agriculture story in marathi, disadvantages of plastic bottles | Agrowon

प्लॅस्टिक बाटलीचा वापर टाळा
डॉ. विजय केळे
शुक्रवार, 5 ऑक्टोबर 2018

सद्यस्थितीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीचा उपयोग कार्यालयामध्ये पाणी पिण्यासाठी किंवा दूध उत्पादकांकडून दूध विकण्यासाठी जास्त प्रमाणात गाव, तालुके अाणि शहरामध्ये केला जात अाहे. प्लॅस्टिक बाटलीच्या पुनर्वापरामुळे मानवी शरीरात अनेक हानीकारक समस्या निर्माण होऊ शकतात. प्लॅस्टिक बाटल्या बनविण्यासाठी कोणती रसायने वापरली जातात अाणि त्यांचा मानवी अारोग्यावर परिणाम यासंदर्भात सखोल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.

 

सद्यस्थितीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीचा उपयोग कार्यालयामध्ये पाणी पिण्यासाठी किंवा दूध उत्पादकांकडून दूध विकण्यासाठी जास्त प्रमाणात गाव, तालुके अाणि शहरामध्ये केला जात अाहे. प्लॅस्टिक बाटलीच्या पुनर्वापरामुळे मानवी शरीरात अनेक हानीकारक समस्या निर्माण होऊ शकतात. प्लॅस्टिक बाटल्या बनविण्यासाठी कोणती रसायने वापरली जातात अाणि त्यांचा मानवी अारोग्यावर परिणाम यासंदर्भात सखोल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.

 

प्लॅस्टिक बाटली तयार करण्यासाठी बी.पी.ए.(Biphenol-A) अाणि थालेटस् (phthalates) इ. चा वापर केला जातो.
१) बी.पी.ए. (Biphenol-A) प्लॅस्टिक बाटल्या जेव्हा तयार केल्या जातात त्यामध्ये बी.पी.ए. (Biphenol-A) हे रसायन वापरले जाते. या रसायनाचा उपयोग मुख्यतः प्लॅस्टिक बाटली कठीण अाणि बाटली पारदर्शक दिसण्यासाठी केला जातो. शास्त्रियदृष्ट्या बी.पी.ए. हे मानवी अरोग्यास घातक असल्याचे सिद्ध झाले अाहे. ही रसायने त्या बाटल्यांच्या पुनर्वापरामुळे बाटलीत असलेल्या दूध, पाणी इ. मध्ये प्रवेश करतात अाणि त्या दूध किंवा पाण्यामार्फत शरीरात प्रवेश करतात. बी.पी.ए रसायन शरीरात गेल्यावर खालील प्रकारच्या समस्या उद्भवतात.

 

  • हार्मोनल अस्थिरता, मधुमेह अाणि लठ्ठपणा
  • मेंदूसंबंधीत अाजार, रक्तवाहिन्यांसंबंधी अाजार
  • मुले लवकर वयात येणे
  • गर्भधारणा न होणे, रोगप्रतिकार प्रणालीमध्ये बदल

२) बाटल्या बनविण्यासाठी पॉलिव्हिनील क्लोराइडसुद्धा (पी.व्ही.सी) वापरले जाते. त्यामुळे बाटलीला लवचिकता प्राप्त होते. त्यामध्ये थालेटस् (phthalates) नावाचे रसायन असते. त्यामुळे खालील प्रकारचे अाजार होऊ शकतात.

  • यकृताचा कर्करोग
  • विर्योत्पादक ग्रंथीमध्ये समस्या (विकृती, गाठ येणे)
  • लींगविकास समस्या अाणि प्रजननाचा अभाव
  • शुक्राणुंची संख्या कमी होणे

३) सक्ष्मजीवाणूंचा अंतर्भाव
प्लॅस्टिक बाटलीला जेंव्हा पुनर्वापर केला जातो. त्यामध्ये किंला बाटलीच्या झाकणामध्ये बाटली निर्जंतुकीकरण न केल्यामुळे शरीरारत हानीकारक सूक्ष्मजीवाणूंची वाढ होते. अशाप्रकारचे सर्व सूक्ष्मजीवाणू मानवी अारोग्यासाठी अतिशय घातक व जिवघेणे ठरू शकतात. पाण्याची किंवा दुधाची प्लॅस्टिक बाटली जर सूर्यप्रकाशात काही काळासाठी ठेवली, तर त्यामुळे डायअाॅक्सीन (Dioxin) नावाचे रसायन प्लॅस्टिक बाटलीमधून त्या पाण्यामार्फत किंवा दुधामार्फत शरीरात प्रवेश करते त्यामुळे स्तनाचा कर्करोग होण्याची शक्यता जास्त असू शकतो.

घ्यायची काळजी

  • पाणी पिण्यासाठी नेहमी स्टीलची भांडी किंवा काचेच्या बाटलीचा तसेच मानकानूसार प्रमाणित प्लॅस्टिक बाटलीचा उपोयग करावा. प्लॅस्टिक बाटलीचा पुनर्वापर टाळावा. त्यामुळे शरीरात बी.पी.ए किंवा थालेटस् (phthalates) रसायने येणार नाहीत.
  • दूध विकत घेताना नेहमी स्टेनलेस स्टीलच्या भांड्यातच घ्यावे. दूध विक्रत्यालासुद्धा स्टनलेस स्टिलच्या कॅनमध्येच दूध घेऊन यायला सांगावे.
  • पुनर्वापर नव्हे, तर दैनंदीन जीवनातही प्लॅस्टिक बाटलीचा वापर न केल्यास अारोग्यासाठी फायदेशीर अाहे.

संपर्क ः डॉ. विजय केळे, ८८०५८८६४७४
(समन्वयक, दुग्ध तंत्रज्ञान विद्याशाखा अाणि सहयोगी प्राध्यापक, दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन विभाग, पारुल विद्यापीठ, वडोदरा, गुजरात)

इतर महिला
कडवंची : अर्थकारणाला मिळाली बचत गटांची...शेती आणि ग्रामविकासामध्ये महिलांचा महत्त्वपूर्ण...
कडवंची : संघर्षातून पेललंय आव्हानकडवंचीमधील महिलांनीदेखील द्राक्ष शेतीमध्ये...
स्वच्छ पाणी प्या, आजारापासून दूर रहाखराब पाण्यामुळे अमिबाची लागणसुद्धा होऊ शकते. या...
आरोग्यवर्धक नारळपाणी आयुर्वेदात नारळपाण्याला खूप महत्त्व आहे. नारळात...
अल्पभूधारक, भूमिहीन महिलांना बचतगटातून...बेल्हेकरवाडी (ता. नेवासा,जि.नगर) मधील तुकारामनगर...
आजारांच्या नियंत्रणासाठी लसीकरण आवश्यकलसीकरण हे लहान मुले, बाळांसाठी आणि आजारी...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
देशी गाईंचा दूध व्यवसाय ठरला फायदेशीरगेल्या तीन वर्षांपासून शेतकऱ्यांकडून देशी गाईचे...
शेतीतूनच प्रतिकूलतेवर केली मातआलेगाव (ता. जि. अकोला) येथील श्रीमती मंगला रमेश...
प्रक्रिया उद्योगातून आर्थिक स्थिरतासगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील श्रद्धा...
शेवगा पानांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्मशेवग्याच्या वाळलेल्या पानामध्ये ताज्या...
शेतीपूरक उद्योगातून बचत गट झाले सक्षमचिखली (जि. बुलडाणा) येथील हिरकणी महिला उत्कर्ष...
शेतीला दिली गव्हांकुर निर्मितीची जोडजारकरवाडी (ता. आंबेगाव, जि. पुणे) येथील ऋतुजा...
स्वातीताईंच्या पदार्थांची परदेशातही...कुरुंदवाड (ता. शिरोळ,जि. कोल्हापूर) येथील स्वाती...
महिलांना स्वयंपूर्ण करणारी ‘निरजा'संगमनेर (जि. नगर) येथील अपर्णा देशमुख यांनी...
रेश्माताईंनी तयार केला केकचा रुचिरा...भोसे(जि. सोलापूर) सारख्या ग्रामीण भागात राहूनही...
मंगेशी झाली वंचितांची मायउपेक्षितांच्या जगण्याला अर्थ प्राप्त करून...
शोभाताईंनी जपले शेतीमध्येही वेगळेपणसांगली जिल्ह्यातील बहेबोरगाव (ता. वाळवा ) येथील...
पुदिना शेतीतून मिळाला वर्षभर रोजगारमेदनकलूर (जि. नांदेड) येथील शेख रफियाबी शेख आरिफ...
निरामय आरोग्यासाठी समतोल आहारज्या आहारातून प्रथिने, कर्बोदके, सिग्धपदार्थ,...