Agriculture story in marathi, feeding management of breed | Agrowon

पैदाशीच्या वळूचे आहार व्यवस्थापन
डाॅ. प्रफुल्लकुमार पाटील
मंगळवार, 17 ऑक्टोबर 2017

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

  • वळूची प्रजोत्पादन क्षमता चांगली राहण्यासाठी त्यांना गरजेपेक्षा जास्त किंवा कमी चारा देणे टाळावे. योग्य प्रमाणात हिरवा चारा, वाळला चारा अाणि पशुखाद्य द्यावे. याशिवाय मुरघासाचाही वापर करावा.
  • गरजेपेक्षा जास्त आहार दिल्यास वळूच्या शरीरामध्ये फॅट जमा होऊन त्यांचे वजन वाढते. त्यामुळे पायावर ताण वाढतो. नैसर्गिक रेतनाची इच्छा कमी होते.
  • गरजेपेक्षा कमी आहार दिल्यास पोषणतत्त्वांची कमतरता होऊन वळूची प्रजोत्पादनक्षमता कमी होते.
  • आहार देताना प्रामुख्याने त्याचे वजन आणि वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी होणारा वापर या गोष्टींचा विचार करणे आवश्‍यक असते.
  • आहारामध्ये शुष्क पदार्थांचे प्रमाण वजनाच्या २ टक्के इतके असावे.  
  • पशुखाद्य ज्यामध्ये पचनीय प्रथिने १२-१५ टक्के आणि ७० टक्के एकूण पचनीय घटक आहेत असे पशुखाद्य २-३ किलो दर दिवशी द्यावे.
  • नवीन वळूच्या आहारात हिरव्या चाऱ्याचा मुबलक प्रमाणात वापर करावा, कारण त्यांना "अ'' जीवनसत्त्वाची जास्त प्रमाणात गरज असते.
  • अ जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे वीर्य निकृष्ट दर्जाचे तयार होते. वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी जास्त वापर असेल, त्या वेळी त्याच्या आहारात पशुखाद्याचे प्रमाण वाढवावे. आणि कमी असेल, त्यावेळेस पशुखाद्याचे प्रमाण कमी करावे.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असलेल्या वळूच्या आहारामध्ये प्रामुख्याने फॉस्फरस, सेलेनियम,  कॉपर या खनिजांचा "अ'' आणि "इ'' या जीवनसत्त्वांचा समावेश आवश्‍यक आहे. कारण या घटकांच्या कमतरतेमुळे वळूची प्रजोत्पादन क्षमता घटू शकते.
  • आहारात कॅल्शियमचा जास्त प्रमाणात वापर केल्यास पाठीच्या मणक्याचे हाड आणि इतर हाडे जोडली जातात, त्यामुळे वळूमध्ये नैसर्गिक रेतनावेळी समस्या निर्माण होतात.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असणाऱ्या वळूच्या आहारात सर्व पोषणतत्त्वांच्या योग्य प्रमाणाबरोबरच वळूला योग्यवेळी मुबलक पाणी पिण्यासाठी मिळणे आवश्‍यक आहे.

संपर्क : डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)
 

इतर कृषिपूरक
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...
जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास फॅट,...संतुलित पशुखाद्यामध्ये प्रथिने, पिष्टमय पदार्थ,...
दर्जेदार पशुखाद्यातून होते पोषण,...गाई-म्हशींना दूध उत्पादनासाठी बरेचसे पौष्टिक घटक...
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...