Agriculture story in marathi, disease management of livestock, AGROWON, Maharashtra | Agrowon

अाजारापासून वाचवा निरोगी जनावरांना
डॉ. शुभांगी वारके, डॉ. सुमेधा बोबडे
मंगळवार, 10 ऑक्टोबर 2017

जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे जिवाणूजन्य, विषाणूजन्य अाणि संसर्गजन्य अाजार अाढळतात. हे अाजार विविध माध्यमांतून निरोगी जनावराच्या शरीरात प्रवेश करतात. अनुकूल हवामान भेटल्यास असे विषाणू विविध अवयवांत प्रादुर्भाव करतात. अशा अाजारांच्या लक्षणांची माहिती असल्यास अाजारी जनावरे लक्षात येऊन होणारे अार्थिक नुकसान टाळता येईल.

१. तोंडखुरी व पायखुरी

प्रसार
रोगग्रस्त जनावराशी प्रत्यक्ष संसर्ग किंवा रोगी जनावराने दूषित केलेले खाद्य, चारा व पाणी जखमातील स्रवातून प्रसार

प्रमुख लक्षणे

जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे जिवाणूजन्य, विषाणूजन्य अाणि संसर्गजन्य अाजार अाढळतात. हे अाजार विविध माध्यमांतून निरोगी जनावराच्या शरीरात प्रवेश करतात. अनुकूल हवामान भेटल्यास असे विषाणू विविध अवयवांत प्रादुर्भाव करतात. अशा अाजारांच्या लक्षणांची माहिती असल्यास अाजारी जनावरे लक्षात येऊन होणारे अार्थिक नुकसान टाळता येईल.

१. तोंडखुरी व पायखुरी

प्रसार
रोगग्रस्त जनावराशी प्रत्यक्ष संसर्ग किंवा रोगी जनावराने दूषित केलेले खाद्य, चारा व पाणी जखमातील स्रवातून प्रसार

प्रमुख लक्षणे

  • सुरवातीला खूप ताप येणे, मुखदाह, लाळ गळणे, खाणेपिणे मंदावणे, जिभेस चट्टे पडणे, तोंडात व पायाच्या खुरात जखमा होतात व त्यामुळे जनावर लंगडतात.
  • उत्पादनात घट होते. काही जनावरांमध्ये कासेवरही फोड येतात.

उपचार व प्रतिबंधात्मक उपाय

  • आजारी जनावरांच्या जखमा पोटॅशियम किंवा तुरटीच्या पाण्याने दिवसातून तीनदा स्वच्छ कराव्यात.
  • योग्य प्रतिजैविकचा पशुवैद्यकच्या सल्ल्याने उपयोग करावा. दरवर्षी प्रतिबंधक लस टोचून घ्यावी.

२. आंत्रविषार

प्रसार
दूषित व सांसर्गिक खाद्य, चारा व पाणी इ.

प्रमुख लक्षणे

  • एकाच वेळी अनेक जनावरे एकाएकी आजारी पडणे व अचानक मृत्युमुखी पडणे, खाणेपिणे बंद होणे, अस्थिरपणे हालचाल करणे, अतिशय पातळ हागवण व जुलाब होणे.

उपचार व प्रतिबंधक उपाय
प्रतिबंधात्मक लसीकरण करून घ्यावे.

३. फऱ्या

प्रसार
दूषित व सांसर्गिक खाद्य, चारा व पाणी किंवा जखमाद्वारे जीवाणूचा शरीरात प्रवेश होतो.

प्रमुख लक्षणे

  • एकाएकी ताप येतो. मागचा पाय लंगडतो, मांसल भागाला सुज येते, दाबले असता चरचर असा आवाज होतो.
  • सुजलेल्या भागातून घाण पडते व त्यास घाण वास येतो. लागण झाल्यापासून तीन दिवसांत उपचार न झाल्यास जनावर दगावण्याची शक्‍यता असते.

उपचार व प्रतिबंधात्मक उपाय
आजारी जनावरांना ४-६ दिवसांपर्यंत योग्य प्रतिजैविकाचा वापर करून वाचविता येते. दरवर्षी ऍलम प्रेसीपीटेट लस टोचून घ्यावी.

४. पेस्टे डेस पेटीट्‌स रुमानायटीस (पीपीआर)
या आजाराला प्लेग असही म्हणतात.

प्रमुख लक्षणे
एकाएकी ताप येतो, अतिसार, उलट्या होणे, खोकला, सतत नाक वाहने, गर्भपात, दृष्टिपटलाची अपारदर्शकता, धापा टाकणे, जीभ, ओठाचा आतील भाग व वरील जबड्यातील मांसल भागांत पंढरत पदार्थ साचणे.

उपचार व प्रतिबंधक उपाय
आजारी जनावरांना ३-७ दिवसांपर्यंत योग्य प्रतिजैविकांचा किंवा जीवनसत्त्वाचा वापर करावा. दरवर्षी प्रतिबंधात्मक लस टोचून घ्यावी.

५.  घटसर्प

प्रसार
दूषित व सांसर्गिक खाद्य, चारा व पाणी, रोगी जनावरांचा प्रत्यक्ष संसर्ग इ.

प्रमुख लक्षणे

  • जनावर एकाएकी आजारी पडणे, खाणेपिणे बंद होणे, जोराचा ताप येऊन गळ्याला सूज येते. व ती पुढे पायापर्यंत उतरते.
  • घशाची घरघर सुरू होते. जीभ व घसा सुजतो. श्‍वासोच्छ्‌वासास त्रास होतो.
  • नाकातून पाणी वाहते व वेळीच उपचार न केल्यास जनावर दगावते.

उपचार व प्रतिबंधात्मक उपाय

  • त्वरित उपचार केले तर रोग बरा होऊ शकतो.  
  • औषधे व इतर प्रतिजैविके पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने घ्यावीत. अतिशित वारे, थंड हवा व पाऊस यामुळे जनावरांवर ताण येतो.
  • रोगप्रतिकार शक्ती कमी झाल्याने जनावरे आजारी पडण्याची शक्‍यता असते. पावसाळ्यापूर्वी लसीकरण करून घ्यावे.
  • आजारी जनावर कळपाबाहेर काढून वेळीच उपचार करावे. जनावरांच्या गोठ्यात स्वच्छता ठेवावी.

संपर्क : डॉ. शुभांगी वारके, ९५६१२१४३९५
(डॉ. वारके नागपूर पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, नागपूर येथे तर डॉ. बोबडे वसंतराव नाईक कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, यवतमाळ
येथे कार्यरत अाहेत.)

इतर कृषिपूरक
पहिला अधिकृत जागतिक मधमाशी दिन आज होणार...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या २० डिसेंबर २०१७ रोजी...
राहुरी येथे मधमाशीविषयक प्रशिक्षणाचे...राहुरी ः मधुमक्षिका पालनाचे शेती उत्पादनात विशेष...
प्रयत्न, सातत्यामुळेच मिळाला...प्रयत्न व त्यात सातत्य हाच खरा तर यशाचा मंत्र आहे...
प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील... जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात...
देश-परदेशासह पर्यटकांचे आकर्षण ठरलेले ‘...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यात भंडारदऱ्याच्या...
स्वच्छता, योग्य व्यवस्थापनातून टाळा...शेडमधील अस्वच्छता अाणि अनियोजित व्यवस्थापनामुळे...
पूर्वतयारीनेच करा मत्स्यबीजाचे संवर्धनमत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास...
कृत्रिम बुद्धिमत्ता करते गाईंच्या...परदेशातील पशुपालकांकडे पीक लागवड क्षेत्राच्या...
उपकरण देईल आजारी जनावराची पूर्व सूचनाएसएनडीटी विद्यापीठाच्या मुंबईमधील प्रेमलीला...
पशुपालन सल्ला शेळीपालन व्यवसाय फायदेशीर होण्यासाठी दोन वर्षाला...
जनावरांमध्ये वजन मापनाचे महत्त्वजनावरांना दैनंदिन व्यवस्थापनात त्यांच्या शरीर...
अोळखा जनावरांतील शिंगाचा कर्करोगशिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील...
उत्तम आर्थिक नियोजनातून व्यावसायिक...आंतरवाली (ता. नेवासा, जि. नगर) येथील अंकुश कानडे...
पशुपालन सल्लावाढत्‍या उष्‍णतेमुळे जनावरांच्या आहारावर विपरीत...
जिरायती भागात आठ वर्षे यशस्वी पोल्ट्री...चिंचनेर वंदन (ता. जि. सातारा) या सैनिकी परंपरा...
शस्त्रक्रियेने बरा होतो जनावरांतील...मूतखडा हा रोग प्रमुख्याने खच्चीकरण केलेला बैल,...
जनावरांतील गर्भाशय संसर्ग ः लक्षणे अन् ...प्रसूतीनंतर उद्‌भवणारा गर्भाशय संसर्ग हा त्या...
कुक्कुटपालन सल्लाकुक्कुटपालन व्यवसायात ६५ टक्के फायदा...
गाभण गाईंचे योग्य व्यवस्थापन ठेवा...गाभण गाईची योग्य पद्धतीने काळजी घ्यावी. गर्भाची...
जनावरांमध्ये ताणाची तीव्रता मोजण्यासाठी...उन्हाळ्यातील वाढते तापमान अाणि आर्द्रतेमुळे...