agriculture story in marathi, fruit fly infestation in guava | Agrowon

पेरू बागेत फळमाशीचा प्रादुर्भाव
डॉ. धीरज कदम, विवेक सवडे
मंगळवार, 25 डिसेंबर 2018

सध्या पेरू बागा फळधारणेच्या व काढणीच्या अवस्थेत असून, बागेमध्ये फळमाशींचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. फळमाशींच्या नियंत्रणासाठी एकात्मिक पद्धतीचा वापर करणे अत्यावश्यक आहे. फळमाशी (फ्रूटफ्लाय) ही जगभरातील प्रमुख कीड असून, तिच्या सुमारे ४ हजार प्रजाती आहेत. त्यातील १० टक्के प्रजाती पिकांसाठी आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या आहेत. भारतात सुमारे २०० प्रजाती असून, त्यातील ५ ते ६ प्रजाती पिकांसाठी थेट आर्थिकदृष्ट्या नुकसानकारक आहेत.

सध्या पेरू बागा फळधारणेच्या व काढणीच्या अवस्थेत असून, बागेमध्ये फळमाशींचा प्रादुर्भाव वाढत आहे. फळमाशींच्या नियंत्रणासाठी एकात्मिक पद्धतीचा वापर करणे अत्यावश्यक आहे. फळमाशी (फ्रूटफ्लाय) ही जगभरातील प्रमुख कीड असून, तिच्या सुमारे ४ हजार प्रजाती आहेत. त्यातील १० टक्के प्रजाती पिकांसाठी आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या आहेत. भारतात सुमारे २०० प्रजाती असून, त्यातील ५ ते ६ प्रजाती पिकांसाठी थेट आर्थिकदृष्ट्या नुकसानकारक आहेत. सध्या महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यात पेरू बागेत फळमाशीच्या बॅक्‍ट्रोसेरा प्रजातीचा २० ते ४५ टक्क्यांपर्यंत प्रादुर्भाव दिसत आहे.

भारतात आढळणाऱ्या महत्त्वाच्या प्रजाती 

  • बॅक्‍ट्रोसेरा डॉरसॅलिस, बॅक्‍ट्रोसेरा झोनाटा अणि बॅक्‍ट्रोसेरा करेक्‍टा.
  • प्रमुख पिके - प्रामुख्याने पेरू, आंबा, सीताफळ.
  • पोषक पिके : पेरू, बोर, आंबा, सीताफळ, वेलवर्गीय भाज्या इ.

फळमाशीची ओळख व जीवनचक्र 

  • फळमाशी पिवळसर सोनेरी, घरगुती माशीपेक्षा थोडी मोठी असते.
  • मादी फळाच्या सालीखाली १०० ते १२० अंडी देते.
  • अंडी घातल्यानंतर त्यातून २ ते ३ दिवसांत पांढऱ्या रंगाच्या आणि डोक्‍याकडे निमुळत्या अशा अळ्या बाहेर येतात. त्या फळाच्या आतील गरावर उपजीविका करतात. अळी अवस्था सुमारे ११ ते १२ दिवसांची असून, ती फळामध्येच पूर्ण होते.
  • पिकलेली फळे अळ्यांसह जमिनीवर पडल्यानंतर अळ्या जमिनीमध्ये कोषावस्थेत जातात. कोष अवस्था ८ ते १० दिवसांची असते.
  • एका वर्षात साधारणत: फळमाशीच्या ८ ते १० पिढ्या पूर्ण होतात.

प्रदुर्भावाचा प्रकार 
अंडी घातलेली जागा तांबूस तपकिरी पडते.
अळ्या फळातील गरावर उपजीविका करत असल्याने फळे सडून गळून पडतात. काही फळे बाहेरून चांगली दिसली तरी आतून खराब व कुजलेली असतात.

व्यवस्थापन 

  • आर्थिक नुकसानीची पातळी - ५ टक्क्यांपेक्षा अधिक फळे खराब होऊन गळ होणे.
  • फळमाशीग्रस्त, बागेत पडलेली फळे यातून फळमाशीची उत्पत्ती वाढते. ती टाळण्यासाठी फळे गोळा करून नष्ट करावीत.
  • बॅक्‍ट्रोसेरा डॉरसॅलिस फळमाशीची कोषावस्था जमिनीत २ ते ३ सेंटिमीटर खोलीवर असते. झाडाखालील माती हलवून किंवा निंदून घ्यावी. या मातीमध्ये शिफारशीत दाणेदार कीटकनाशक मिसळावे.
  • फळे झाडावर पिकलेल्या अवस्थेत असताना झाडाखालची माती खुरप्याने २ ते ३ सेंटिमीटर उकरून त्यावर क्लोरोपायरीफॉस २ मिलि प्रति लिटर पाणी याप्रमाणे तयार केलेले द्रावण माती पूर्णपणे ओली होईपर्यंत फवारावे. याचा फायदा होत असल्याचे आमच्या प्रयोगात आढळले आहे.
  • अळी अवस्था फळाच्या आत असल्याने फवारणीद्वारे कीटकनाशक अळीपर्यंत पोचू शकत नाही. त्यामुळे नियंत्रणासाठी फवारणीऐवजी सापळ्यांचा व विषारी आमिषाचा वापर करणे हा पर्यावरणपूरक पर्याय ठरतो.

अ) रक्षक सापळे 
या सापळ्यामध्ये एक कुपी असून, त्यात मिथाईल युजेनॉलचा कापसाचा बोळा ठेवलेला असतो. मिथाईल युजेनॉलच्या गंधाने नर फळमाश्‍या सापळ्यामध्ये आकर्षित होतात. आतमध्ये असलेल्या पाण्यात बुडून मरतात.
प्रमाण : हेक्‍टरी २० ते २५ सापळे - पिकाच्या उंचीप्रमाणे ४ ते ५ फूट अथवा झाडावर टांगून ठेवावेत.
काळजी ः १८ ते २० दिवसांनी मिथाईल युजेनॉलचा बोळा बदलावा. सापळ्यातील मेलेल्या माश्‍या काढून सापळे स्वच्छ ठेवावेत.
ब) विषारी आमिष 
केवळ द्रव पदार्थ खाण्यायोग्य असे फळमाशीच्या तोंडाचे अवयव असतात. त्यासाठी योग्य ते विषारी आमिष तयार करावे. अमिष तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच तयार करावेत.
 
डॉ. धीरज कदम (सहयोगी प्राध्यापक ), ९४२१६२१९१०
विवेक सवडे (आचार्य पदवी विद्यार्थी), ९६७३११३३८३
(कृषी कीटकशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

 

इतर फळबाग
केशर आंबा फळगळीची कारणे अन् उपाययोजना  सद्यःस्थितीत हवामान आंबा झाडांसाठी...
सुपीक जमीन, नियोजनातून वाढविली...हणमंतवडिये (ता. कडेगाव, जि. सांगली) येथील राहुल...
द्राक्ष बागेतील अतिथंडीचे परिणाम,...द्राक्षलागवडीखालील भागात (मुख्यतः नाशिक जिल्हा)...
थंडी : केळी पीक सल्ला१) सध्याच्या थंडीमुळे नवीन लागवड केलेल्या...
वाढत्या थंडीपासून द्राक्षबागेचे संरक्षणउत्तरेकडून येणाऱ्या थंड वाऱ्यांमुळे राज्यातील...
केळी पीक व्यवस्थापन सल्ला उन्हाळ्यातील अधिक तापमान, वेगाने वाहणारे वारे...
आंबा, काजू पीक व्यवस्थापन सल्ला सध्याच्या काळातील थंडीमुळे आंबा कलमांना चांगला...
संत्र्यावरील सिट्रस सायला किडीचे...संत्रा पिकामध्ये नवती फुटण्यास सुरवात झाल्यानंतर...
गारपीटग्रस्त संत्रा, मोसंबी बागांचे...वादळी पाऊस आणि गारपीटच्या माऱ्यामुळे संत्रा /...
डाळिंब पिकातील अन्नद्रव्ये कमतरतेची...डाळिंबाचे उत्पादनक्षम आयुष्य हे जमिनीच्या...
ढगाळ वातावरणासह थंडीची शक्यता; भुरी,...सर्व द्राक्ष विभागांमध्ये सध्या निरभ्र वातावरण...
थंडीच्या काळात केळी बागांची काळजीकेळीच्या पानांवर कमी तापमानाचे दुष्परिणाम २ ते ४...
भुरी नियंत्रणासाठी सावधपणेच करा...सर्व द्राक्ष विभागामध्ये येत्या आठवड्यात वातावरण...
हिवाळ्यात करा फळबागांतील तापमान नियोजनहिवाळ्यामध्ये कमी होणारे तापमान ही विविध...
थंडीपासून फळबागेचे संरक्षणसध्या किमान तापमानात घट होऊन थंडी वाढलेली आहे....
थंडीमध्ये द्राक्षबागेत करावयाच्या...सध्याच्या थंड वातावरणात विकासाच्या विविध अवस्थेत...
भुरी, पिंक बेरीकडे लक्ष द्या...मागील आठवड्यापासून सर्व द्राक्ष विभागांत थंडीची...
नियोजन मोसंबीच्या आंबिया बहराचे ...मोसंबी झाडे डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यापासून...
फळातील रस शोषण करणाऱ्या पतंगाचे...शास्त्रीय नाव ःOthreis fullonia फळातील रस...
मोसंबी, डाळिंबातील फळे पोखरणाऱ्या अळीचे...  मोसंबी आणि डाळिंब या फळपिकांमध्ये फळ...