Agriculture story in Marathi, imporatnce of mineral mixture in livestock feed | Agrowon

अाहारातून जनावरांना करा खनिजांचा पुरवठा
डॉ. गजानन जाधव, डॉ. सायली अस्वार, डॉ. सुनीत वानखेडे
बुधवार, 10 जानेवारी 2018
सूक्ष्म खनिजे शरीराला अतिशय कमी प्रमाणात आवश्‍यक असतात, परंतु त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये आणि खासकरून गाभण आणि दुधाळ जनावरांमध्ये विविध समस्या निर्माण होऊन उत्पादनात घट होते. परिणामी, मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक नुकसानाला सामोरे जावे लागते.
सूक्ष्म खनिजे शरीराला अतिशय कमी प्रमाणात आवश्‍यक असतात, परंतु त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये आणि खासकरून गाभण आणि दुधाळ जनावरांमध्ये विविध समस्या निर्माण होऊन उत्पादनात घट होते. परिणामी, मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक नुकसानाला सामोरे जावे लागते.

खनिजांचे शरीराच्या आवश्‍यकतेनुसार मोठी आणि सूक्ष्म खनिजे असे प्रकार पडतात. मोठ्या खनिजांमध्ये कॅल्शिअम, फॉस्फरस, पोटॅशियम, सोडिअम, क्लोरिन, सल्फर, मॅग्नेशिअम इ. महत्त्वाचे आहेत, तर सूक्ष्म खनिजांमध्ये लोह, झिंक, कॉपर, मॉलिबडेनम या खनिजांचा समावेश होतो. खनिजांची आवश्‍यकता इतर पोषणमूल्यांप्रमाणे गाभण काळात, तसेच विल्यानंतर (दुग्ध) उत्पादनाच्या काळात अधिक असते. यातील सूक्ष्म खनिजांबाबत आपण समजून घेणार आहोत.

स्रोत

  • जनावरांना चारा (हिरवा आणि कोरडा) व इतर खाद्य (ढेप/पेंड) यामधून खनिजे पुरविली जातात. यामधील खनिजांचे प्रमाण हे भौगोलिक रचनेच्या वैविध्यतेनुसार जमिनीतील खनिजांची उपलब्धता, गवत, झाडपाला, पिकाचे अवशेष त्यांच्या वाढीची स्थिती यांवर अवलंबून असते, तसेच बदलत्या हवामानाचाही यावर परिणाम झाल्याचे आढळते.
  • हिरवा चारा/धान्य, मुरघास यामध्ये सूक्ष्म खनिजांचे प्रमाण अधिक असते. सामान्यतः द्विदल धान्यामध्ये आणि त्यांच्या चाऱ्यामध्ये गवताच्या चाऱ्याच्या प्रमाणात खनिजाचे प्रमाण अधिक असते. जनावरांना देण्यात येणारा चारा/आहार हा इतर पोषकघटकांनी जरी युक्त असला, तरी त्यामध्ये खनिजांची कमतरता आढळते.
  • दुभत्या जनावरांवर अधिकाधिक उत्पादनासाठी आणि निरोगी वाढीसाठी मोठ्या प्रमाणावर खर्च करण्यात येतो. तरीसुद्धा गाभण काळात आणि विल्यानंतर दुग्धउत्पादना दरम्यान विविध समस्या निर्माण होतात. या समस्या उद्‌भवण्याची कारणे शेतकऱ्यांना बहुधा अनभिज्ञ असतात अाणि उपचारादरम्यान मोठ्या प्रमाणावर खर्च होतो. यातील बहुतेक समस्या या सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे होतात.

सूक्ष्म खनिजे देण्याचे प्रमाण

  • जनावरांना खाद्यातून खनिज मिश्रणाचा पुरवठा नियमितपणे करणे आवश्‍यक असते. सूक्ष्म खनिजांची आवश्‍यकता ही जनावरांची शारीरिक अवस्था, वय, गाभणकाळ दूध देण्याचे प्रमाण, शरीरातील खनिजाचे प्रमाण/उपलब्धता यावर अवलंबून असते.
  • विविध भौगोलिक रचनेनुसार मातीमध्ये विशिष्ट खनिजाची प्रामुख्याने कमतरता जाणवते. त्यानुसारही खनिजाची उपलब्धता जनावरांना करून घ्यावी.
  • खनिजे आवश्‍यकतेपेक्षा जास्त प्रमाणात दिल्यास त्याचे शरीरावर विपरीत परिणाम झाल्याचे आढळतात. त्यामुळे पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने, आवश्‍यकतेनुसार जनावरांना खाद्यातून खनिजे पुरवावी.

संपर्क ः डॉ. गजानन जाधव, ७५८८६८९७४७
(स्नातकोत्तर पशुवैद्यक व पशुविज्ञान संस्था, अकोला)

 
टॅग्स

इतर कृषिपूरक
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...
रेबीज रोगाकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची...पिसाळलेला कुत्रा चावल्यामुळे होणारा रेबीज या...
दूध गुणवत्ता वाढीसाठी उपाययोजनादुधातील फॅट (स्निग्धांश) व एसएनएफ (स्निग्धेतर...
जनावरांच्या कोठीपोटातील आम्लीय अपचनबऱ्याचदा जनावरांमध्ये अन्नपचनाच्या समस्या आढळून...
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...