार असून ‘एटीएम’ दूध यंत्र, फिरते वाहन सुरू करण्याचा विचार असल्याचे योगेश यांनी सांगितले. दैनंदिन ग्राहकांची माहिती संकलन, चुकाऱ्याची पद्धत अशा विविध बाबींवर सध्या विचार सुरू अाहे. 

दर्जात तडजोड नाही 
यापूर्वीही केवळ दूध विक्री सुरू असताना त्याच्या दर्जात कोणतीही तडजोड केली नाही. तसेच प्रक्रिया पदार्थांच्या दर्जातही कुठली तडजोड ठेवली नसल्याचे योगेश अभिमानने सांगतात. गेली ३० वर्षे उत्कृष्ट दूध पुरवित असल्यानेच ग्राहकांचा विश्वास संपादन करता अाला. अाजवर विश्वासाला तडा जाऊ दिला नसल्याचे ते सांगतात. 

संपर्क- योगेश बळी - ७५८८५०२३७२ 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
केळीच्या विलियम्स वाणाचा आश्वासक प्रयोग...परभणी जिल्ह्यातील सिंगणापूर येथील वसंतराव कदम...
वालाच्या शेंगा, मेहरुणी बोरांची ...दुष्काळी स्थितीत खानदेश व लगतच्या भागातील शेती...
जपला एकीचा वसा, उमटवला प्रगतीचा ठसा,...रावळगुंडवडी (ता. जत, जि. सांगली) येथील...
मराठवाड्यातील सोयगाव तालुक्यात रुजतोय...औरंगाबाद जिल्ह्यातील सोयगाव तालुक्यातील शेतकरी...
दोनशे एकरांवर देशमुख यांची करार शेती..शिराळा (ता. जि. अमरावती) येथील विजय ऊर्फ मनोहर...
जिद्द दुष्काळातही गोड पेरू पिकवण्याची...पुणे जिल्ह्यात शिरूर या कायम दुष्काळी तालुक्यातील...
सुधारीत तंत्राने तरारला दर्जेदार भुईमूग तुळ्याचा पाडा (जि. पालघर) येथील आर्थिकदृष्ट्या...
पीकपद्धतीनूसार बहुविध यंत्रांचा...हंगामी व वार्षिक नगदी पिके व फळपिके अशा बहुविध...
शोभाताईंनी जपले शेतीमध्येही वेगळेपणसांगली जिल्ह्यातील बहेबोरगाव (ता. वाळवा ) येथील...
सुधारित तंत्र, नियोजनातून शेती केली...जळगाव जिल्ह्यात तापी काठालगतच्या चांगदेव (ता....
वातानुकुलित, स्वयंचलित सोळाहजार...पायाला अपंगत्व आल्यानंतरही हताश न होता जिद्दीने...
‘रेसिड्यू फ्री’ दर्जेदार सीताफळांचा...अवकाळी पाऊस, गारपिटीचा घातक अनुभव खामगाव (जि....
तीन हंगामात दर्जेदार कलिंगड उत्पादनात...रजाळे (ता.जि.नंदुरबार) येथील कैलास, संजय व नगराज...
संघर्षातून चौदा वर्षांपासून टिकविलेली...लातूर शहरापासून जवळच असलेल्या हरंगुळ बुद्रुक...
विकासाच्या वाटेवर अलगरवाडीची आश्‍वासक...लातूर जिल्ह्यातील अलगरवाडी (ता. चाकूर) गावाला...
संघर्ष, प्रयत्नावादातून केली यशस्वी...आटपाडी (जि. सांगली) येथील अत्यंत जिद्दीच्या...
भाजीपाला उत्पादक भंडारा जिल्ह्यात खासगी...पूर्व विदर्भातील भंडारा जिल्हा हा धानाचे भांडार...
दुष्काळात ऊस वाचविण्यासाठी ...यंदाच्या तीव्र दुष्काळात ऊस उत्पादक चिंतेत असून...
ताजी दर्जेदार दुग्धोत्पादने हीच...सध्या दूध उत्पादकांपुढे प्रक्रिया उद्योग किंवा...
पुदिना शेतीतून मिळाला वर्षभर रोजगारमेदनकलूर (जि. नांदेड) येथील शेख रफियाबी शेख आरिफ...