Agriculture story in Marathi, imporatnce of mineral mixture in buffalo feed | Agrowon

म्हशींना खाद्यासोबत द्या खनिज मिश्रणे
डॉ. एम. व्ही. इंगवले
बुधवार, 24 जानेवारी 2018

म्हशीच्या चयापचय क्रियेसाठी, शारीरिक वाढीसाठी, शरीराची झीज भरून काढण्यासाठी, रोगप्रतिकारक शक्तीकरिता, दूध उत्पादन वाढ व उत्पादन टिकून राहण्याकरिता, गर्भातील वासराच्या वाढीसाठी, प्रजनन क्षमता उत्तम राहण्याकरिता विविध क्षारांची मुबलक प्रमाणात आवश्‍यकता असते. म्हशीच्या आहारातील चारा, पशुखाद्यामधून पूर्ण होत नाही. याकरिता खाद्यासोबत जीवनसत्त्वयुक्त खनिज मिश्रण देणे गरजेचे आहे.
 
अाहारातील खनिज मिश्रण/ क्षार मिश्रणाचे महत्त्व

म्हशीच्या चयापचय क्रियेसाठी, शारीरिक वाढीसाठी, शरीराची झीज भरून काढण्यासाठी, रोगप्रतिकारक शक्तीकरिता, दूध उत्पादन वाढ व उत्पादन टिकून राहण्याकरिता, गर्भातील वासराच्या वाढीसाठी, प्रजनन क्षमता उत्तम राहण्याकरिता विविध क्षारांची मुबलक प्रमाणात आवश्‍यकता असते. म्हशीच्या आहारातील चारा, पशुखाद्यामधून पूर्ण होत नाही. याकरिता खाद्यासोबत जीवनसत्त्वयुक्त खनिज मिश्रण देणे गरजेचे आहे.
 
अाहारातील खनिज मिश्रण/ क्षार मिश्रणाचे महत्त्व

  • कॅल्शिअम, फॉस्फरस तसेच मॅग्नेशिअम व क्षाराचा दूध उत्पादन व चयापचयामध्ये प्रमुख उपयोग होतो; म्हणून याचा वापर दररोज करावा.
  • झिंक, मॅग्नीज, सेलेनियम, आयोडीन यांसारखे सूक्ष्म क्षार रोगप्रतिकारकशक्ती तसेच प्रजनन कार्यात अत्यंत गरजेचे आहेत.
  • क्षार मिश्रणामुळे खाल्लेल्या आहाराची पाचकता सुधारते.
  • रेडकांची वाढ जोमाने होते.
  • विण्याच्या जवळपास होणारे आजार तसेच चयापचयाचा रोग (मिल्क फिवर, किटोसीस इ.) प्रतिबंध होतो.
  • म्हशीची प्रजननक्षमता चांगली होऊन उत्पादन वाढते.
  • चांगल्या प्रतीचे खनिज मिश्रण योग्य प्रमाणात म्हशींना द्यावे.

दुग्धोत्पादनाकरिता पाण्याचे महत्त्व

  • पाणी हा आहारासोबत आवश्‍यक घटक असून, म्हशींना पिण्यास स्वच्छ, गोड व जंतुविरहित पाणी देणे गरजेचे आहे.
  • म्हशीचे पाणी पिण्याचे प्रमाण शरीराचा आकार, चारा, हवामान, गाभण स्थिती व दूध उत्पादन क्षमता इ. गोष्टींवर अवलंबून असते.
  • सरासरी १ लिटर दूध उत्पादनाकरिता ५ लिटर पाण्याची गरज असते, यामुळे जास्त दूध उत्पादन देणाऱ्या म्हशींना सतत पाण्याचा पुरवठा होणे अत्यंत गरजेचे आहे.
  • म्हशींना सतत पाणीपुरवठा नसेल तर दिवसातून चार वेळा पाणी द्यावे.
  • उन्हाळ्यामध्ये पाण्याची आवश्‍यकता जास्त असते यामुळे थंड पाणी द्यावे.
  • पाणी पिण्याचा हौद स्वच्छ असावा व दर महिन्यांनी हौदाला चुना लावावा.
  • आजारी व रोगी म्हशींसाठी शक्‍यतो पाण्याची स्वतंत्र व्यवस्था असावी.
  • क्षारयुक्त तसेच जड, अस्वच्छ पाणी म्हशींना देऊ नये.

संपर्क ः डॉ. एम. व्ही. इंगवले, ९४०५३७२१४२
स्नातकोत्तर पशुवैद्यक व पशुविज्ञान संस्था अकोला.

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...