Agriculture story in marathi, feeding management of breed | Agrowon

पैदाशीच्या वळूचे आहार व्यवस्थापन
डाॅ. प्रफुल्लकुमार पाटील
मंगळवार, 17 ऑक्टोबर 2017

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

प्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या आहारावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करणे आवश्‍यक आहे. कारण पोषणतत्त्वांच्या कमतरतेमुळे विर्याची प्रत कमी होते. त्यामुळे गर्भधारणेचे प्रमाण कमी होऊन गायी-म्हशी उतरण्याचे प्रमाण वाढते.  

गोठ्यातील गायी-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे जो वळू कृत्रिम रेतनासाठी वापरला जातो त्याच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. पैदाशीच्या वळूला चांगला अाहार पुरवल्यामुळे कळपाची गुणवत्ता वाढते, पुढील पिढ्यांची उत्पादनक्षमता, प्रजोत्पादन क्षमता चांगली ठेवली जाते.

  • वळूची प्रजोत्पादन क्षमता चांगली राहण्यासाठी त्यांना गरजेपेक्षा जास्त किंवा कमी चारा देणे टाळावे. योग्य प्रमाणात हिरवा चारा, वाळला चारा अाणि पशुखाद्य द्यावे. याशिवाय मुरघासाचाही वापर करावा.
  • गरजेपेक्षा जास्त आहार दिल्यास वळूच्या शरीरामध्ये फॅट जमा होऊन त्यांचे वजन वाढते. त्यामुळे पायावर ताण वाढतो. नैसर्गिक रेतनाची इच्छा कमी होते.
  • गरजेपेक्षा कमी आहार दिल्यास पोषणतत्त्वांची कमतरता होऊन वळूची प्रजोत्पादनक्षमता कमी होते.
  • आहार देताना प्रामुख्याने त्याचे वजन आणि वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी होणारा वापर या गोष्टींचा विचार करणे आवश्‍यक असते.
  • आहारामध्ये शुष्क पदार्थांचे प्रमाण वजनाच्या २ टक्के इतके असावे.  
  • पशुखाद्य ज्यामध्ये पचनीय प्रथिने १२-१५ टक्के आणि ७० टक्के एकूण पचनीय घटक आहेत असे पशुखाद्य २-३ किलो दर दिवशी द्यावे.
  • नवीन वळूच्या आहारात हिरव्या चाऱ्याचा मुबलक प्रमाणात वापर करावा, कारण त्यांना "अ'' जीवनसत्त्वाची जास्त प्रमाणात गरज असते.
  • अ जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे वीर्य निकृष्ट दर्जाचे तयार होते. वळूचा नैसर्गिक रेतनासाठी जास्त वापर असेल, त्या वेळी त्याच्या आहारात पशुखाद्याचे प्रमाण वाढवावे. आणि कमी असेल, त्यावेळेस पशुखाद्याचे प्रमाण कमी करावे.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असलेल्या वळूच्या आहारामध्ये प्रामुख्याने फॉस्फरस, सेलेनियम,  कॉपर या खनिजांचा "अ'' आणि "इ'' या जीवनसत्त्वांचा समावेश आवश्‍यक आहे. कारण या घटकांच्या कमतरतेमुळे वळूची प्रजोत्पादन क्षमता घटू शकते.
  • आहारात कॅल्शियमचा जास्त प्रमाणात वापर केल्यास पाठीच्या मणक्याचे हाड आणि इतर हाडे जोडली जातात, त्यामुळे वळूमध्ये नैसर्गिक रेतनावेळी समस्या निर्माण होतात.
  • नैसर्गिक रेतनासाठी उपयोगात असणाऱ्या वळूच्या आहारात सर्व पोषणतत्त्वांच्या योग्य प्रमाणाबरोबरच वळूला योग्यवेळी मुबलक पाणी पिण्यासाठी मिळणे आवश्‍यक आहे.

संपर्क : डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)
 

इतर कृषिपूरक
औषधी गुणधर्माचा सुगंधी, चवदार पोक्कली...दक्षिण भारतातील केरळ हे राज्य वैशिष्ट्यपूर्ण अाहे...
सेंद्रिय भाजीपाल्यासाठी थेट मिळवले...नागपूरचे रहिवासी असलेल्या सुनील कोंडे या...
अनुभवावर ठरतो मधमाश्यांचा फुलांपर्यंतचा...अनुभवाने शहाणपणा वाढते, ही बाब माणसांइतकीच...
पशुपालन सल्ला : जखमांवर उपाययोजनाजनावरांस भांडणामुळे, कुरणावर चरत असताना काही...
सुगंधी, अधिक गोडव्याची लाल केळी,...भारतातील विविध राज्यांत उत्पादित होणाऱ्या एकूण...
बुरशी टाळण्यासाठी करा खाद्याची तपासणीबुरशीयुक्त खाद्य जनावरांना दिल्यामुळे,...
बोकडांचे वेगवेगळ्या कारणांसाठी...वेगवेगळ्या कारणानुसार बोकडाची निवड, संगोपन, आहार...
नियंत्रित दुग्धोत्पादनातून वाढवा फायदादुधाच्या मागणीनुसार व दर जास्त मिळण्याच्या...
पशुपालन सल्ला कमी तापमान अाणि थंडीमुळे शेळ्या अाणि लहान करडांना...
सुवर्णाताईंनी तयार केला अनारसे, पुडाची...वडणगे (ता. करवीर, जि. कोल्हापूर) येथील श्रीमती...
सोयाबीन, हळदीमध्ये वाढीचा कलगेल्या सप्ताहात सोयाबीन, हळद व गवार बी यांचे भाव...
निगा सुधारित बायोगॅस संयंत्राची...ज्या ठिकाणी दिवसभर सूर्यप्रकाश उपलब्ध होऊ शकेल...
जनावरांच्या खाद्यात टाळा बुरशीचा...बऱ्याच वेळेस डोळ्यांना न दिसणारी बुरशी किंवा...
शेळ्यांचे लसीकरण करा; प्राणघातक...शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक...
दुधाची टिकवण क्षमता वाढीसाठी अत्याधुनिक...स्पोअर्स आणि जिवाणूंमुळे दूध लवकर खराब होते. उष्ण...
एकत्रित प्रयत्नांतून सुरू झाले 'चारचौघी...परभणी शहरातील सुरेखा कुलकर्णी, वर्षा कौसडीकर,...
जीआय मानांकन मिळविण्यात मोगरा अाघाडीवरजीआय मानांकन मिळविण्यात मोगरा अाघाडीवर...
कापूस, मका, सोयाबीनच्या फ्युचर्स भावात...गेल्या सप्ताहात कापूस, सोयाबीन, हळद व गवार बी...
कापूस, भाजीपाला तोडणी करताना वापरा...वेचणी कोट जाड कॉटनच्या कपड्याचा असल्यामुळे ऊन...
जनावरांतील लठ्ठपणाची कारणेबरीच जनावरे गाभण राहिल्यानंतर ५ ते ७ महिन्यांत...