Agriculture story in Marathi, goat marketing | Agrowon

बोकडांचे वेगवेगळ्या कारणांसाठी विक्रीव्यवस्थापन
डॉ. तेजस शेंडे
बुधवार, 6 डिसेंबर 2017

वेगवेगळ्या कारणानुसार बोकडाची निवड, संगोपन, आहार व व्यवस्थापन वेगवेगळ्या पद्धतीने करावे लागते. त्यामुळे विक्रीव्यवस्थापन सुलभ होते व व्यवसायात नफा वाढविणे शक्‍य होते.

वेगवेगळ्या कारणानुसार बोकडाची निवड, संगोपन, आहार व व्यवस्थापन वेगवेगळ्या पद्धतीने करावे लागते. त्यामुळे विक्रीव्यवस्थापन सुलभ होते व व्यवसायात नफा वाढविणे शक्‍य होते.

शेळीपालन हा व्यवसाय मुख्यत्वेकरून मांसासाठी केला जातो. मटनासाठी केलेल्या शेळीपालनात मादीपासून मिळणाऱ्या मटनापेक्षा बोकडापासून मिळणाऱ्या मटनाला जास्त पसंती आहे. हे बोकडाचे मटण वेगवेगळ्या कारणासाठी म्हणजे रूढी, परंपरा, वय, जात, धर्म यानुसार बदलते. त्यामुळे वेगवेगळ्या कारणानुसार बोकडाची निवड, निपज, आहार व व्यवस्थापन वेगवेगळ्या पद्धतीने केल्यास विक्रीव्यवस्थापन सुलभ होते व व्यवसायात नफा वाढविणे शक्‍य होते. बोकडांची विक्री पुढीलप्रमाणे वेगवेगळ्या कारणांसाठी करता येते.

१) पैदास करण्यासाठी

  • पैदाशीचा बोकड हा जातिवंत व एका विशिष्ट जातीचा (१०० टक्के गुणधर्म) असणारा असावा. उदा. १०० टक्के उस्मानाबादी.
  • पैदाशीचा बोकड जर दोन जातींचे मिश्रण असणारा असल्यास त्यामध्ये दोन्ही जातींचे प्रमाण किती आहे. (५० टक्के उस्मानाबादी व ५० टक्के सिरोही किंवा ७५ टक्के उस्मानाबादी व २५ टक्के इतर) हे माहिती असणे आवश्‍यक आहे व तो कुठल्या जातीच्या मादीला दाखविल्यास पिलांमध्ये दोन्ही जातींचे प्रमाण किती येईल याची तपासणी करावी.
  • पैदाशीच्या बोकडाची वंशावळ चांगली असावी. त्याच्या आई, वडील, बहीण, भाऊ व इतर रक्ताच्या नात्यातील कुटुंब सदस्यांचे उत्पादन, वजनवाढ व इतर गोष्टी चांगल्या आहेत का हे तपासून त्याची निवड करावी.
  • पैदाशीच्या बोकडाचे जन्मताचे वजन, प्रतिदिन वजनवाढ चांगली असावी.
  • पैदाशीचा बोकड जुळ्यातील एक असल्यास उत्तम.
  • बोकडाची निवड ४-६ महिन्यांचा असताना सर्व आवश्‍यक गुणधर्म तपासून करावी व त्याला इतरांपासून वेगळे करून उत्तम खुराक (वजनाच्या साधारण १ टक्का) ओला चारा व वाळला चारा (चांगल्या प्रतीचा व शक्‍य तेवढा वेगवेगळा) द्यावा.
  • पैदास काळात खुराक वाढवावा तसेच त्याला चांगल्या प्रतीचे क्षारमिश्रण योग्य प्रमाणात द्यावे.
  • बोकड निवडताना त्याची ब्रुसेला, टीबी व जोन्स या रोगांसाठी मुख्यत्वेकरून तपासणी करून घ्यावी.
  • पैदाशीच्या बोकडाच्या दोन वापरांदरम्यानचे अंतर ४ दिवसांपेक्षा कमी व ७ दिवसांपेक्षा जास्त असल्यास वीर्याची प्रतवारी खालावते.
  • बोकडाचे प्रथम पैदाशीसाठी वापराचे वय १.५ ते २ वर्षे असावे.
  • पैदाशीचा बोकड दर तीन वर्षांनी बदलावा.
  • पैदाशीच्या बोकडाची विक्री जिवंत वजनावर प्रचलित दरापेक्षा जास्त दराने करता येते.

बकरी ईद

  • विक्री वय ः १ वर्षापेक्षा जास्त.
  • शरीरावर जखम नसावी.
  • जात - सिरोही, जमनापारी (लोकल नावाच्या जाती - सोजत, नागफणी, तोतापारी, बीटल इ.)
  • खच्चीकरण केलेले असल्यास चांगली वजनवाढ मिळते.
  • रोजचा खुराक, ओला चारा (वेगवेगळ्या प्रकारचा असल्यास उत्तम), वाळलेला चारा देणे फायद्याचे ठरते.
  • जन्मतःची वजने जास्त असलेले बोकड वेगळे करून विशेष काळजी घेतल्यास जास्त फायदा होतो.
  • रंगबेरंगी, रुबाबदार, वजनदार, धष्टपुष्ट, देखणा यानुसार किंमत ठरते.
  • वेळेवर जंतनिर्मूलन, खुराकाची व क्षारमिश्रण योग्य प्रमाणात व चांगल्या प्रतीचे दिल्यास चांगली वजनवाढ होते.
  • विक्रीवयापर्यंत बोकडावर जन्मापासून किती खर्च आला, त्यावर विक्री किंमत ठरते.

मांसासाठी/ मटणासाठी

  • जे बोकड पैदाशीसाठी व ईदसाठी विकायचे नाहीत, त्यांची विक्री स्थानिक बाजारात मटणाच्या दुकानात करावी.
  • अशा बोकडांची विक्री स्वतः थेट ग्राहकाला वाटेपद्धतीने किंवा स्वतःच्या मटणाच्या दुकानातून केल्यास नफ्यात भरघोस वाढ मिळते.
  • या पद्धतीमध्ये बोकडाची विक्री शासनपुरस्कृत सूत्रांचा वापर करून कमीत कमी तेवढ्या तरी किमतीने करावी. जेणेकरून तोटा होणार नाही.
  • उदा. जर, बोकडाचे वय चार वर्षांपर्यंत असेल तर, बोकडाची किंमत = क्ष x य/२ य = प्रचलित मटणाचा दर व क्ष = बोकडाचे जिवंत वजन
  • स्थानिक किंवा घरगुती स्तरावर खाल्ल्या जाणाऱ्या मटणासाठी बोकडाचे वय साधारण ः ६-८ महिने असते.
  • बोकडाची विक्री जिवंत वजनावर करणे काळाची गरज.

निर्यातीसाठी बोकड विक्री

  • बोकडाचे वय निर्यातीच्या नियम निर्देशानुसार असावे.
  • निर्यातक्षम मटनासाठी बोकडाची कत्तल शासन नोंदणीकृत कत्तलखान्यामध्ये सर्व अटी व नियमांना अधिक राहून केलेली असणे अनिवार्य आहे.
  • निर्यातीच्या मटणाची प्रतवारी आयात करणाऱ्या देशाच्या नियमांची पूर्तता करणारी असावी व जनावराचे फिटनेस प्रमाणपत्र नोंदणीकृत पशुवैद्यकामार्फत दिलेले असावे.
  • मटण निर्यातीसंदर्भात सर्व अटी, नियम, निर्णय शासनाच्या APEDA (Agriculture & Processed food Products export development Authority) या संस्थेमार्फत घेतले जातात व याची सर्व महिती APEDA च्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

जत्रा व यात्रांसाठी बोकडविक्री

  • बोकडांची विक्री स्थानिक जत्रा व यात्रांसाठी करता येते.
  • वय ः ६ ते ८ महिने.
  • जात ः गावरान, स्थानिक, उस्मानाबादी.
  • बोकडांची विक्री करताना आजूबाजूच्या परिसराची चाचपणी करून जत्रेचे नाव, गावाचे नाव, जत्रांचा दिनांक, कुठला बोकड व जात, वय, किती नग लागतात, कुठल्या वयाचे लागतात, सरासरी किंमत किती मिळते या सर्व गोष्टी तपासाव्या व विक्री करावी.

संपर्क ः डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...
शेतीचा हिशोब ठेवा शास्त्रीय पद्धतीनेशेतीकडे केवळ उपजीविकेचे साधन असे न समजता व्यवसाय...
काटेकोर व्यवस्थापनातून फायदेशीर...दुग्धव्यवसायात जनावरांना संतुलित खाद्यपुरवठा न...