Agriculture story in marathi, feeding management of breed | Agrowon

पैदाशीच्या वळूचे आहार व्यवस्थापन
डाॅ. प्रफुल्लकुमार पाटील
मंगळवार, 17 ऑक्टोबर 2017

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

  • वळूची प्रजोत्पादन क्षमता चांगली राहण्यासाठी त्यांना गरजेपेक्षा जास्त किंवा कमी चारा देणे टाळावे. योग्य प्रमाणात हिरवा चारा, वाळला चारा अाणि पशुखाद्य द्यावे. याशिवाय मुरघासाचाही वापर करावा.
  • गरजेपेक्षा जास्त आहार दिल्यास वळूच्या शरीरामध्ये फॅट जमा होऊन त्यांचे वजन वाढते. त्यामुळे पायावर ताण वाढतो. नैसर्गिक रेतनाची इच्छा कमी होते.
  • गरजेपेक्षा कमी आहार दिल्यास पोषणतत्त्वांची कमतरता होऊन वळूची प्रजोत्पादनक्षमता कमी होते.
  • आहार देताना प्रामुख्याने त्याचे वजन आणि वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी होणारा वापर या गोष्टींचा विचार करणे आवश्‍यक असते.
  • आहारामध्ये शुष्क पदार्थांचे प्रमाण वजनाच्या २ टक्के इतके असावे.  
  • पशुखाद्य ज्यामध्ये पचनीय प्रथिने १२-१५ टक्के आणि ७० टक्के एकूण पचनीय घटक आहेत असे पशुखाद्य २-३ किलो दर दिवशी द्यावे.
  • नवीन वळूच्या आहारात हिरव्या चाऱ्याचा मुबलक प्रमाणात वापर करावा, कारण त्यांना "अ'' जीवनसत्त्वाची जास्त प्रमाणात गरज असते.
  • अ जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे वीर्य निकृष्ट दर्जाचे तयार होते. वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी जास्त वापर असेल, त्या वेळी त्याच्या आहारात पशुखाद्याचे प्रमाण वाढवावे. आणि कमी असेल, त्यावेळेस पशुखाद्याचे प्रमाण कमी करावे.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असलेल्या वळूच्या आहारामध्ये प्रामुख्याने फॉस्फरस, सेलेनियम,  कॉपर या खनिजांचा "अ'' आणि "इ'' या जीवनसत्त्वांचा समावेश आवश्‍यक आहे. कारण या घटकांच्या कमतरतेमुळे वळूची प्रजोत्पादन क्षमता घटू शकते.
  • आहारात कॅल्शियमचा जास्त प्रमाणात वापर केल्यास पाठीच्या मणक्याचे हाड आणि इतर हाडे जोडली जातात, त्यामुळे वळूमध्ये नैसर्गिक रेतनावेळी समस्या निर्माण होतात.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असणाऱ्या वळूच्या आहारात सर्व पोषणतत्त्वांच्या योग्य प्रमाणाबरोबरच वळूला योग्यवेळी मुबलक पाणी पिण्यासाठी मिळणे आवश्‍यक आहे.

संपर्क : डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)
 

इतर कृषिपूरक
सुक्या चाऱ्याची निर्मिती, साठवणूक,...अधिक वैरणीचा मुरघास करून किंवा सुकवून साठवून...
पशूसल्ला    थंड वातावरणामुळे जनावरांच्या...
उसाच्या वाढ्याची पौष्टिकता वाढवाजनावरांच्या आहारात सतत वाढ्याचा समावेश केल्यामुळे...
पशू आजारांवर प्राथमिक उपचारासाठी औषधी...जनावरांच्या आजारामुळे मिळणाऱ्या कमी उत्पादनामुळे...
मुक्त संचार गोठ्यामध्ये गव्हाण,...मुक्त संचार गोठ्यात कायमस्वरूपी पाण्याची उपलब्धता...
शस्त्रक्रियेमुळे बरी होते जनावरांतील...आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही शेतीची बरीचशी कामे...
गोठ्याचे कुंपण, बांधकामावर नको जास्त...गोठा बांधकामाचे नियोजन करताना लोखंडी वस्तू...
जनावरांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी कमी...कमी खर्चाचा मुक्त संचार गोठा करताना आपल्याकडे...
रेशीम कीटक संगोपनगृहात राखा योग्य...थंडीमध्ये वाढ झाल्यामुळे रेशीम कीटकांच्या...
प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावरावर होणारे...प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावर चारा खात नाही व पाणी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी उपयुक्त बायपास...प्रथिनांचा आहारात योग्य प्रमाणात वापर केला तर...
दुधाळ गाईची काळजी, व्यवस्थापनगाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा...
मुक्त संचार कुक्कुटपालनासाठी उपयुक्त :...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्यनिर्मिती...पक्ष्यांना खाद्य देण्यापूर्वी कोणत्या प्रकारचे...
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...