Agriculture story in marathi, fodder management for cows and buffalo | Agrowon

चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार जनावरांचे पोषण
डॉ. सचिन राऊत
शुक्रवार, 1 फेब्रुवारी 2019

वयस्क व दुधाळ जनावरांना केवळ चारा व कडबा खाण्यास दिल्याने दूध उत्पादन प्राप्त होणार नाही. ज्या पशुपालकांकडे पाण्याची सोय आहे, त्यांनी योग्य प्रकारे नियोजन केले तर वर्षभर हिरवा चारा उपलब्ध होऊ शकेल. त्यामुळे चा­ऱ्यावर खर्च कमी होईल. चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार वयस्क व दुधाळ जनावरांना पोषण द्यावे.
 

वयस्क व दुधाळ जनावरांना केवळ चारा व कडबा खाण्यास दिल्याने दूध उत्पादन प्राप्त होणार नाही. ज्या पशुपालकांकडे पाण्याची सोय आहे, त्यांनी योग्य प्रकारे नियोजन केले तर वर्षभर हिरवा चारा उपलब्ध होऊ शकेल. त्यामुळे चा­ऱ्यावर खर्च कमी होईल. चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार वयस्क व दुधाळ जनावरांना पोषण द्यावे.
 

  • साधारणपणे ४०० किलो वजनाच्या जनावराला कडब्यासोबत १.५ किलो खुराक द्यावा. दुधाळ गार्इंसाठी २.५ किलो दूध उत्पादनासाठी १ किलो खुराक वेगळा द्यावा.
  • वाळवलेल्या चा­ऱ्यामध्ये पोषक तत्वांची मात्रा जास्त असते. असा चारा असेल तर ४०० किलो वजन व १० किलो दूध उत्पादन असलेल्या गाईला ४ किलो खुराक द्यावा.
  • द्विदल चारा उपलब्ध असेल तर खुराकाची आवश्यकता कमी असते. कडब्यासोबत दैनंदीन कार्यासाठी प्रतिदिन ८-१० किलो द्विदल चारा आवश्यक असतो. या गार्इंना ५ किलो दूध उत्पादनासाठी जवळपास ३० किलो बरसीम किंवा लसूणघास व सोबत कडबा द्यावा.
  • खुराकामध्ये स्वस्त खाद्य घटक जसे मका, ज्वारी, डाळींचा भरडा, पेंड यांचा वापर करता येतो.

गाभण गार्इंचा आहार

  • गाभण गार्इंना स्वत:च्या निर्वाह, उत्पादनासोबत गर्भाच्या विकासासाठी पोषक तत्वांची आवश्यकता असते.
  • गर्भावस्थेच्या पहिल्या सहा महिन्यांत गर्भाचा विकास सामान्य गतीने होतो, या काळात निर्वाह व उत्पादनासाठी देण्यात येणा­ऱ्या आहाराने गरज भागविली जाते.
  • सहा महिन्यांनंतर गर्भाच्या वाढीचा वेग जास्त असतो. या काळात नेहमीच्या आहाराव्यतिरिक्त १० ते १५ किलो हिरवा चारा व १ ते १.५ किलो खुराक द्यावा. या सोबतच ३०-४० ग्रॅम खनिज क्षार मिश्रण व ३० ग्रॅम मीठ आवश्य द्यावे.
  • विण्याच्या १५ दिवस आधी पासून २ ते २.५ किलो खुराक द्यावा. विल्यानंतर ऊर्जा मिळण्यासाठी गार्इंना गुळाचे पाणी पाजवावे.

दुधाळ जनावरांचे पोषण

  • दुधाळ जनावरांचे पोषण त्यांचे दुधउत्पादन, दुधातील स्निग्धांशांचे प्रमाण (फॅटचे) यावर अवलंबून असते.
  • दूध उत्पादन क्षमता वाढी सोबत पोषक तत्वांची आवश्यकता वाढते. उच्च उत्पादक जनावरांच्या दुग्धकाळाच्या शेवटीदेखील खुराक द्यावा, जेणे करून नंतरच्या दुग्धकाळासाठी शरीरात पोषक तत्वांची कमतरता राहणार नाही.
  • आपल्याकडील पाणी, जमीन यांच्या उपलब्धतेनुसार योग्य नियोजन केले तर उत्पादन जास्त व स्वस्त होईल जे की किफायतशीर ठरेल.

संपर्क ः डॉ. सचिन राऊत, ७५८८५७१५११
(मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, मुंबई) 

इतर कृषिपूरक
ओळखा लिस्टेरिओसिस आजाराची लक्षणेजनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
पशुसल्लावाढत्या तापमानात जनावरांच्या आहार...
प्रजननक्षमता सक्षम करण्यासाठी...सुयोग्य व समतोल आहारातून जनावरांना ऊर्जा, प्रथिने...
जनावरांमध्ये प्रसूतीनंतर येणाऱ्या समस्याजनावर गाभण असताना व विताना जर व्यवस्थित लक्ष दिले...
प्रक्रियेमुळे वाढेल ऊस वाढ्याची...वाढ्यातील आॅक्झलेट या घटकामुळे जनावराच्या शरीरात...
वर्षभर हिरव्या चाऱ्यासाठी ः मुरघासपावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर हिरव्या चाऱ्याचे...
चाराटंचाई काळात जनावरांसाठी हाय फायबर...चाराटंचाईच्या काळात फक्त जनावरे जगवणे महत्त्वाचे...
जनावरांना खाद्यामार्फत जास्तीची ऊर्जा...जनावरांनी खाल्लेल्या आहारापासून शरीरास लागणारी...
चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार जनावरांचे पोषणवयस्क व दुधाळ जनावरांना केवळ चारा व कडबा खाण्यास...
प्रक्रियेतून सकस चाऱ्याची निर्मितीचाराप्रक्रियेमुळे जनावरांचे पचन सुधारून शरीरात...
नवजात वासरांचे पोषणनवजात वासरे कालवडींचे वैज्ञानिक पद्धतीने पालन...
गायी, म्हशींतील प्रजनन व्यवस्थापनगायी, म्हशी नियमित माजावर येण्यासाठी योग्य समतोल...
सुक्या चाऱ्याची निर्मिती, साठवणूक,...अधिक वैरणीचा मुरघास करून किंवा सुकवून साठवून...
पशूसल्ला    थंड वातावरणामुळे जनावरांच्या...
उसाच्या वाढ्याची पौष्टिकता वाढवाजनावरांच्या आहारात सतत वाढ्याचा समावेश केल्यामुळे...
पशू आजारांवर प्राथमिक उपचारासाठी औषधी...जनावरांच्या आजारामुळे मिळणाऱ्या कमी उत्पादनामुळे...
मुक्त संचार गोठ्यामध्ये गव्हाण,...मुक्त संचार गोठ्यात कायमस्वरूपी पाण्याची उपलब्धता...
शस्त्रक्रियेमुळे बरी होते जनावरांतील...आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही शेतीची बरीचशी कामे...
गोठ्याचे कुंपण, बांधकामावर नको जास्त...गोठा बांधकामाचे नियोजन करताना लोखंडी वस्तू...
जनावरांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी कमी...कमी खर्चाचा मुक्त संचार गोठा करताना आपल्याकडे...