Agriculture story in Marathi, Geographical indication of Jasmine flowers | Agrowon

जीआय मानांकन मिळविण्यात मोगरा अाघाडीवर
गणेश हिंगमिरे
शुक्रवार, 24 नोव्हेंबर 2017

जीआय मानांकन मिळविण्यात मोगरा अाघाडीवर
भारतामध्ये विविध राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात फूलशेती केली जाते. तमिळनाडू व कर्नाटकमधील मदुराई, म्हैसूर, उडपी आणि हदगली या मोगऱ्याच्या चार वेगवेगळ्या जातींना भौगोलिक मानांकन म्हणजे जीआय मिळालेले आहे.

भारतामध्ये सध्या भौगोलिक मानांकन हा विषय खूप चर्चिला जातोय. पश्चिम बंगालचा रसगुल्ला आता जीआय मानांकित झाला आहे. भारतात इतर उत्पादनांबरोबर विविध फुलांनासुद्धा भौगोलिक मानांकन मिळालेले आहे. त्यामध्ये मोगरा भौगोलिक मानांकन मिळविण्यात आघाडीवर आहे.

जीआय मानांकन मिळविण्यात मोगरा अाघाडीवर
भारतामध्ये विविध राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात फूलशेती केली जाते. तमिळनाडू व कर्नाटकमधील मदुराई, म्हैसूर, उडपी आणि हदगली या मोगऱ्याच्या चार वेगवेगळ्या जातींना भौगोलिक मानांकन म्हणजे जीआय मिळालेले आहे.

भारतामध्ये सध्या भौगोलिक मानांकन हा विषय खूप चर्चिला जातोय. पश्चिम बंगालचा रसगुल्ला आता जीआय मानांकित झाला आहे. भारतात इतर उत्पादनांबरोबर विविध फुलांनासुद्धा भौगोलिक मानांकन मिळालेले आहे. त्यामध्ये मोगरा भौगोलिक मानांकन मिळविण्यात आघाडीवर आहे.

फुलासंगे मातीस गंध लागे अशी म्हण आपल्याकडे प्रसिद्ध आहे. पण जीआय मानांकनामुळे भारतातील अनेक फुलांना मातीमुळे सुगंध प्राप्त झाला आहे. मातीतले गुणधर्म जसे फळे व भाजीपाल्याना मिळतात आणि त्यांना योग्य बाजारपेठ व मोबदला मिळवून देतात, मग तो दार्जिलिंगचा चहा असो किवा महाबळेश्वर स्ट्रोबेरी, अशाच प्रकारे काही विशिष्ट ठिकाणी असणाऱ्या मातीमुळे फुलांना विशिष्ट प्रकारचा सुगंध प्राप्त होत असतो. त्यामुळे इतर फुलांपेक्षा वेगळे विशिष्टपूर्ण गुणधर्म असणऱ्या फुलांना जीआय मानांकन प्राप्त होऊ शकते.

भारतात फुलाच्या वेगवेगळ्या चार जातींना त्याच्या वेगवेगळ्या मनमोहक सुगंधासाठी जीआय मानांकन प्राप्त झाले आहे. त्या फुलाचे नाव सर्वांना प्रचलित असणारे जास्मिन.! आपल्याकडे आपण त्याला मोगरा, जाई, जुई, चमेली, साईली, नेवाळी अशा अनेक प्रकारांत ओळखले जाते.

महिलांना मिळाला हक्काचा रोजगार

  • मदुराई येथील डोंगर भागातून एक कायम स्वरूपी पाण्याचा प्रवाह वाहत असतो. त्या प्रवाहाला दक्षिण भारतातील प्रतिगंगा असे समजले जाते.
  • भारतातील प्रमुख अय्यपा मंदिरापैकी एक मंदिर या प्रवाहाच्या काटावर  वसले आहे. या सतत वाहणाऱ्या पाण्यावर येणारा मोगरा सुगंध देणार नाही तर नवलच.
  • विविधतेने नटलेल्या भारत देशात इतिहास, शास्त्र आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या अगणित वास्तू आणि वस्तू याचे उत्तम उदाहरण मदुराई आहे.
  • मदुराई मंदिर वास्तुशिल्पाचा उत्तम नमुना आहे, तर मदुराई पेंटिंग आणि मदुराई मोगरा फूल हे वस्तुकल्प आहे. या दोघांनाही जीआय मिळाला आहे.    
  • जीआयमुळे या फुलांच्या माळा करून विकणाऱ्या अनेक महिलांना हक्काचा रोजगार आणि मोबदला मिळायला लागला आहे. शिवाय मदुराई मंदिराला शेकडो परकी पर्यटक भेट देतात, तेसुद्धा मदुराईच्या जास्मिनचा गंध सातासमुद्रापलीकडे घेऊन जातील.
  • मदुराईच्या जास्मिन फुलाचा गंध आता कायमस्वरूपी अंगाला लावणाऱ्या साबणापासून तोंडाला लावणाऱ्या पावडरपर्यंत पोचला आहे.

मनमोहक सुगंधाचा मदुराई मोगरा

  • मोगरा आपल्या देशात शेकडो वर्षांपासून वास्तव्यास आहे आणि आपल्याला त्यांच्या मनमोहक सुगंधाचा आनंद देत आहे. पण मोगऱ्याची फूलशेती करणाऱ्या शेतकऱ्याला जर टिकवायचे असेल, तर त्याला त्याच्या मेहनतीचे आणि परंपरा टिकवण्याचा योग्य मोबदला द्यायला हवा. याच विचाराने भारतातील चार ठिकाणच्या मोगऱ्याला जीआय मानांकन देण्यात आले आहे.
  • मदुराई हे शेकडो वर्षापूर्वीच्या मंदिरांचे शहर म्हणून ओळखले जाते. मदुराई येथे मदुर मीनाक्षीचे मंदिर आहे. मीनाक्षीदेवीच्या सजावटीत हमखास वापरला जाणारा आणि नंतर तमिळनाडूच्या घराघरांत आपला सुगंध दरवळवणाऱ्या जास्मिनसाठी जीआयचा अभ्यास करण्यात आला.
  • हा अभ्यास पूर्ण झाल्यानंतर असे लक्षात आले, की मंदिराचे शहर म्हणून ओळख असणाऱ्या मदुराई या भागात उत्पादित होणारा मोगरा अप्रतिम गुणवत्तेचा आहे. येथील मोगऱ्याचे उत्पादन घेणारे शेतकरी यांनी येथील मोगऱ्याचे पीक टिकवण्यासाठी जीआय मानांकन मिळावे म्हणून मदुराई माळी शेतकरी संघटनेने २०११ मध्ये जीआय रजिस्ट्रीकडे अर्ज सादर केला.
  • २०१३ मध्ये या मोगऱ्याला जीआय मानांकन मिळाले.

संपर्क ः गणेश हिंगमिरे, ९८२३७३३१२१
(लेखक जीआय विषयातील आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ व राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते अाहेत.)

इतर कृषिपूरक
कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्यनिर्मिती...पक्ष्यांना खाद्य देण्यापूर्वी कोणत्या प्रकारचे...
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...
कोंबड्यांच्या आहार, लिटर व्यवस्थापनात...कमी तापमानात कोंबड्यांची योग्य प्रकारे काळजी न...
गाभण जनावरे, नवजात वासरांना जपागाभण काळात जनावरांची काळजी घेतल्यास जनावराचे...
चारा टंचाई काळातील जनावरांच्या आरोग्य...पाणी व चाराटंचाईमुळे जनावरांमध्ये क्षार व...
कुक्कुटपालन सल्ला हिवाळ्यात कोंबड्याना इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत अधिक...
‘दिशा’ देतेय महिला बचत गटांना आर्थिक...बुलडाणा शहरातील ‘दिशा’ महिला बचत गट फेडरेशनने...
वेळीच ओळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे...जनावरांच्या संगोपनामध्ये उच्च फलनक्षमता किंवा...
थंडीचे प्रमाण वाढेल, हवामान कोरडे राहीलमहाराष्ट्रासह गुजरात, मध्यप्रदेश, उत्तरप्रदेश...
शेती, पशूपालनाच्या नोंदी महत्त्वाच्या...व्यवसाय फायद्यात चालवायचा असेल तर त्यातील नोंदीला...
कॅल्शियमची गरज ओळखून करा आहाराचे नियोजनगाय म्हैस विल्यानंतर ग्लुकोजबरोबरच कॅल्शियमची...
संक्रमण काळातील गाई, म्हशींचे व्यवस्थापनगाई-म्हशींमधील विण्याच्या तीन आठवडे अगोदर व तीन...
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...