Agriculture story in marathi, impliments for vegetable processing | Agrowon

सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची गुणवत्ता
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
मंगळवार, 17 ऑक्टोबर 2017

वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या भागामध्ये होते, त्यावर आधारित वेगवेगळ्या प्रकारचे उद्योग सुरू करणे शक्‍य आहे. भाज्या वाळवण्याच्या उद्योगासाठी मुख्य यंत्रांमध्ये भाजी धुण्याची यंत्रणा, भाज्यांचे अनुपयोगी भाग काढून टाकण्यासाठी टेबल, चाकू, उष्णता प्रक्रियासाठी ब्लांचर, ड्रायर, वाळवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणारा ड्रायर व मेकॅनिकल ड्रायरची गरज आहे. यामुळे वाळवणीचा खर्च कमी होतो.

वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या भागामध्ये होते, त्यावर आधारित वेगवेगळ्या प्रकारचे उद्योग सुरू करणे शक्‍य आहे. भाज्या वाळवण्याच्या उद्योगासाठी मुख्य यंत्रांमध्ये भाजी धुण्याची यंत्रणा, भाज्यांचे अनुपयोगी भाग काढून टाकण्यासाठी टेबल, चाकू, उष्णता प्रक्रियासाठी ब्लांचर, ड्रायर, वाळवण्यासाठी सौरऊर्जेवर चालणारा ड्रायर व मेकॅनिकल ड्रायरची गरज आहे. यामुळे वाळवणीचा खर्च कमी होतो.

विशिष्ट तापमानावर भाज्या वाळवाव्या लागतात.वाळवलेल्या भाज्या चांगल्या राहाव्यात यासाठी उष्णता प्रक्रिया करावी लागते. ही प्रक्रिया वेगवेगळ्या भाज्यांसाठी थोड्याफार फरकाने वेगवेगळी असते. ही प्रक्रिया पद्धती नीट समजण्यासाठी प्रशिक्षण घेतले पाहिजे. अशा उद्योगासाठी दीड ते दोन लाख रुपयांचे भांडवल आवश्‍यक असते.

बरेचसे गृहउद्योग विविध पदार्थ तयार करून विकतात लोणची व चटणी जर चांगल्या गुणवत्तेसहित तयार केली तर त्यांना शहरात तसेच देशाबाहेरही मागणी वाढू शकते. हिरवी मिरची, गाजर, कोबी आले, वांगे, इत्यादीची लोणची तयार केली जातात. वर्षभर हिरवी व लाल मिरची वापरून तयार केलेल्या ठेच्याला मागणी असते. 

कैरीपासून आमचूर पावडर हा एक चांगला पदार्थ आहे.
काहीवेळा नैसर्गिक आपत्तीमुळे भाज्या व फळांचे थोडे नुकसान होते. अशा शेतमालावर  प्रक्रिया करून आर्थिक लाभ मिळवता येतो. वादळ-वारे आल्यावर बऱ्याचदा कैऱ्या झाडावरून पडतात. थोडेसे नुकसान झाल्यामुळे दर मिळत नाही. अशा कैऱ्यांवर प्रक्रिया करून त्यापासून आमचूर (प्रक्रिया केलेली पावडर) तयार करता येते. आंबा कोईपासून तेल काढता येते. तसेच स्टार्च तयार करता येतो. केळी खोडाच्या सालीपासून धागे निर्मिती करता येते.  

बटाट्याच्या चकत्या करणारे यंत्र
आपल्याकडे वर्षभर बटाटे मिळतात. ग्राम स्तरावर बटाट्याच्या चकत्या तयार करण्याचा उद्योग चांगल्या प्रकारे चालू शकतो. बटाट्याची पावडर (पीठ) हा एक चांगला लघू उद्योग आहे.

या उद्योगासाठी बटाटा साल काढण्याचे यंत्र, बटाट्याच्या चकत्या तयार करण्याचे आणि वाळवण्याचे यंत्र आवश्‍यक असते. त्याचबरोबर वजन करणे व पॅक करण्याचे लहानसे यंत्र गरजेचे अाहे. वाळवण्यासाठी सोलर ड्रायरचा वापर करावा. बटाट्याचे साल काढणे, चकत्या बनवण्याचे यंत्र भोपाळ येथील केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्थेने विकसित केले आहे.

संपर्क : डॉ. एस. डी. कुलकर्णी,  ९७५२२७५३०४
(लेखक  केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था,
भोपाळ येथे कार्यरत होते)

 

 

टॅग्स

इतर टेक्नोवन
सूर्यफूल बियांपासून प्रक्रियायुक्त...आपल्याकडे सूर्यफुलाचा वापर प्रामुख्याने तेलासाठी...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
परागीकरण करणारा रोबो ः ब्रॅम्बल बीआपण जी फळे किंवा भाज्या खातो, त्यांच्या...
मातीतील आर्द्रतेच्या माहितीसाठ्यावरून...अमेरिकन अंतरीक्ष संशोधन संस्था (नासा)...
बुद्धिकौशल्यातून लालासो झाले शेतीतील ‘...अशिक्षित असले तरी लालासो भानुदास साळुंखे-पाटील...
पेरा शेणखताच्या ब्रिकेट्स...मंगळवेढा (जि. सोलापूर) येथील प्रयोगशील शेतकरी...
आरोग्यासाठी पोषक पारंपरिक गहू जातींवरील...सामान्यतः गहू हा बहुसंख्य लोकांच्या आहाराचा मुख्य...
कृषी अवजार निर्मात्यांना चांगल्या...गेल्या काळात झालेली नोटाबंदी, त्यानंतर लागू...
‘क्रॉप कव्हर’ तंत्राने वाढवली पिकाची...वर्धा जिल्ह्यातील रोहणा येथील अविनाश कहाते व...
चेरी टोमॅटोच्या काढणीसाठी ‘इलेव्हेटेड...अधिक उंचीपर्यंत वाढणाऱ्या वेली किंवा फळझाडांमध्ये...
क्षारयुक्त जमिनीच्या शास्त्रीय...जमिनीमध्ये क्षारांचे प्रमाण वाढत जाऊन त्या खराब...
खरबूज प्रक्रियेत आहेत संधी...खरबूज हे अत्यंत स्वादिष्ट फळ. खाण्याच्या बरोबरीने...
जलशुद्धीकरणासाठी सूर्यप्रकाशावर आधारीत...सूर्यप्रकाशाच्या साह्याने पाण्याचे शुद्धीकरण...
उपकरण देईल आजारी जनावराची पूर्व सूचनाएसएनडीटी विद्यापीठाच्या मुंबईमधील प्रेमलीला...
शालेय विद्यार्थी झाले कृषी संशोधकजळगावात जैन हिल्स येथे शालेय विद्यार्थ्यांसाठी ‘...
साठवणुकीसाठी प्री फॅब्रिकेटेड गोदाम,...शेतमालाची योग्य गुणवत्ता जपण्यासाठी योग्य साठवणूक...
दिवस-रात्रीच्या तापमान फरकातूनही मिळवता...कमाल आणि किमान तापमानातील बदलाद्वारे विद्युत...
पवनचक्क्यांची झीज कमी करणारे नवे...वातावरणातील विविध घटकांचा परिणाम होऊन...
शहरात व्हर्टिकल फार्मिंग रुजवण्यासाठी...कॅनडामधील लोकल ग्रोस सलाड या स्वयंसेवी संस्थेने...
हवेच्या शुद्धीकरणासाठीही इनडोअर वनस्पती...वाढत्या शहरीकरणासोबतच प्रदूषणाची समस्याही वेगाने...