agriculture story in marathi, fodder management of livestock | Agrowon

हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन अावश्यक
डॉ. पवनकुमार देवकते, डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील
शुक्रवार, 10 ऑगस्ट 2018

पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा उपलब्ध असतो. त्यामुळे जनावरांना मोठ्या प्रमाणात हिरवा चारा दिला जातो. त्यामुळे जनावरांमध्ये ब-याचशा समस्या उद्‌भवतात. दूध उत्पादनात वाढ होते. परंतु, दुधाची प्रत खालावते, हगवण लागते, चरणाऱ्या जनावरांमध्ये जंतप्रादुर्भाव होऊन जनावरे अशक्त होतात, हे होऊ नये म्हणून जनावरांना समतोल अाहार देण्याकडे लक्ष द्यावे.

पशुआहार नियोजन

पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा उपलब्ध असतो. त्यामुळे जनावरांना मोठ्या प्रमाणात हिरवा चारा दिला जातो. त्यामुळे जनावरांमध्ये ब-याचशा समस्या उद्‌भवतात. दूध उत्पादनात वाढ होते. परंतु, दुधाची प्रत खालावते, हगवण लागते, चरणाऱ्या जनावरांमध्ये जंतप्रादुर्भाव होऊन जनावरे अशक्त होतात, हे होऊ नये म्हणून जनावरांना समतोल अाहार देण्याकडे लक्ष द्यावे.

पशुआहार नियोजन

  • केवळ हिरवा चारा दिल्यामुळे जनावरांची रवंथ करण्याची क्षमता चांगली राहात नाही. हिरव्या चाऱ्यासोबतच जनावरांना वाळलेला चारा देणे पण महत्त्वाचे आहे.
  • पावसाळ्यामध्ये चराऊ कुरणातील हिरव्या चाऱ्यावर जंताचे प्रमाण वाढते. असा चारा जनावरांना जास्त प्रमाणात दिल्यास जंत व जंतांची अंडी जनावरांच्या पोटामध्ये जाऊन तेथे त्यांची संख्या वाढते. त्यामुळे जनावरांना हगवण लागते. जनावरे अशक्त होतात. जनावरांपासून मिळणारे उत्पन्न घटते.
  • दूध उत्पादन घटते. औषधाेपचारावरील खर्च वाढतो, जनावरे आजारी पडतात. जनावरांची रोगप्रतिकारक क्षमता कमी होते. अतिजंत प्रादुर्भावामुळे वासरे/ करडे दगावण्याची शक्‍यता असते. म्हणून पावसाळ्यात विशेषतः चरणाऱ्या जनावरांमध्ये पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने जंत निर्मूलन करावे.
  • पावसाळ्यामध्ये हिरवा चारा जास्त प्रमाणात झाल्यास असा चारा एकत्र करून वाळवून ठेवावा. जेणेकरून चारा कमतरते वेळी हा चारा उपयोगी पडेल.
  • पावसाळ्यामध्ये जनावरांच्या आहारामध्ये हिरव्या चाऱ्याच्या अतिवापरामुळे दूध उत्पादन वाढते. परंतु, दुधातील फॅट, एस.एन.एफ.चे प्रमाण घटते. त्यामुळे दुधाला योग्य भाव मिळत नाही.
  • त्याकरिता पावसाळ्यात जरी मुबलक हिरवा चारा उपलब्ध असला, तरी हिरव्या चाऱ्यासोबत दररोज वाळलेल्या चाऱ्याचा जनावरांच्या आहारात समावेश करावा.
  • अतिकोवळा चारा न देता उत्तम अवस्थेतील पौष्टिक चाऱ्याचाच जनावरांच्या आहारात वापर करावा.
  • हिरव्या चाऱ्यासोबत वाळलेला चारा दिल्यामुळे दुधातील फॅटचे प्रमाण वाढते. जनावरांतील रवंथप्रक्रिया सुधारते व शेण घट्ट येण्यास मदत होते.
  • अतिकोवळ्या चाऱ्यामुळे शेळ्यांमध्ये विशेषतः करडामध्ये अंत्रविषार या रोगाचे प्रमाण वाढते. म्हणून पिलांना केवळ कोवळा चारा देऊ नये. पावसाळ्यापूर्वी सर्व जनावरांना संसर्गजन्य रोगप्रतिबंधक लसीकरण करून घ्यावे.
  • पावसाळ्यामध्ये पौ.िष्टक चारा पिकांची लागवड करणे हे किफायतशीर दुग्ध व्यवसायासाठी फायदेशीर ठरते. कारण पावसाळ्यात पाणी उपलब्ध असल्यामुळे चारापिकांचे उत्पादन घेऊन जनावरांसाठी वर्षभर हिरव्या चाऱ्याची सोय करता येतो. यामध्ये विशेषतः डी.एच.एन.-६, बी.एन.एच.-१०, दशरथ, शेवरी या चारापिकांची वैरणीसाठी लागवड करावी.
  • अतिरिक्त हिरव्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून त्यापासून मुरघास बनवून साठवून ठेवल्यास त्याचा उन्हाळ्यामधील चारा टंचाई टाळण्यासाठी वापर करता येतो, यामुळे दूध उत्पादन टिकून राहण्यास मदत होते.

फायदे

  • जनावरे आजारास कमी प्रमाणात बळी पडतात.
  • जनावरांची प्रतिकारक क्षमता वाढते.
  • दूध उत्पादन वाढते.
  • जनावरांची शारीरिक वाढ योग्य होते.
  • वासरे लवकर माजावर येतात.
  • औषध उपचारावरील खर्च कमी होतो.

संपर्क ः डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ८३२९७३५३१४
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...