Agriculture story in marathi, fodder management for cows and buffalo | Agrowon

चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार जनावरांचे पोषण
डॉ. सचिन राऊत
शुक्रवार, 1 फेब्रुवारी 2019

वयस्क व दुधाळ जनावरांना केवळ चारा व कडबा खाण्यास दिल्याने दूध उत्पादन प्राप्त होणार नाही. ज्या पशुपालकांकडे पाण्याची सोय आहे, त्यांनी योग्य प्रकारे नियोजन केले तर वर्षभर हिरवा चारा उपलब्ध होऊ शकेल. त्यामुळे चा­ऱ्यावर खर्च कमी होईल. चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार वयस्क व दुधाळ जनावरांना पोषण द्यावे.
 

वयस्क व दुधाळ जनावरांना केवळ चारा व कडबा खाण्यास दिल्याने दूध उत्पादन प्राप्त होणार नाही. ज्या पशुपालकांकडे पाण्याची सोय आहे, त्यांनी योग्य प्रकारे नियोजन केले तर वर्षभर हिरवा चारा उपलब्ध होऊ शकेल. त्यामुळे चा­ऱ्यावर खर्च कमी होईल. चाऱ्याच्या उपलब्धतेनुसार वयस्क व दुधाळ जनावरांना पोषण द्यावे.
 

  • साधारणपणे ४०० किलो वजनाच्या जनावराला कडब्यासोबत १.५ किलो खुराक द्यावा. दुधाळ गार्इंसाठी २.५ किलो दूध उत्पादनासाठी १ किलो खुराक वेगळा द्यावा.
  • वाळवलेल्या चा­ऱ्यामध्ये पोषक तत्वांची मात्रा जास्त असते. असा चारा असेल तर ४०० किलो वजन व १० किलो दूध उत्पादन असलेल्या गाईला ४ किलो खुराक द्यावा.
  • द्विदल चारा उपलब्ध असेल तर खुराकाची आवश्यकता कमी असते. कडब्यासोबत दैनंदीन कार्यासाठी प्रतिदिन ८-१० किलो द्विदल चारा आवश्यक असतो. या गार्इंना ५ किलो दूध उत्पादनासाठी जवळपास ३० किलो बरसीम किंवा लसूणघास व सोबत कडबा द्यावा.
  • खुराकामध्ये स्वस्त खाद्य घटक जसे मका, ज्वारी, डाळींचा भरडा, पेंड यांचा वापर करता येतो.

गाभण गार्इंचा आहार

  • गाभण गार्इंना स्वत:च्या निर्वाह, उत्पादनासोबत गर्भाच्या विकासासाठी पोषक तत्वांची आवश्यकता असते.
  • गर्भावस्थेच्या पहिल्या सहा महिन्यांत गर्भाचा विकास सामान्य गतीने होतो, या काळात निर्वाह व उत्पादनासाठी देण्यात येणा­ऱ्या आहाराने गरज भागविली जाते.
  • सहा महिन्यांनंतर गर्भाच्या वाढीचा वेग जास्त असतो. या काळात नेहमीच्या आहाराव्यतिरिक्त १० ते १५ किलो हिरवा चारा व १ ते १.५ किलो खुराक द्यावा. या सोबतच ३०-४० ग्रॅम खनिज क्षार मिश्रण व ३० ग्रॅम मीठ आवश्य द्यावे.
  • विण्याच्या १५ दिवस आधी पासून २ ते २.५ किलो खुराक द्यावा. विल्यानंतर ऊर्जा मिळण्यासाठी गार्इंना गुळाचे पाणी पाजवावे.

दुधाळ जनावरांचे पोषण

  • दुधाळ जनावरांचे पोषण त्यांचे दुधउत्पादन, दुधातील स्निग्धांशांचे प्रमाण (फॅटचे) यावर अवलंबून असते.
  • दूध उत्पादन क्षमता वाढी सोबत पोषक तत्वांची आवश्यकता वाढते. उच्च उत्पादक जनावरांच्या दुग्धकाळाच्या शेवटीदेखील खुराक द्यावा, जेणे करून नंतरच्या दुग्धकाळासाठी शरीरात पोषक तत्वांची कमतरता राहणार नाही.
  • आपल्याकडील पाणी, जमीन यांच्या उपलब्धतेनुसार योग्य नियोजन केले तर उत्पादन जास्त व स्वस्त होईल जे की किफायतशीर ठरेल.

संपर्क ः डॉ. सचिन राऊत, ७५८८५७१५११
(मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, मुंबई) 

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...