Agriculture story in marathi, impliments for vegetable processing | Agrowon

सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची गुणवत्ता
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
मंगळवार, 17 ऑक्टोबर 2017

वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या भागामध्ये होते, त्यावर आधारित वेगवेगळ्या प्रकारचे उद्योग सुरू करणे शक्‍य आहे. भाज्या वाळवण्याच्या उद्योगासाठी मुख्य यंत्रांमध्ये भाजी धुण्याची यंत्रणा, भाज्यांचे अनुपयोगी भाग काढून टाकण्यासाठी टेबल, चाकू, उष्णता प्रक्रियासाठी ब्लांचर, ड्रायर, वाळवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणारा ड्रायर व मेकॅनिकल ड्रायरची गरज आहे. यामुळे वाळवणीचा खर्च कमी होतो.

वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या भागामध्ये होते, त्यावर आधारित वेगवेगळ्या प्रकारचे उद्योग सुरू करणे शक्‍य आहे. भाज्या वाळवण्याच्या उद्योगासाठी मुख्य यंत्रांमध्ये भाजी धुण्याची यंत्रणा, भाज्यांचे अनुपयोगी भाग काढून टाकण्यासाठी टेबल, चाकू, उष्णता प्रक्रियासाठी ब्लांचर, ड्रायर, वाळवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणारा ड्रायर व मेकॅनिकल ड्रायरची गरज आहे. यामुळे वाळवणीचा खर्च कमी होतो.

विशिष्ट तापमानावर भाज्या वाळवाव्या लागतात.वाळवलेल्या भाज्या चांगल्या राहाव्यात यासाठी उष्णता प्रक्रिया करावी लागते. ही प्रक्रिया वेगवेगळ्या भाज्यांसाठी थोड्याफार फरकाने वेगवेगळी असते. ही प्रक्रिया पद्धती नीट समजण्यासाठी प्रशिक्षण घेतले पाहिजे. अशा उद्योगासाठी दीड ते दोन लाख रुपयांचे भांडवल आवश्‍यक असते.

बरेचसे गृहउद्योग विविध पदार्थ तयार करून विकतात लोणची व चटणी जर चांगल्या गुणवत्तेसहित तयार केली तर त्यांना शहरात तसेच देशाबाहेरही मागणी वाढू शकते. हिरवी मिरची, गाजर, कोबी आले, वांगे, इत्यादीची लोणची तयार केली जातात. वर्षभर हिरवी व लाल मिरची वापरून तयार केलेल्या ठेच्याला मागणी असते. 

कैरीपासून आमचूर पावडर हा एक चांगला पदार्थ आहे.
काहीवेळा नैसर्गिक आपत्तीमुळे भाज्या व फळांचे थोडे नुकसान होते. अशा शेतमालावर  प्रक्रिया करून आर्थिक लाभ मिळवता येतो. वादळ-वारे आल्यावर बऱ्याचदा कैऱ्या झाडावरून पडतात. थोडेसे नुकसान झाल्यामुळे दर मिळत नाही. अशा कैऱ्यांवर प्रक्रिया करून त्यापासून आमचूर (प्रक्रिया केलेली पावडर) तयार करता येते. आंबा कोईपासून तेल काढता येते. तसेच स्टार्च तयार करता येतो. केळी खोडाच्या सालीपासून धागे निर्मिती करता येते.  

बटाट्याच्या चकत्या करणारे यंत्र
आपल्याकडे वर्षभर बटाटे मिळतात. ग्राम स्तरावर बटाट्याच्या चकत्या तयार करण्याचा उद्योग चांगल्या प्रकारे चालू शकतो. बटाट्याची पावडर (पीठ) हा एक चांगला लघू उद्योग आहे.

या उद्योगासाठी बटाटा साल काढण्याचे यंत्र, बटाट्याच्या चकत्या तयार करण्याचे आणि वाळवण्याचे यंत्र आवश्‍यक असते. त्याचबरोबर वजन करणे व पॅक करण्याचे लहानसे यंत्र गरजेचे अाहे. वाळवण्यासाठी सोलर ड्रायरचा वापर करावा. बटाट्याचे साल काढणे, चकत्या बनवण्याचे यंत्र भोपाळ येथील केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्थेने विकसित केले आहे.

संपर्क : डॉ. एस. डी. कुलकर्णी,  ९७५२२७५३०४
(लेखक  केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था,
भोपाळ येथे कार्यरत होते)

 

 

टॅग्स

इतर टेक्नोवन
कमी खर्चिक, बंदिस्त पद्धतीचे शेतमाल...कोल्हापूर येथील निसर्ग मित्र परिवार संस्थेने...
दूध संकलन केंद्रासाठी आवश्यक उपकरणेदूध व्यवसायाच्या संकलन, प्रक्रिया व विक्री या तीन...
लसणाच्या साठवणीसाठी कमी खर्चाची साठवण...राजस्थानातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये लसूण हे पीक...
मधुमक्यावरील प्रक्रियामधुमक्याच्या काढणीनंतर पुढील प्रक्रिया या त्वरीत...
सुधारित पेरणी यंत्रांमुळे वाचतील कष्टखरीप हंगामातील ज्वारी, कापूस, सोयाबीन, तूर, मूग,...
मलमूत्र प्रक्रियेतून विद्युतनिर्मितीचे...बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल...
यंत्राने काढा जांभळाचा गरकृषी प्रक्रिया अभियांत्रिकी विभागाने जांभूळ गर...
शेती नियोजनामध्ये हवामान सल्‍ला उपयुक्‍तकृषी हवामान सल्‍ल्‍याचा उपयोग...
यंत्रावर तयार करा हातसडीचा तांदूळहातसडी तांदळाविषयी वाढणारी जागरूकता आणि मागणीचा...
पीक लागवडीसाठी इन्कलाइंड प्लेट प्लांटरपारंपरिक पद्धतीच्या पेरणीमुळे रोपांच्या विरळणीचा...
हायड्रोपोनिक्स चारानिर्मिती यंत्रणादुष्काळी परिस्थिती दुभत्या जनावरांना पुरेसा हिरवा...
जैवइंधनावर चालणाऱ्या यंत्राची निर्मिती...सध्या पडिक आणि लागवडीखाली नसलेल्या जमिनीमध्ये...
धुरळणी यंत्र फायदेशीरधुरळणी यंत्राद्वारे पावडर स्वरूपातील रासायनिक...
देखभाल ठिबक, तुषार सिंचन संचाची...सध्याच्या काळात पाण्याच्या काटेकोर वापरासाठी ठिबक...
असे करा ट्रॅक्‍टरचे व्यवस्थापन ट्रॅक्‍टरचा कोणता भाग कधी बदलावयाचा यासाठी काही...
आंतरमशागतीसाठी अवजारेमकृवि चाकाचे हात कोळपे ः या अवजाराने आपण खुरपणी,...
खाद्य मिश्रण यंत्र, डाटा फ्लो तंत्राचा...सिन्नर (जि. नाशिक) येथील जनक कुंदे या अभियंता...
कडवंची : ब्लोअरनिर्मिती उद्योगाची सुरवातकडवंची गावातील कृष्णा क्षीरसागर, सुनील जोशी या...
सिरकॉटने तयार केले दहन सयंत्र, जिनिंग...नागपूर येथील इन्स्टिट्यूट ऑफ रिसर्च ऑन कॉटन टेक्‍...
फुलांचा ताजेपणा टिकविण्यासाठी...घर किंवा कार्यालयामध्ये सजावटीसाठी फुलांचा वापर...